Greenity 61

28 februari 2020

Vloekof zegen? 38 Extreme scenario’s molens en panelen

12 Markt snijhyacint

langzaam vergroten

32 Tulip Experience voor toeristen

44 Lelietelers op

kruispunt: kiezen



Rijksstraatweg 56a 2171 AM Sassenheim

tel: 0252-222580 info@helmus.nl www.helmus.nl

Spoelen voor kwekerij en exportschoon van alle bollen, knollen en (vaste) planten.

Warmwaterbehandelen (koken) met of zonder ECA water van o.a. Allium, Amaryllis, Crocus, Iris, Narcis, Tulp, Aconitum, Astilbe, Hosta, Pioen en vele andere produkten. Behandelingen voeren wij uit volgens richtlijnen van de BKD inclusief behandelingscertificaat en wij hebben veel ervaring met behandelingen ‘op maat’.

koelinstallaties

greenity-helmus 191011.indd 1

21-01-20 10:11

I NHO U D

12 C.A. van Paridon Snijhyacintenkwekerij en -broeierij C.A. van Paridon wordt steeds groter. Niet omdat het zo leuk is, maar omdat het moet om de kosten te drukken.

32 Tulip Experience Simon Pennings en zijn dochter Alice hebben een toeristische trekpleister opgezet: Tulip Experience Amsterdam.

48 Lenteflora Op de 87e Lenteflora waren veel noviteiten te zien.

In dit nummer 10  Greenity-debat: ‘Kijk bij een andere sector’ 12  Van Paridon groeit omdat het moet 16  Rol bank bij financiering verandert door ‘Bazel’ 28  Innovatief sortiment op Vaktentoonstelling 32 Tulip Experience Amsterdam is win-winsituatie 38  Duurzame elektriciteits- opwekking enorme legpuzzel 40  Keuzes maken en aan de knoppen draaien 42  Coronavirus vertraagt bollenhandel op China 44  Kieskompas voor lelietelers 46  Supergaasbak eerste stap naar anders bewaren 48  Lenteflora: boeiend noviteitenfeest

Vaste rubrieken 4  In de media 6  In gesprek Erwin van Cooth 9  Column John Boon 19  Tech&Mech 20  Boekrecensie 21  Ooit 23  5 minuten Robèr de Wit 24  KAVB 30  Vakvenster 34  CNB 50  Hobaho 51  Vaste planten Nepeta ‘Walker’s Low’ 53  Teeltverbetering 54  Teeltadvies 58 Het onderzoek van Jon de Long

Op de cover 42 Om de gewenste duurzaamheid in de energievoorziening te halen zijn veel windmolens en zonnepanelen nodig. Heel veel. Voor de parken met deze opwekkers van duurzame energie moet ruimte worden gevonden, wellicht ook op agrarische grond. En daarop zit niet iedereen te wachten.

28 februari 2020

3

28 februari 2020

VA N D E R E D A C T I E

Bayer heeft molecuul tegen onkruid

Chemieproducent Bayer heeft een nieuw molecuul ontdekt voor het bestrijden van onkruid. Het zou over circa tien jaar een alternatief voor Roundup kunnen zijn, waarvan glyfosaat de werkzame stof is.

Het mag wat kosten

Volgens Bayer is het voor het eerst in dertig jaar dat ze zo’n nieuwe stof vindt die onkruid na opkomst bestrijdt in akkerbouw- gewassen. Het middel met deze molecuul werkt onder andere te- gen onkruid dat resistent is voor andere middelen, waaronder gly- fosaat. Volgens Bayer toonde het

nieuwe molecuul zich reeds in de eerste fase van het onderzoek effectief bij belangrijke resisten- te grassen. Bayer kondigde vorig jaar aan om in de komende tien jaar circa 5 miljard euro te zullen investeren in de zoektocht naar nieuwe onkruidbestrijdingsme- thoden.

Hans van der Lee — Hoofdredacteur h.v.d.lee@greenity.nl

De voorbereidingen voor de Floriade in 2025 zijn in volle gang. Gang zit er ook in de oplopende kosten. Hoewel dit een terugkerend effect is bij Floriades in Nederland, is er iets wat ik niet begrijp. Almere wil geen ‘bloemkolen- en bloe- mententoonstelling’, zo werd bekend toen de ge- meente de strijd om de plaats van de expo won. Hoezo? Het is toch een wereldtuinbouwtentoon- stelling? Wat doen we daar nog? Almere wil zichzelf met het evenement op de kaart zetten. Ook daarin onderscheidt de ge- meente zich niet van haar voorgangers Zoeter- meer, Haarlemmermeer en Venlo. Wel onder- scheidend wordt de financiële strop na afloop. Die bleef eerder ‘beperkt’ tot respectievelijk vijf, acht en negen miljoen euro. Almere gaat verder. ‘Je moet kijken wat het op de lange termijn oplevert en dat is heel moeilijk te berekenen’, zeggen de marketeers steevast iedere tien jaar. Ik rij bijna dagelijks langs het expoterrein van Haarlemmermeer, domein van hondenuit- laters en een enkele villabewoner. Grootste verdienste van de expo is de vrije busbaan en een beurshal. In Venlo is er vooral veel groen over van het voormalige expoterrein en een ‘Innovatietoren’ met een gat er in. Veert er ie- mand op bij het horen van Rokkeveen-West en Floriadepark, de woonwijken in Zoetermeer? Hoezo, op de kaart? Terwijl vasteplantenkwekers dit jaar de defini- tieve inzending gaan planten en Perennial Power daar ook geld voor uittrekt en de bollensector zich druk gaat maken, zodat er straks vijfdui- zend soorten bollen, planten en bomen staan, lopen de tekorten op. Na eerdere tegenvallers van samen 18 miljoen bij de voorbereiding, valt 5 miljoen begrote rijkssubsidie en mogelijk 2,5 miljoen aan Europese subsidie weg. Het hele project gaat nu zo’n 100 miljoen kos- ten. Een bezoekje aan de Keukenhof is goedko- per, net als het park zelf dat bovendien winst- gevend is. Maak met dat geld een vrije busbaan langs alle tuinbouwevenementen, van Creil via Aalsmeer en Lisse naar Julianadorp. Het levert je veel meer bezoekers op dan alle Floriades bij elkaar en je staat er als sector nog leuk op ook.

Bokashi-waarschuwing BVOR

De reststoffenbranche waarschuwt naar aanleiding van de experi- menten met bodemverbeteraar Bokashi voor te hoge verwachtin- gen van het materiaal. Al eerder zette de Branchevereniging Orga- nische Reststoffen (BVOR) een lijst kanttekeningen op haar website.

Bokashi is een fermentatieproduct dat uit onder meer gras wordt ge- maakt. Het experimenteren en onderzoeken van de stof moedigt directeur Arjen Brinkmann van de BVOR wel aan. “We zijn niet tegen Bokashi, we zien zelfs graag gede- gen onderzoek naar de stof. Een deel van onze leden (waaronder compostbedrijven, red.) maakt ook Bokashi. Misschien is het wel een heel goede oplossing. We zien echter ook experimenten voorbij- komen die een ander product op- leveren. Het is geen kwestie van gewoon wat gemaaid gras inkui-

len en klaar. Op die manier krijgt de stof ook geen kans en wordt Bokashi misschien onterecht af- geschreven. Dat zou jammer zijn.” Volgens de BVOR is Bokashi mo- menteel een hype en volgens de branche wordt voorbijgegaan aan het feit dat gedegen onderzoek naar de werking van de bodem- verbeteraar ontbreekt. Volgens de BVOR levert compost de bodem meer op. In de bloembollensector loopt ook een aantal experimen- ten, bij telers in het Noordelijk Zandgebied en de Duin- en Bol- lenstreek.

4

28 februari 2020

S T E L L I NG

Het coronavirus nekt de handel met Azië

Het coronavirus dat in China al duizenden mensen heeft besmet en honderden het leven heeft gekost, dreigt uit te lopen op een pande- mie. Dit is niet alleen een menselijk drama, maar ook economisch een ramp. Vooral de le- liesector krijgt hierdoor opnieuw een klap, nu vluchten naar Azië worden beperkt.

83 % E E N S

Op www.greenity.nl kunt u reageren op de nieuwe stelling: ‘Milieusubsidies aanvragen is zinloos’.

A G E ND A

Myplant & Garden uitgesteld om coronavirus

t/m 29 februari IGH Voorjaarsbloemenshow t/m 2 maart Lentetuin Breezand t/m 31 mei Fritillariatentoonstelling Hortus Botanicus 3 maart Symposium ‘Robot erin, personeel eruit’ 5 maart Cursus Uitvoeren gewasbescherming 8 t/m 10 maart GTC Days Waterdrinker 10 t/m 12 maart Hortiflor Expo Zimbabwe 11 t/m 12 maart Trade Fair Naaldwijk 12 maart Flower Science Café: Groen is meer dan mooi alleen Tech Talks 13 maart Cursus Veilig heftruckrijden

De organisatie van Myplant & Garden heeft besloten de beurs uit te stellen tot sep- tember dit jaar vanwege de uitbraak van het coronavirus in Italië. De sierteeltbeurs in Milaan zou 26 tot en met 28 februari plaatsvinden. Om de gezondheid van bezoe- kers en standhouders niet in gevaar te brengen heeft de beursorganisatie na over- leg met lokale autoriteiten besloten de zesde editie uit te stellen. Daarnaast had- den al veel deelnemende bedrijven afgezegd en was de verwachting dat het aantal bezoekers ook flink beperkt zou zijn.

Lees ook het artikel over de invloed van het coronavirus op de Chinese markt, pag. 42-43.

C O L O F ON

28 februari 2020 De redactie werkt op basis van een redactiestatuut. Aan alle artikelen en rubrieken wordt de meest mogelijke zorg besteed. Uitgevers, redactie en medewerkers aanvaarden echter geen enkele aansprakelijkheid voor mogelijke gevolgen die direct en/of indirect kunnen voortvloeien uit de inhoud van artikelen en/of advertenties. De redactie houdt zich het recht voor om ingezonden brieven enmededelingen niet te plaatsen dan wel te wijzigen of in te korten. Overname van artikelen, berichten of fotografie is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van de redactie. Greenity is een voortzetting van het tijdschrift BloembollenVisie (2003-2017). BloembollenVisie ontstond uit een samenvoeging vanMarktVisie (CNB) en Bloembollencultuur (KAVB). REDACTIE Hans van der Lee (hoofdredacteur), Lilian Braakman, Arie Dwarswaard, Ellis Langen en Monique Ooms (vakredacteuren), André Leegwater (eind- en webredacteur) FOTOGRAFIE René Faas VORMGEVING Filie Nicola en Lianne van ’t Ende WEBSITE www.greenity.nl CONTACT Postbus 31 | 2160 AA Lisse | tel. 0252-431 431 | info@greenity.nl ADMINISTRATIE tel. 0252-431 200 | naw@cnb.nl REDACTIEADRES Heereweg 347 | 2161 CA Lisse DRUKKERIJ Damen Drukkers | Werkendam. Dit magazine wordt milieuverantwoord en CO 2 -neutraal gedrukt. ABONNEMENTEN Excl. btwper jaar: Nederland € 275,–, Europa € 295,–, buiten Europa € 325,– ADVERTENTIES Bureau Van Vliet bv | Postbus 20 | 2040 AA Zandvoort | tel. 023-5714745 | zandvoort@bureauvanvliet.com UITGEVERS KAVB en CNB ISSN 2589-4099

Kijk voor de volledige agenda op www.greenity.nl

5

28 februari 2020

I N G E S P R E K

28 februari 2020

28 februari 2020

6

28 februari 2020

‘Verschuiving naar online zet door’

Twee jaar geleden werd het failliete postorderbedrijf Bakker nieuw leven ingeblazen. Erwin van Cooth moest Bakker omvormen tot het grootste Europese e-commerce platform in groenproducten. Inmiddels groeit de omzet en is Bakker terug van weggeweest. “We zijn alive and kicking, groeien heel hard en willen graag samenwerken met kwekers.”

Erwin van Cooth CEO BAKKER.COM

Erwin van Cooth (47) is opgegroeid in de Zaanstreek. Na de Hoge- re Hotelschool in Den Haag werkte hij onder meer bij KPN, New York Pizza, Multivlaai en Wehkamp. Bij het laatste bedrijf was hij manager Home & Garden. In 2018 werd hij aangesteld als CEO van Bakker.com. Het toen 73-jarige postorderbedrijf maakte een door- start onder de nieuwe eigenaren Paul Nijhof en Berend van de Maat (ex-Wehkamp) van Investeringsmaatschappij Yellow & Blue. Er werken 85 werknemers fulltime, plus een flexibele schil in voor- en najaar. Het bedrijf levert aan klanten in elf Europese landen: Duits- land, Frankrijk, de UK, Nederland, België, Zwitserland, Roemenië, Oostenrijk, Tsjechië, Hongarije en Italië.

Tekst: Roza van der Veer | Fotografie: René Faas

Wat zagen jullie in het failliete Bakker? “Ik was bij Wehkamp manager ‘home and garden’ en wilde graag groene planten verkopen. Ik ben in 2011 bij Bakker gaan kijken en sloeg steil achterover van wat hier gebeurde. Dit was een enorm pakhuis met een vers product dat naar 21 landen ging. We zagen al wel dat het postorderconcept zou ophouden. Toen Bakker failliet gingen, zagen we kansen.” Over wat voor kansen hebt u het? “De afzet van sierteelt groeit en de verwachting is dat die blijft groeien. Mensen willen meer groen en natuur in hun woon- en werkomgeving. Dat is niet zomaar een trend, maar structureel van aard. Daarnaast wordt voorspeld dat de ver- schuiving van offline naar online in de sierteelt doorzet. De Rabobank verwacht zelfs dat in 2027 zo’n dertig procent van de sierteeltomzet via het e-commercekanaal gaat. Dan heb je het over een miljardenomzet.” De sierteelt gaat de elektronica en mode achterna? “Zeker. Je ziet dat de markt in beweging is. Kwekers gaan zelf op Amazon en exporteurs leveren direct aan consumen- ten. Wij kennen dat uit de mode en de elektronica. Alles is erop gericht om producten zo snel mogelijk direct naar de consument te brengen. Nu is de sierteeltketen nog traditio- neel ingericht met veiling, bemiddeling, exporteur en retail als tuincentra. Maar tussenschakels die geen waarde toevoe- gen, krijgen het in de toekomst moeilijk of verdwijnen.” Een postorderbedrijf kan niet mee? “Je zag dat Bakker wel de overstap naar online wilde maken, maar het bleef vooral een postorderbedrijf met klanten die

28 februari 2020 Reanimatie gelukt, maar dan de transformatie… “Dat is weerbarstiger, want transformatie zit in mensen, sys- temen en IT. De erfenis van Bakker heeft ons een voorsprong gegeven maar zat ook in de weg om op een niveau van Cool- Het bedrijf lag stil in 2018. Hoe begin je weer? “Eerst reanimeren en dan transformeren hebben we gezegd. Er moesten in 2018 weer pakjes de deur uit en spullen worden aangeleverd. Best lastig, want de curator liep nog rond en kantoormeubilair stond op een veiling. Er waren leveranciers die schade hadden geleden in het faillissement waarmee we verder moesten. Het was een heel hectische maar ook gave tijd. Maar in juni 2018 verstuurden we het eerste pakje.” gemiddeld boven de zeventig waren. Ze deden online erbij terwijl e-commerce een ander spel is. Wij hebben vanaf het begin gezegd dat we een digitaal gedreven e-commercebe- drijf zijn. Alle beslissingen zijn dienend aan e-commerce. We bouwen eigenlijk een nieuw bedrijf op. Het momentum is er. Er is nog niemand in Europa die dit op deze schaal kan en doet en deze positie heeft geclaimd.” Waarom dan een failliet postorderbedrijf overnemen? “Die vraag hebben wij onszelf ook gesteld. Maar hier stond een redelijk geautomatiseerd distributiecentrum dat gewend was om efficiënt groenproducten bij de voordeur van con- sumenten in 21 landen te brengen. We kunnen hier 55.000 pakjes per dag de deur uit krijgen, iets wat Bakker in 2010 deed toen het nog een omzet draaide van 160 miljoen euro. We hebben veel aan die erfenis gehad.”

7

28 februari 2020

I N G E S P R E K

blue of Wehkamp te komen. Het was hier zo dat als jij maan- dag een plant bestelde dan ging jouw pakket hopelijk vrijdag in de vrachtwagen. Dat kon prima met postorder maar niet met e-commerce. We moesten de IT maar ook de mensen in die nieuwe e-commercestand krijgen. Dat heeft geleid tot veel wijzigingen in teams, nieuwe mensen en kennis.” Dus nu alleen e-commerce? “We werken met drie businessmodellen. Allereerst is er Bakker.com. Verder zijn er de marktplaatsen als Amazon en Bol.com en we werken voor derden, zoals OBI, dat een groot marktaandeel in Duitsland heeft. Zij bieden op hun webshop de planten aan en wij verpakken en versturen de bestelling in een neutrale doos met een OBI-bon. Daarnaast is er nog steeds de aloude postordertak. Daar zat een, weliswaar da- lend, volume in dat naar verwachting in 2020 nog steeds 30 tot 35 procent van onze omzet is. Bij Bakker was dat in 2017 70 procent van de omzet. De groei zit dus online.” Bent u al een Coolblue? “Nog niet. Vorig voorjaar was er een veel hogere orderinta- ke dan we hadden gedacht. Mooi dat de klant én de vraag er is maar we kregen de pakjes niet goed weg. Dat zag je terug in het klantsentiment. We hebben in de zomer het dak gerepareerd zodat we een beter najaar hebben gedraaid en goed scoren bij de klanten. Dat neemt niet weg dat we op de Nederlandse website nog steeds drie tot zes werkda- gen aanhouden. OBI in Duitsland zit al op twee dagen, net zoals Amazon. We staan nu op het punt om een contract te sluiten met een nieuwe pakjesbezorger, zodat we binnen een dag kunnen leveren binnen een straal van 700 km van Lisse. We groeien dus naar Coolblue- en Bol.com-snelheden toe. We hebben daarvoor wel korte lijnen nodig met onze leveranciers.” Wat bedoelt u daarmee? “Wij willen de producten zo laat mogelijk van het land heb- ben. We zijn geen voorraadhuis. Alles moet erin, verpakken en eruit, op weg naar de consument in bijvoorbeeld Italië.” Wat betekent dat voor leveranciers? “Flexibiliteit, snelheid plus frequent leveren, zodat we korte aanleverroutes hebben. De groei online is grillig en de e-commerceklant is anders dan de traditionele klant. Wij kopen bij de kweker die ons kan gebruiken om zijn produc- ten bij de consument af te zetten. Wij hebben Bol, Amazon, OBI en Bakker.com, allemaal verkoopkanalen waarin wij investeren. We hebben hier een bedrijf dat 55.000 pakketten per dag kan versturen. Zoiets is nergens in Europa te vinden. Waarom zouden wij dan ook al het voorraadrisico nemen? We zoeken partners die samen willen werken én groeien.” Maar zij lopen wél het voorraadrisico? “We hebben sinds 2019 minder leveranciers die meer volu- me leveren. Dat zijn bedrijven die met ons willen onderne- men om die Europese groei te pakken. Vergeet niet, dertig procent online aan sierteelt is echt een miljardenmarkt, alleen in Europa. Bovendien, als we duizend product X heb- ben en maar honderd via onze eigen website verkopen dan zetten we breed in op andere kanalen. Door die grote doos met allemaal verkoopkanalen weten we ook steeds beter wat klanten willen. Sommige bedrijven zien dat en laten ons hun aanwezigheid op marktplaatsen als Amazon verzorgen en

‘Je moet relevant zijn voor je klant en jezelf blijven uitvinden’

beheren. Er zijn veel leuke modellen mogelijk maar je moet er wel voor open staan.” Zijn er al goede voorbeelden? “Wij hebben een paar goede leveranciers die meedenken en zien dat hier de groei is. Denk aan de bloembollen waarbij we samenwerken met De Ree. Die snappen het spel en zij zorgen nu voor de complete afhandeling van de bloembol- lentak. We hebben zelfs de systemen geïntegreerd, zodat we orders tot negen uur dezelfde dag afhandelen. Maar bollen zijn een handzaam, extreem efficiënt product, verpakt in zakjes. Het hele Bakkersysteem is bedoeld voor dit soort verpakkingen.” Wat raad je kwekers nu aan? “Verdiep je in hoe jouw afzetkanalen zich ontwikkelen. Waar zitten ze in de keten, hoe staan ze er over twee jaar voor en wat zijn de opkomers? Je moet relevant zijn voor je klant en jezelf blijven uitvinden. Onze deur staat altijd open om onze visie hierop te geven. Er is namelijk geen alomvat- tende waarheid. De markt ontstaat nu en later weten we of we het goed hebben gedaan. Maar als ik zie hoe hard wij nu groeien… Vorige week hadden we een index van 205 ten opzichte van vorig jaar. Dan doen we iets goed.” Hoe staat Bakker ervoor in 2027? “We zijn begonnen om een one-stop greenshop te worden. Groen is het middelpunt. Wij hebben de middelen om de dominante online autoriteit op groen in Europa te worden. Die kans is er nu en dat is onze missie. Uiteindelijk willen we zoveel mogelijk mensen de happiness van groen laten ervaren.”

8

28 februari 2020

C O L UMN

Alles begint opnieuw

John Boon Tulpenkweker/broeier Andijk john@boonbreg.nl

We zijn nu alweer twee maanden onderweg in het nieuwe jaar. Daar kan ik eigenlijk wel weer van ge- nieten. Klinkt stom, maar in een nieuw jaar begint alles lekker opnieuw. De tulpen komen op, we mo- gen weer plannen maken voor komend verwerkings- seizoen en er zijn de bloemenshows met al hun nieu- we soorten en mogelijkheden, en we zijn natuurlijk lekker bezig met bloemenproductie en dus de afzet. En dat betekent natuurlijk ook weer een beetje posi- tieve cashflow. Effe lekker resetten dus. Ook thuis zijn veel dingen om naar uit te kijken. Waar gaan we naartoe op vakantie, naar welke school gaan de kinderen komend jaar en na het overlijden van onze oudste hond maar weer een vervanger uitgezocht. Een barreltje van acht weken. Rottweiler natuurlijk, naam Bodar. En dan blijkt dat net als met andere nieuwe ideeën en mogelijkheden het idee wel leuk, maar de praktijk toch wat weer- barstig en hobbelig. Want dat lieve mormeltje schijt en zeikt toch wel erg veel in huis en die nieuwe kast heeft wel een erg leuk randje om aan te knagen. Ik zal wel naïef zijn geweest, maar dat was natuurlijk niet de bedoeling. Nu vraag ik me af of deze tegenslagen zich ook gaan voordoen bij alle andere nieuwigheden. Blijkt dat mooie soort toch niet te virusgevoelig, of is die nieu- we werkwijze toch niet perfect, of zal het weer weer wisselvallig zijn? En dan hebben we het nog maar niet over de politiek, China, et cetera, et cetera. Al- leen al bij deze vooruitzichten zou je bijna chagrijnig worden, voordat het jaar goed en wel is begonnen. Maar wat betreft de hond: we hebben bedacht dat het voor de kinderen wel goed zou zijn om hun in de vakantie te leren omgaan met verantwoordelijkheid. Oftewel, zij mogen het beestje wijsmaken dat je niet mag knagen en dat dat andere buiten moet. Dat is alvast één probleem minder.

28 februari 2020

28 februari 2020

28 februari 2020

9

28 februari 2020

Greenity-debat: Kijk bij een andere sector Innoveren wil de bollensector wel, maar ‘dan moet je wel wat te innoveren hebben’, merkte een van de broeiers donderdag 13 februari in de Rabobankzaal van Proeftuin Zwaagdijk op. Buiten de sector kijken is een oplossing, blijkt uit het Greenity-debat tijdens de Vaktentoonstelling.

ANNIKA VERSLOOT Beleidsmedewerker KAVB

‘Niet alles komt op straat’

‘Moet je wel wat te innoveren hebben’. De broeier die deze opmerking plaatste heeft geen

gebrek aan ideeën, maar hij acht zijn bedrijf met vijf miljoen stelen te klein om stappen te kunnen zetten. Deelneemster Annika Versloot van de KAVB herkende dit dilemma, maar ze gaf al eerder in het debat aan dat de hele sector eigenlijk klein is. Dat maakt het moeilijk inno- vaties voor elkaar te krijgen. “Je moet je inspiratie soms ook buiten de sector zoeken.” Ze benadrukte dat samenwerking en kennisdelen niet wil zeggen dat alle gegevens ook ‘op straat’ komen, maar dat de KAVB ook wel begrip heeft voor aarzeling. “Innoveren vraagt lef, want het gaat ook wel eens mis. Aan innovatie is risico verbonden.” Om dat risico te beperken en om innovatie van de grond te krijgen, zijn partners vol- gens haar onontbeerlijk. “Investeerders zijn nodig en daarbij kijken we niet alleen naar banken. Ook bedrijven kunnen die rol spelen.”

Tekst: Hans van der Lee | Fotografie: René Faas

SJAAK HUETINK Mede-eigenaar Huetink Lelies

PIET APELDOORN Oud-bollenkweker en voorzitter Hortus Bulborum ‘De verkeerden gaan er met het geld vandoor’ Ook Piet Apeldoorn, de kweker die ooit de ziekzoek- kar aanjoeg, haalde oplossingen uit de groenteteelt. “In Limburg zagen we dat ze telescoopberegening gebruikten op glooiende percelen. Dat konden wij in de duinzoom goed gebruiken, op aflopend land.”

‘Angst om eigen data te beheren’

Buiten de sector kijken is precies wat kweker Sjaak Huetink doet. De spreker kijkt onder meer naar de akkerbouw en de vollegronds- groenteteelt om aan oplossingen voor problemen in zijn bollenbedrijf te komen, bijvoorbeeld op het gebied van precisielandbouw. “Als je weet dat beregenen een euro per kuub kost, weet je dat nauwkeu- riger werken bespaart. In andere buitenteelten waren daar goede technieken voor.” Ook zijn in de andere sectoren vaak al oplossingen gevonden voor het probleem dat ook op zijn bedrijf speelt: arbeid. “Het aanbod aan

Je moet echter wel de tijd nemen om op zoek te gaan naar die oplos- singen. “Je ziet vaak dat innovatie stokt. Niet uit financiële armoe, maar wegens gebrek aan tijd. Máák die tijd, want als je ziet wat er hier in de bollen allemaal gebeurt, kun je niet anders dan conclude- ren dat het eigenlijk veel te arbeidsintensief is. Als het aanbod aan personeel verder blijft afnemen, berg je dan maar. Dat hou je niet vol als sector.” Voor collega’s die op zoek zijn naar geld voor innovatie, heeft Apeldoorn nog een belangrijke waarschuwing. “Zo hebben wij eens subsidie aangevraagd voor een onderzoek naar heetstook en een van de subsidievoorwaarden was het inschakelen van een erkend adviesbureau. Die subsidie hebben we inderdaad gekregen, maar de helft ging naar het bureau. Dat is zonde, want dan gaan de ver- keerde mensen er met het geld vandoor. Het risico ligt bij de teler, niet bij het bureau.”

personeel krimpt en de kwaliteit neemt ook af. Dat speelt ook in andere sectoren, met grote teelten als bijvoorbeeld soja. We kunnen leren van hun inzet van drones en robots.” Hij ziet voordelen van samenwerking, ook buiten de eigen sector. Dat levert ook weer nieuwe vraagstukken op. Van wie verzamelde data zijn bijvoorbeeld. “Telers zijn vaak ang- stig om die data te beheren en dan komen ze bij een toeleverancier terecht. Die koppelt daar een verdienmodel aan en dat is niet altijd goed.” Het gaat tenslotte om gegevens van het eigen bedrijf, redeneert Huetink.

28 februari 2020

28 februari 2020

10

28 februari 2020

RENÉ GOMERSBACH Sectorspecialist tuinbouw, Rabobank Nederland ‘Moed is beter dan moet als het om innoveren gaat’

ERIK HOGERVORST Mede-eigenaar Wout Hogervorst ‘Angst voor computer en robot’

28 februari 2020 Anderzijds kijken kwekers ook de kat uit de boom, stelt Hogervorst. “Ze kijken naar een nieuwe machine bij een collega en denken ‘als ze ‘m drie jaar gebruiken, zijn de kinderziekten er wel uit. Dan schaf ik ‘m ook aan’. Angst voor innoveren is niet goed. In 1988 waren we ook bang voor de computer, want dan kon iedereen alles zien. Koop je nu een een trekker of een telefoon, dan deel je ook alles.” Als er maar rendement is, zette Erik Hoger- vorst van mechanisatiebedrijf Wout Hogervorst iedereen met beide benen op de grond. “Dan kun je innoveren.” Hij ziet nog een andere drem- pel: loslaten. “Het vergt moed om beslissin- gen aan de computer of de robot over te laten. Ondernemers en dus ook kwekers zijn gewend zelf beslissin- gen te nemen.” De mechanisatieman relativeert: “Innovatie zit meestal in kleine dingen, maar we willen graag snel grote innovaties. Dat gaat niet, want die vragen tijd. Je kunt niet ieder jaar de hele sector op z’n kop zetten. Daarom hoor je wel eens op de Mechanisatietentoon- stelling in Vijfhuizen dat er maar weinig wordt geïnnoveerd, want ‘die machine stond er vorig jaar ook al’.”

Bij een ander over de heg kijken is volgens sectorspecialist René Gomersbach van de Rabobank verstandig. “Bij de vraag om geld voor een innovatie gaat het om het in de eerste plaats om het idee. Denk verticaal en horizontaal in de keten, dat maakt je idee sterk.” Gomersbach ziet daar goede voorbeelden van in onder meer de glasgroente, maar inmiddels ziet hij dat de publiek-private samen- werking (PPS) waar ook de KAVB zich sterk voor maakt, in de bol- len ook vruchten afwerpt. “Ik zie ook goede samenwerking tussen akkerbouwers en bollentelers, die samen het gewasbeschermings-

middelengebruik terugdringen. Door samen te zoeken komen ze tot meer innovatieve ideeën.” De vertegenwoordiger van de bank pleitte voor moed om te innoveren. “Moeten is eigenlijk niet goed. Wij zit- ten als bank niet aan de knoppen bij innovatie, want het idee is het belang- rijkst. Het is wel verstandig om daar met de bank over te praten, maar ook met andere partijen.”

28 februari 2020

28 februari 2020

11

28 februari 2020

Van Paridon gaat in kleine stapjes overschakelen naar waterbroei. “Want die teeltmethode heeft de toekomst.”

M ark van Paridon loopt met de telefoon aan zijn oor. Achter hem legt een medewerker hyacin- ten in de verwerkingslijn. Hij wil het gesprek beëindigen, maar dat lukt niet. “Sorry hoor, een vertegenwoordiger”, zegt hij als hij zichzelf verlost heeft. Hij is goedlachs en neemt de tijd voor zijn vertelling. Tussendoor overlegt hij af en toe met het personeel. Van de 2,5 miljoen stelen hyacint gaat 70 procent op contract naar supermark- ten, vaak via de exporteurs Gedi en SuperFlora. De rest komt voor de klok. Vaak werkt hij met collega-kwekers samen om contracten in te vullen. Een paar jaar geleden maakte de kwe- ker uit Noordwijkerhout een duidelijke keuze in het assorti- ment. “Gewoon vier kleuren snijhyacint en ‘that’s it’. Deze soorten hebben een dikke bloemtros en dezelfde lengte, zodat ze mooi egaal en strak in een emmer staan. Daarmee hebben we het ons eenvoudiger gemaakt. We telen cultivars waar we goed mee overweg kunnen en die we goedkoop kunnen pro- duceren. We hebben zelf bepaald wat de beste cultivars zijn, niet de handel of de consument.” Die hoekstenen had hij no- dig om zich niet meer te laten afleiden door allerlei mogelijke nieuwe cultivars. Immers, switchen is lastig gezien hyacinten- bollen drie jaar moeten groeien eer ze het vierde jaar worden gebroeid. Van Paridon is een van de weinige snijhyacinten- broeiers die al zijn bollen zelf kweekt en afbroeit. Hij koopt bij Van Duivenvoorden virusvrije werkbollen in en een deel maakt hij ook zelf. Deze worden nog handmatig gehold. “Ik maak ieder jaar ongeveer 250.000 hyacintenbollen stuk.” BERKENTAKJE OF WAXFLOWER De specialisatie heeft de kwekerij goed gedaan. Net als de weg om te kiezen om supermarkten te bedienen. Hij maakt wat de klant wil. “Ingehoest, gestickerd, kant-en-klaar op emmers, met drie of vijf stelen in een bos, en sinds vorig jaar ook hyacintenbosjes die in dozen op pallets het bedrijf verla-

Een paar jaar geleden maakte Mark van Paridon een duidelijke keuze in het assortiment. “Gewoon vier kleuren snijhyacinten en ‘that’s it’.” Daarmee maakte hij het werk eenvoudiger en werkbaar. Die rust en focus heeft zijn bedrijf C.A. van Paridon zeker wat gebracht. Nu wil hij beetje bij beetje de snijhyacintenmarkt vergroten. Het supermarktsegment is daarbij een goede optie. C.A. van Paridon Groei omdat het moet

Tekst: Ellis Langen | Fotografie: René Faas



28 februari 2020

‘Als je iets hebt wat onderscheidend is, dan kun je zelf een prijs neerleggen’

Het gewas groeit dit seizoen wat stug, maar over de bloemkwaliteit is Van Paridon tevreden.

Wanneer de bakken vijf tot zeven dagen in de warmte hebben gestaan, zijn ze goed en verhuizen de bakken naar het oogstgedeelte in de schuur.

ten.” De laatste paar jaar komt er bij het bosje soms ook een berkentakje, takje gipskruid of waxflower bij. Of de bloemen worden geverfd, of er wordt een gemengd bosje gemaakt met drie hyacinten en vijf tulpen. “Door een monobos met iets extra’s aan te bieden probeer ik de bloemen zo duur mogelijk te verkopen. Als je iets hebt wat onderscheidend is, dan kun je zelf een prijs neerleggen.” De bosjes hyacinten die met toegevoegde waarde de deur uit gaan, is nu nog procentenwerk, maar het lijkt aan te slaan. Op die manier hoopt Mark komende seizoenen de snijhya- cintenmarkt te vergroten. “Dat is de enige truc om de prijs omhoog te krijgen.” Hij geeft aan dat de snijhyacintenmarkt in een vicieuze cirkel zit: er moet meer geproduceerd worden om de kostprijs te drukken. “Aan de andere kant wordt er te weinig aan afzet gedaan waardoor er op de veilingklok overproductie is en juist naar de prijs die daar gemaakt wordt, wordt nog veel gekeken.” ANDERS REKENEN Mark vindt het jammer dat zijn hyacintenkraam ieder jaar uitbreidt. “Want groei geeft altijd organisatorische strubbe- lingen en daarnaast is het lastiger de kwaliteit te bewaken.” Zo houdt hij zich twee dagen in de week bezig met ‘zaken op kantoor’. “Boekhouding, certificeringen, sociaal medewerker zijn… allemaal dingen waar ik zelf nooit voor heb gekozen”, zegt Van Paridon, terwijl hij in zijn kantoor wijst naar de stapels met administratie om zich heen. “Bloemen trekken vind ik het allermooiste. Maar bij groei moet je je meer bezig- houden met andere taken. Bovendien groei je als ondernemer vaak zelf in dit soort werk en dan wordt het steeds lastiger iets uit te besteden. Daarnaast lopen bij uitbesteden de kosten weer op. En we groeien juist om de kosten te drukken, niet om ze te maken.” In de snijhyacintenwereld is het ook zo dat veel broeiers met

Binnen ongeveer vier dagen wordt een bak leeg getrokken.

28 februari 2020

Om de bosjes wordt een elastiekje gedaan.



28 februari 2020

Na de koudeperio- de heeft het gewas een gele kleur. In de warmte komt er pas een groene kleur op.

een lagere prijs tevreden zijn, merkt hij. “Veel snijhyacin- tenkwekers zijn kweker-broeier. Zij hebben een heel andere kostenberekening, áls ze die al hebben. Mijn corebusiness en eindproduct is de snijhyacint in de winterperiode en al mijn kosten worden berekend op die snijhyacint.” Zo moet Van Paridon een kostprijs van 29 cent per steel uit de markt zien te halen, terwijl kweker-broeiers soms een contract afsluiten voor 26 cent ‘omdat ze denken dat het op de klok 23 cent wordt’. “Voor kweker-broeiers is broeien een bijtak.” Hij moet gemid- deld die 29 cent per steel hebben, anders moet er geld bij. De ondernemer vindt dat snijhyacintenkwekers veel meer zouden moeten samenwerken om meer handel te creë- ren bij supermarkten. “Ik wilde ook niet heel graag in het supermarktsegment terechtkomen omdat het ieder jaar een gevecht is over de contractprijs, maar je kunt er wel veel bloemen in wegzetten.” Volgens de kweker liggen bij de supermarkten nog veel mogelijkheden. “We zouden het met alle kwekers niet eens aankunnen als we bij elke supermarkt in Europa één emmer snijhyacinten kunnen zetten.” IN FASES OVERSTAPPEN Na de koudeperiode in de cel van veertien tot vijftien weken gaan de hyacinten die in bakken met potgrond staan - en dan nog een lichtgroen gewas zijn - vijf tot zeven dagen naar de warmtecellen. Daar staan de bakken. Er hangen led-lampen boven met alleen wit licht. Led-licht is een stuk goedkoper dan halogeen en geeft minder warmte. Van Paridon heeft ze al vier jaar hangen. Het zijn gewone led-lampbalken, die er gemakkelijk weer afgehaald kunnen worden. “In de tulpen- broeierij wordt gewoon een kas neergezet die vervolgens in de zomer leeg staat. Hier wordt alles weer afgebroken om in de zomer weer bollen te verwerken. Wat dat betreft zijn we een beetje houtje-touwtje bezig hier.” Op het bedrijf kweekt hij ook al een heel klein gedeelte op waterbroei. Hij weet zeker dat dit de toekomst is, want dan gaat mechaniseren en automatiseren makkelijker. “Bovendien zal het milieu- en prijstechnisch op termijn niet meer verant- woord zijn om potgrond te gebruiken.” Van Paridon gaat in kleine stapjes overschakelen naar waterbroei. Met in één keer overschakelen, zou hij een te groot bedrijfsrisico nemen. Er kan misschien toch ineens een vreemde ziekte in komen die nog nooit eerder op potgrond geconstateerd is. Als het uitkan, gaat hij volgend jaar vijf procent op waterbroei telen. Maar blijft de prijs het hele seizoen 23 cent, zoals in week 7, dan weet hij ze- ker dat hij volgend seizoen niet meer bollen op waterbroei zet. Niet alleen de prijs is slechter dan vorig jaar, ook broeien de bollen moeilijker, zo laat Van Paridon in de schuur zien waar de hyacinten worden getrokken. “Het gewas groeit stugger. We hebben iets meer uitval in de vorm van kromkoppen of stelen die te kort blijven. Maar over de bloemkwaliteit ben ik wel tevreden.”

Ongeveer 70 procent van de geoogste stelen gaat naar supermarkten, de rest komt voor de klok.

2,5 miljoen hyacintenstelen Mark van Paridon van C.A. van Paridon is de derde generatie in het bedrijf. Er worden hyacinten en narcissen geteeld, waarvan 3 hectare narcissen en ongeveer 15 tot 16 hectare hyacint. Vrijwel alle bollen gebruikt Van Paridon in de eigen broeierij. In het broei- erijseizoen, van januari tot en met begin april, plukt het bedrijf 2,5 miljoen stelen hyacint, de narcissen zijn voor de droogverkoop. De vier kleuren cultivars van hyacint zijn: ‘Delft Blue’ (blauw), ‘Splen- did Cornelia’ (paars), ‘China Pink’ (roze) en ‘White King’ (wit); bij narcis is dat ‘Tête-à-Tête’. Het gros van de klanten zijn supermark- ten en de verkoop loopt veelal via exporteurs Gedi en SuperFlora. Er werken twee mensen in vaste dienst en van december tot en met april werkt Van Paridon met acht seizoenarbeiders, voorna- melijk Polen. Zijn vrouw Vera van Paridon is vorig jaar ook in de zaak gekomen. Ook runt zij het bedrijf Zacht&Vacht waar ze de huiden verwerkt van onder andere hazen, wilde konijnen en vos- sen die Van Paridon schiet met zijn jachtvergunning. Ze verwerkt de huiden in meubels en andere woonaccesoires.

14

28 februari 2020

www.necap.nl - info@necap.nl - Wieringerwerf - 0227-603353

Meesterlijk in onkruidbestrijding

MULTI

herbicide

• nieuwe actieve stof in bloembollen • breed werkingsspectrum • de basis voor elk schema

www.belchim.nl

Fresco_NED_Greenity_feb20_185x135.indd 1

3/02/2020 11:05:30

Rol bank bij financiering verandert door ‘Bazel’

D e Bazelakkoorden zijn heel de regel weinig van. Er zijn afspraken ge- maakt over de solvabiliteit van financiële instellingen. Tot en met het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw konden banken redelijk zelfstandig bepaalden hoe, wanneer en of er gefinancierd werd. Ook de beoordeling van het risico was aan de bank zelf. Omdat er behoefte kwam aan een ge- lijksoortige beoordeling van kredietaan- vragen, zijn afspraken gemaakt. Onder de naam ‘Bazel Akkoorden’ is door de gezamenlijke banken onder leiding van de Bank for International Settlements in Ba- zel een serie van afspraken gemaakt over de solvabiliteit van financiële instellingen. Solvabiliteit geeft de verhouding weer tus- sen het vreemde vermogen en het eigen vermogen op de passiefzijde van de balans. belangrijk voor de banksector en dus ook voor de ondernemers, maar die laatsten weten daar in

De banken hebben de afgelopen jaren een andere houding aangenomen bij het financieren van bedrijven. De belangrijkste oorzaak: de akkoorden van Bazel, waarin de richtlijnen voor financiële instellingen zijn vastgelegd. Gevolg is dat ondernemers vaak het idee hebben dat hun bank hen niet meer begrijpt. De eisen zijn nu anders en de sigarendoos kan definitief in de prullenbak.

Tekst: Hans Tesselaar, Flynth | Illustratie: Lianne van ‘t Ende



28 februari 2020

28 februari 2020 De bank schakelt Bijzonder Beheer ook in eigen belang in. Bij Bijzonder Beheer is geen extra kennis van de specifieke sectoren in huis, maar wel van regel- geving en het totale systeem. En dat is vanuit bancair oogpunt noodzakelijk om aan de verscherpte wetgeving te blijven voldoen. Ondernemers moeten zich dit goed realiseren. De bank verwacht dat een ondernemer een professional is, dat de aangeleverde cijfers en gegevens kloppen en op elkaar aansluiten en dat een inkijk in de exploitatie van komende jaren met bijbehorende kredietbehoefte mogelijk is. Het A4’tje en de sigarendoos hebben definitief afgedaan. waardering van een onderneming. Dat is een harde en koude analyse. Als bijvoor- beeld sprake is van twee verliesjaren of een negatieve kasstroom - dus betaalcapa- citeit - van twee of meer jaren, dan geeft het systeem aan dat er een risicotoena- me is. De bank moet dan meer kapitaal reserveren, zoals afgesproken in Bazel 4. Daar hoort een intensievere begeleiding bij, om bedrijven weer binnen de bancaire bandbreedte te krijgen. De bank zal altijd als reden aanvoeren dat meer specialisti- sche kennis en begeleiding goed is om de patiënt weer beter te maken. Hoe de bank betaalcapaciteit bepaalt Om vast te stellen hoe het met de betaal- capaciteit van de ondernemer staat, kijkt de bank naar: • de vrije kasstroom (winst + afschrijving) na privé-onttrekkingen en belastingen of structurele dividenduitkeringen; • aflossingsverplichtingen; • rentes en vervangingsinvesteringen. Wat overblijft is een vrij kapitaal om mee te werken, met wenselijk een buffer van 5 tot 10% van de omzet om eventuele tegenval- lers te kunnen opvangen. Andere belangrijke parameters om de finan- cierbaarheid te bepalen zijn: • vermogens- en zekerheidspositie; • inbreng eigen geld; • leveredge. Dat is het gebruik van vreemd geld om het verwachte rendement van het eigen vermogen te vergroten, ook wel aan- geduid als heoomeffect.

Met andere woorden: hoe afhankelijk is een bedrijf van schuldeisers.

De positie van de klant is nu uitgangspunt bij de berekeningen door de bank. Kan de klant in goede en slechte tijden aan de ver- plichtingen voldoen? Past de financiering in de integrale klantbehoefte? De bank kijkt daarbij vooral en bijna alleen naar de betaalcapaciteit van de klant (zie kader). Regel is: ‘Cash is King’. TOEZICHT OP FINANCIERING De bank houdt financieringen dus extra scherp in de gaten. Bovendien kan de Eu- ropese Centrale Bank als toezichthouder meekijken in de systemen van de banken. Als de bank bij verstrekkingen of bij het voortzetten van de bestaande financierin- gen uit de bocht vliegt, is de kans groot dat een waarschuwing volgt. Komen er te veel waarschuwingen, dan komt de bank onder verscherpt toezicht van toezicht- houder ECB of de bankvergunning wordt ingetrokken. Omdat dit allemaal boven de markt hangt, wil en kan bank niet zo meegaand zijn. De strenge eisen voor de banken leiden ook tot strenge eisen voor de ondernemer die bij de bank aanklopt voor een lening: • Er mag geen sprake zijn van een negatie- ve kasstroom. • Er mag geen sprake zijn van operatione- le bedrijfsverliezen. • Het zichtbare vermogen op de balans moet groter zijn dan 30% van het balan- stotaal. • Er worden EBITDA-vereisten afgespro- ken. Het gaat het om inkomsten voor af- trek van interest, belasting, afschrijving en eventuele gespreide terugbetaling van een lening. Zo wordt duidelijk wat de operationele winst is zonder dat de kosten voor afschrijving en financiering er nog in zitten. Dat geeft de waardering van de onderneming aan voor de bank • Bij voorkeur geen volledige financiering van nieuwe investeringen. ONDERNEMER SNELLER BIJ BIJZONDER BEHEER Bedrijven krijgen vaker en sneller te maken krijgen met Bijzonder Beheer. Dit gebeurt als bedrijven buiten de bancaire bandbreedte komen bij de bank. Voorheen werden op een lokaal kantoor de jaarcij- fers ingevoerd, geanalyseerd en genor- maliseerd. Nu bepaalt de computer de

BANKEN NAMEN HET NIET ZO NAUW In 1988 gingen de Bazel 1 Akkoorden in, die in 2006 verder zijn uitgewerkt en aangescherpt in Bazel 2. Banken moe- ten tegenover uitgeleende bedragen een eigen vermogen op hun balans aanhou- den van 8%. Bazel 2 verplicht banken dat kapitaal af te stemmen op de werkelijk te lopen risico’s. Dat de banken die ver- plichting niet zo nauw namen, bleek wel toen de kredietcrisis toesloeg in 2007. De eisen in Bazel 2 bleken volstrekt onvol- doende en er moest snel iets gebeuren. In 2010 kwamen de banken tot het Bazel 3 Akkoord. Daarin zijn onder meer de verhouding van de kwaliteit van het ka- pitaal en verbetering van risicodekking van kapitaaleisen aangescherpt. Een van de duidelijkste gevolgen van dit akkoord was het einde van de aflossingsvrije hypotheken. Inmiddels zijn de banken bijna klaar met op opvolger: Bazel 4. Op dit moment voeren de banken de nieuwe richtlijnen in en in 2022 zijn ze echt van kracht. Dat is nu al te merken. Met Bazel 4 gaan strengere en nieuwe kapitaalei- sen in. Banken moeten extra reserves aanleggen en dus kapitaal achter de hand houden om kredieten te kunnen verstrekken. MEER RISICO? MEER KAPITAAL! Vanaf 2022 geldt een kapitaalvloer van 72,5%. Dat betekent: hoe hoger het risico, hoe meer kapitaal er achtergehouden moet worden. De bank staat niet meer te springen om financieringen te vertrekken als uit hun rekenmodellen blijkt dat er een verhoogd risico is. Omdat de bank dan extra kapitaal achter moet houden, kan minder worden uitgeleend. Het gevolg is dat de bank minder aan de ondernemer kan verdienen. Flynth ziet het al in de praktijk: er is minder te lenen voor de financiering van een huis, banken mijden de financiering van bijvoorbeeld vastgoed waarbij boven- gemiddeld veel risico bestaat, en lagere verstrekkingen. Het heeft allemaal direct verband met Bazel 4 Akkoorden, waarin deze aanscherpingen zijn opgenomen.



28 februari 2020

   

 Trekkers te koop gevraagd Voor export alle types • Massey Ferguson • Landini • John Deere • Ford • Same • Fiat • Universal / UTB • Zetor

Tel : +(31)223522135 E-mail: info@fredsteenvoorden.nl : +(31)653719915 magazijn@fredsteenvoorden.nl Kijk nu op onze website www.fredsteenvoorden.nl Ook maken wij nieuwe spoelmachines!

Allround kluitenscheider as/iss Dompelpomp gebruikt 40m3 Lappendroger 17 rol, 1000mm breed geheel gereviseerd Lappendroger 23 rol, 1000mm breed geheel gereviseerd Pelrollen Schouten, van Dijke, Compas met nieuw rubber Ø48mm en Ø52mm Steenvoorden gebruikte kluitenscheider type 320K links/rechts

Schade, roest of mankementen geen bezwaar. U kunt alles aanbieden!

H&G Exporttractors

Abbestederweg 30 B

1759 NB Callantsoog

T 06 10922015 T 06 53672173 www.exporttractors.nl

Steenvoorden gebruikte kluitenscheider type 600K links/rechts Steenvoorden gebruikte trommelspoelmachine 2000 x 1000mm Steenvoorden gebruikte vellenbak rvs 1200mm breed Steenvoorden trommelspoeler 1650 x 5000mm dubbel portaal perforatie 10mm, geheel gereviseerd. Steenvoorden nieuwe lappendroger keuze uit 1000-1200-1400mm breed, 10-24 rollen. Steenvoorden gepoedercoate vellenbakken/ontsmetbaden nieuw, 120cm breed universeel gebouwd voor links/rechts of achteruitloop, bediening, montage links/ rechts Steenvoorden nieuwe kluiten/stenenscheiders grote capaciteit, standaard gepoe- dercoat en alle delen universeel links of rechts te monteren, scherp geprijsd, bel voor meer info Steenvoorden nieuwe trommelspoelmachines grote capaciteit, standaard gepoe- dercoat en alle delen universeel links of rechts te monteren, scherp geprijsd, bel voor meer info Steenvoorden gebruikte gespoten vellenbak band 1000mm breed Van Dijke UDZ 800mm breed 2 vijzels, geheel gereviseerd, gestraald en gespoten Van Dijke vellenbak gegalvaniseerd 1200mm band breedte in knappe staat, band 2 seizoenen oud Wortex staartpomp GF150 1.1kW 400Volt 12m3 bij 4 M/WK

CannaSol: virusvrije knollen Bletilla: Nederlands geteeld Pioenen: breed assortiment www.green-works.nl H&G Exporttractors Abbestederweg 30 B

Voor onderdelen zoals: pelrollen, pelnokken, onderhoud en service van uw Botman/Demco machines, en ook andere merken o.a Antha, Compas, van Dijke. Bel: 0223-522135 of 0653-719915 Fred Steenvoorden

1759 NB Callantsoog

T 06 10922015 T 06 53672173 www.exporttractors.nl

bbv-green works 170919.indd 1

19-09-17 14:22

greenity-steenvoorden 200206.indd 1

06-02-20 10:21

Betrouwbaar in techniek

Betrouwbaar in techniek › Elektra › Koeling › Klimaat › Water

Galglaan 11, 2311 ND Rijnsburg T 071 402 26 21 eval@eval.nl www.eval.nl

T E C H &M E C H

Inde rubriek Tech&Mech is er aandacht voor zowel nieuwe als vernieuwende producten uit de sector. Een plek waar techniek en mechanisatie structureel aandacht krijgen.

Lelieplanter spaart arbeid en versnelt

Lelieplanter Hans van der Poel Mechanisatie en Machinebouw www.hansvanderpoel.com Kosten: € 100.000

Tekst: Monique Ooms | Foto: René Faas

Lelies planten met de hand past eigenlijk niet meer in deze tijd van automatisering en robotisering. Na zeven jaar onderzoeken, bouwen en experimenteren is hij er dan einde- lijk: de automatische lelieplanter gebouwd door Hans van der Poel Mechanisatie en Machinebouw. Lelies planten is een arbeidsinten- sieve klus. “Je ligt op je knieën, spit een gat voor de bol met je schepje en stopt de bollen stuk voor stuk in de grond. Dat is fysiek pittig en het gaat niet erg snel”, vertelt Marc Noordam van Novastar Lilies in ’s Gravenzande. Dus er moest een lelieplanter komen die het hand- matige werk zou overnemen en het proces versnellen. Daarvoor staken zes leliebedrijven de koppen bij elkaar. Samen met adviesbureau Delphy voor de projectbegeleiding en Hans van der Poel Mechanisatie en Machinebouw voor de bouw van de machine zetten zij dit proces in gang. De overheid betaalde mee aan het praktijkgerichte onderzoek. “Be- langrijke redenen voor subsidiëring waren arbeidsverlichting en arbeids- verduurzaming”, licht Noordam toe. GRIJPERS EN CUPJES Inmiddels rijdt de volautomatische lelieplanter per toerbeurt in de kassen van de zes bedrijven die er ook in hebben geïnvesteerd. Over de werking vertelt Hans van der Poel: “De machine rijdt op rupsen en boort plantgaten in de grond. De bollen rollen in cupjes op een trans- portbandje naar de voorkant van de machine, een grijper pakt de bol

voorzien van camera’s waarop de medewerkers de verrichtingen van de machine kunnen volgen. OP DE MARKT “Met deze machine kunnen twee personen zo’n 4.000 bollen netto per uur planten, inclusief rijden, vullen, bezemen van de zijkanten, bijrijden van nieuwe bollen met de heftruck en kleine (ver)storingen”, vertelt Noordam. “Met de hand waren dat er zo’n 1.200 per uur per persoon. Bovendien is op de machi- ne staan veel minder zwaar dan op je knietjes liggen en planten.” De ontwikkeling duurde zeven jaar omdat ‘het een complexe machine is’, vertelt Van der Poel. “Je hebt te maken met verschillende grondsoor- ten, bedbreedtes, robotarmen, laser- techniek en camera’s.” Inmiddels draait de machine volop en zijn de kinderziektes overwonnen. “We zijn nog aan het finetunen. Vanaf eind maart is de machine op de markt.”

van het cupje en legt hem, met het puntje naar boven, in het plantgat. Het plantgat wordt gevuld met de grond die uit het nieuw gemaakte plantgat ernaast komt.” Aan de achterkant van de rupsbandjes zijn woelers gemonteerd. “Die trekken het spoor van de rupsen los.” Op de machine staan twee mede- werkers die het proces begeleiden. Boven op de machine zit een buffer- bak waarin de bollen vanuit de kis- ten worden gestrooid. De bufferbak heeft een capaciteit van ongeveer 20-25 kisten. Hier pakken de twee medewerkers die op de machine staan de bollen uit alvorens ze deze in de cupjes plaatsen. Vervolgens wordt de machine naar de achterzij- de van de kas gemanoeuvreerd. “Zo- dra de machine gaat planten, wordt deze aangestuurd door een laser en rijdt hij keurig naar voren. Omdat de diversiteit van de te planten bollen zo groot is, kunnen we veel variabelen instellen: plantdiepte, aantal bollen per rij, plantafstand, grijphoogte voor de cupjes, boor- diepte, en dergelijke. De snelheid van de plantmachine is eenvoudig aan te passen.” Het apparaat is ook

Kijk voor een film over de werking van de lelieplanter op greenity.nl/magazine/films.

28 februari 2020

19

28 februari 2020

Page 1 Page 2 Page 3 Page 4 Page 5 Page 6 Page 7 Page 8 Page 9 Page 10 Page 11 Page 12 Page 13 Page 14 Page 15 Page 16 Page 17 Page 18 Page 19 Page 20 Page 21 Page 22 Page 23 Page 24 Page 25 Page 26 Page 27 Page 28 Page 29 Page 30 Page 31 Page 32 Page 33 Page 34 Page 35 Page 36 Page 37 Page 38 Page 39 Page 40 Page 41 Page 42 Page 43 Page 44 Page 45 Page 46 Page 47 Page 48 Page 49 Page 50 Page 51 Page 52 Page 53 Page 54 Page 55 Page 56 Page 57 Page 58 Page 59 Page 60

Made with FlippingBook Learn more on our blog