Greenity 67

22 mei 2020

Kasdahlia 12 Hogenboom brengt teelt naar hoger plan

22 Investeerder voor

gladiolenveredelaar

30 Handel op Oost-Europa loopt iets trager

38 ‘Groene toelating’ moet soepeler



Rijksstraatweg 56a 2171 AM Sassenheim

SCHUBBEN

LELIES

Voor het

van Uw

tel: 0252-222580 info@helmus.nl www.helmus.nl

Spoelen voor kwekerij en exportschoon van alle bollen, knollen en (vaste) planten. Zeer gemakkelijke ketenregister ingebouwd. Warmwaterbehandelen (koken) met of zonder ECA water van o.a. Allium, Amaryllis, Crocus, Iris, Narcis, Tulp, Aconitum, Astilbe, Hosta, Pioen en vele andere produkten. Behandelingen voeren wij uit volgens richtlijnen van de BKD inclusief behandelingscertificaat en wij hebben veel ervaring met behandelingen ‘op maat’. Een uiterst simpel en snel computerprogramma speciaal voor bollen- en plantenkwekers

ARIE TUIN

0048 601 159 267

arie@almano.info

Bezoekadres Industrieterrein ‘Kooypunt’ Takelaarsweg 2-8 1786 PR Den Helder Centrale data communicatie Vanaf nu leverbaar !

greenity-agropartners 190110.indd 1

10-01-19 13:54

greenity-helmus 190305.indd 1

07-03-19 14:33

Contact Tel: +31 (0)223-522036 Fax: +31 (0)223-522481 E-mail: info@omnihout.nl

Advies Voor iedere situatie op maat. Kennis van beluchting en product. Ontwerp van installaties.

Klimaattechniek Bulb Climate Controller (BBC) voor ideale klimaatbeheersing in zowel droog- als bewaarsituaties.

Systemen en units Drogen en/of bewaren. Hoogwaardige uitvoering. Innovatief en energiebesparend.

Méér gemak, hogere productiviteit

Geschikt voorTSV-1560 en CSL-560 Centraal productie-data overzicht Centrale (draadloze) bediening

Ventilatoren Klima ventilatoren. Gelijkstroomventilatoren.

Kisten Dichte of lattenkisten. Multiplex of betonplex. Iedere afmeting mogelijk.

I NHO U D

16 Wat zegt de bolvorm? Kwaliteit aflezen aan de bolvorm staat centraal bij het onderdeel Verwerking van Bollenrevolutie 4.0.

32 Schoolbezoek Basischoolkinderen leren bollenteelt kennen.

22 Overname gladiool Investeerder Synergia neemt meerderheidsbelang in For Ever Bulbs.

In dit nummer 10  Wat te doen bij licentieleed? 12  Dahliateelt op een hoger plan brengen 16  Kwaliteit tulp aflezen aan bolvorm 22  For Ever Bulbs wil nieuwe markten gladiool aanboren 28  Bart Siemerink tempert de verwachtingen voor 2021 30  ‘Seinen op oranje’ in Oost-Europa 32  Scholieren op bezoek in de bollensector 38  Waarom toelating groene middelen soepeler moet 40  Een ‘positieve boost’

Vaste rubrieken 4  In de media 6  In gesprek Piet Boer 9  Column Robert Heemskerk 18  Boekrecensie 19  Tech&Mech 20  Ooit 21  5 minuten Jasper Dogterom 24  KAVB 26  Vakvenster 34  CNB 42  Hobaho 43  Vaste planten Persicaria amplexicaulis 45  Teelverbetering 46  Teeltadvies 50  Het onderzoek van Jeroen Wildschut

Op de cover 12 Hogenboom Dahlia’s uit

Kudelstaart teelt twaalf soorten dahlia’s in de kas.

Eigenaar Ruud Hogenboom wil deze bloementeelt naar een hoger plan tillen. Dat gebeurt op kokosmatten met ‘young plants’ als uitgangsmateriaal. Hogenboom snijdt van april tot in november een miljoen stelen.

22 mei 2020

3

22 mei 2020

VA N D E R E D A C T I E

Veranderingen

André Leegwater — Redacteur a.leegwater@greenity.nl

Met veranderingen omgaan vind ik moeilijk, tenzij ik zelf iets wil veranderen en dat kan doen zoals ik dat wil. Iets met controle wil- len hebben, vrees ik. Dus in deze tijd is het gewoon even niet zo leuk. Veel dingen die ik graag doe, kunnen niet. Wekelijks een potje voetballen op het strand met andere oude knakkers, een biertje drinken met vrienden in de kroeg, uit eten met mijn vrouw. Het zijn dingen om reikhalzend naar uit te kijken als ze straks weer mogen. Het heeft natuurlijk ook te maken met vrijheid, zelf keuzes maken. Toch staan tegenover de beperkingen soms verrassende voordelen. Zo blijkt het gedwon- gen thuiswerken eigenlijk best te bevallen. Geen gedoe met reizen in de spits, wat scheelt dat een tijd en energie. Sinds ik thuiswerk, loop ik dagelijks tijdens de lunchpauze naar de lokale koffieschenker voor een lekker bakkie. Hij staat met een tafeltje aan de straat en schenkt warme dranken in kartonnen bekertjes. Hij vraagt daar zonder te verblikken of te verblozen bijna vier euro voor, een euro meer dan voor de coronatijd. De men- sen betalen het grif. Het smaakt beter dan de koffie thuis, het voelt als een traktatie en de wandeling ernaartoe draagt bij aan een gevoel van welbehagen. Bovendien mist de uitbater negentig procent van zijn inkomsten, want de lunchroom is dicht, dus het zij hem gegund. De eigenaar van de koffietent draagt zijn lot blijmoedig. Aan de omstandigheden kan hij toch niets veranderen, dus maakt hij er maar het beste van. Bovendien levert het hem ook iets op. ‘Ik spreek veel meer mensen en op een andere manier. Het gaat nu verder dan bestel- lingen opnemen en afrekenen. En dat contact levert soms leuke ideeën op.’ Ook in onze bollen- en vasteplantensector zijn nieuwe initiatieven te zien van ondernemers die niet bij de pakken neerzitten, maar áán- pakken en ervoor kiezen om het eens anders te doen. Niet alles levert direct goed geld op, maar wel op z’n minst goede pr en soms nieu- we contacten waar later wellicht handel in zit. Want volgend jaar komen er nieuwe kansen. Ondernemers wéten dat. Elk jaar is anders. En dit jaar is gewoon even niet zo leuk.

‘Tentzeil’ helpt beschermen tegen corona Jongejans Luchttechniek uit Den Helder heeft een oplossing be- dacht om medewerkers van bollenbedrijven te beschermen tegen het coronavirus. Het bedrijf heeft een eenvoudig constructie ge- maakt van een soort tentzeil met een ketting voor bevestiging aan het plafond.

Het zeil is van hetzelfde materiaal gemaakt als de ramen in een bun- galowtent. Jongejans Luchttech- niek gebruikt die veel in afzuig- installaties, waarin het bedrijf is gespecialiseerd. “Klanten belden ons met de vraag of dat zeil niet te gebruiken is als afscherming tegen corona”, zegt verkoper Jes- se Vonk. PELLIJNEN Met name bollentelers waren op zoek naar een oplossing voor de pellijnen die van de zomer weer worden opgesteld. “We wilden graag meedenken met onze klan- ten, want die hebben al genoeg aan hun hoofd. We hebben toen deze eenvoudige constructie be- dacht van zeil met kettingen. We hebben het bewust simpel gehou- den, want we gaan ervan uit dat het niet voor dertig jaar is. Het

mag daarom ook niet te veel kos- ten.” Het bedrijf heeft een mailing ge- stuurd naar de eigen klanten om hen te wijzen op deze oplossing. Daarop kwamen enkele tientallen bestellingen binnen. De construc- tie is gemaakt voor bollenpellij- nen. Vonk: “Maar we hebben ook enkele klanten zeil geleverd voor leeskarren. Dan spannen ze dat zelf zoals ze dat hebben willen.” ZEIL EN KETTINGEN OP MAAT Jongejans biedt een set van af- scherming voor twee personen aan voor € 220. Bij meer bestel- lingen is dat € 200. De teler krijgt daarvoor zeil en kettingen op maat. “We bellen de klanten na bestelling op om te vragen hoe hoog de schuur is. Indien nodig leveren we wat extra meters ket- ting”, aldus Vonk.

4

22 mei 2020

S T E L L I NG

1,5 meter is op mijn bedrijf goed te doen

Ook als de coronacrisis straks is bedwongen, zal de an- derhalve-metersamenleving ‘het nieuwe normaal’ zijn, zoals premier Mark Rutte het noemt. Dat zal even puz- zelen zijn bij het sorteren en pellen op de bollenbedrij- ven en bij het planten op vasteplantenbedrijven. Toch is dat met enkele aanpassingen best te doen.

49 % E E N S

Op www.greenity.nl kunt u reageren op de nieuwe stelling: ‘Ik doe zeker een beroep op de steunmaatregelen voor coronaschade’.

Burgemeester Istanbul krijgt tulp De Nederlandse consul-generaal Bart van Bolhuis heeft burgemeester Ekrem İmamoğlu van Istanbul de ‘Istanbul-tulp’ overhandigd. Dat gebeurde via een digitale verbinding op6 mei. Aanvankelijk zou de Turkse burgervader Amsterdam bezoeken, maar dat ging niet door vanwege het coronavirus. De tulp en Turkije vormen als sinds de 16e eeuw een hechte band. Vanuit dit land maak- te de tulp zijn opwachting in het westen van Europa. De tulpenliefde in Turkije bleef tot ver in de achttiende eeuw. Tulpenboeken uit die tijd laten een bijzondere vorm zien: tul- pen met lange, smalle bloembladen, die de zogenoemde Istanbul-tulp werd genoemd. Begin 19e eeuw beschreef Pierre Joseph Redouté in zijn boek Les Liliacées een tulp die sterk met dit type tulp overeenkwam. Hij noemde deze Tulipa cornuta, dat kort daarna als acuminata is geregistreerd. Vanuit de World Tulip Society nam Ibo Gülsen vorig jaar het initiatief om na te gaan of er een relatie bestaat tussen de ‘Istanbul tulp’ en Tulipa acuminata van Redouté. “We heb- ben contact gehad met deskundigen in Nederland en Turkije en zij konden bevestigen dat T. acuminata wel moet zijn ontstaan in de tuinen van Constantinopel, nu Istanbul.” Kweker Hein Meeuwissen teelt Tulipa acuminata al vele jaren. “Dit is cultureel erfgoed dan we levend moeten houden. Niet alleen als plantgoed, maar ook vanuit historisch oogpunt, zodat liefhebbers over de hele wereld ervan kunnen genieten.” De tulpen van Meeuwissen kregen een fraaie plek in de tuinen van Paleis Het Loo, van waaruit de bloemengroet werd overgebracht naar Istanbul.

‘Investeerder in plaats van opvolger’

Om nieuwe markten te bereiken en om opvolgings- problemen op te lossen is een impuls van een in- vesteerder mogelijk. Volgens fusiebegeleider Frank de Hek van bedrijvenmakelaar Oaklins kiezen meer agrarische bedrijven voor die optie, ook in de bollen. “Met name de veredeling professionaliseert en we ver- wachten dat veel meer grote bedrijven zullen volgen.” Hij wijst op de bekende voorbeelden Dümmen Orange, Royal Van Zanten, Van den Bos en narcissenbedrijf Greenyard Flowers. “De sierteelt loopt op dit gebied tien, vijftien jaar achter op de tuinbouw en de zaadproductie.” In bijvoor- beeld de vruchtgroenteveredeling en -teelt stapten inves- teerders al veel eerder in. “De zaadteelt liep altijd voorop, nu volgt het bloembollensegment uiteindelijk.” Over het risico dat een investeerder zich terugtrekt als de rendementen tegenvallen, zegt De Hek dat het niet op- weegt tegen de voordelen. “Investeerders hebben vaak veel ervaring met het bouwen van bedrijven. Ze rationaliseren en professionaliseren bedrijven op een goede manier. Bij een bedrijfsovername van vader op zoon heb je ook geen garantie dat het goed gaat.” Oaklins begeleidde gladiolenveredelaar en -vermeerderaar For Ever Bulbs en vond Synergia Capital Partners bereid een meerderheidsbelang in het bedrijf te nemen. “Ook bij deze overname wordt rekening gehouden met mensen en cultuur”, zegt De Hek, die zich voor de gelegenheid ver- diepte in de gladiolensector. “Dat is een heel aparte sector voor ons. Bij veredelaars en vermeerderingsbedrijven is de scheidslijn altijd heel helder, maar in het bollensegment is dat niet zo en bij For Ever Bulbs zeker niet.”

C O L O F ON

22 mei 2020 De redactie werkt op basis van een redactiestatuut. Aan alle artikelen en rubrieken wordt de meest mogelijke zorg besteed. Uitgevers, redactie en medewerkers aanvaarden echter geen enkele aansprakelijkheid voor mogelijke gevolgen die direct en/of indirect kunnen voortvloeien uit de inhoud van artikelen en/of advertenties. De redactie houdt zich het recht voor om ingezonden brieven enmededelingen niet te plaatsen dan wel te wijzigen of in te korten. Overname van artikelen, berichten of fotografie is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van de redactie. Greenity is een voortzetting van het tijdschrift BloembollenVisie (2003-2017). BloembollenVisie ontstond uit een samenvoeging vanMarktVisie (CNB) en Bloembollencultuur (KAVB). REDACTIE Hans van der Lee (hoofdredacteur), Lilian Braakman, Arie Dwarswaard, Ellis Langen en Monique Ooms (vakredacteuren), André Leegwater (eind- en webredacteur) FOTOGRAFIE René Faas VORMGEVING Filie Nicola en Lianne van ’t Ende WEBSITE www.greenity.nl CONTACT Postbus 31 | 2160 AA Lisse | tel. 0252-431 431 | info@greenity.nl ADMINISTRATIE tel. 0252-431 200 | naw@cnb.nl REDACTIEADRES Heereweg 347 | 2161 CA Lisse ABONNEMENTEN Excl. btwper jaar:Nederland€275,–, Europa€295,–, buitenEuropa€325,– ADVERTENTIES Bureau Van Vliet bv | Postbus 20 | 2040 AA Zandvoort | tel. 023-5714745 | zandvoort@bureauvanvliet.com UITGEVERS KAVB en CNB ISSN 2589-4099

Zie ook het artikel over For Ever Bulbs op pagina 22 en 23.

Vanwege de vele afgelastingen van evenementen door het coronavirus staat er in deze Greenity geen agenda.

5

22 mei 2020

I N G E S P R E K

6

22 mei 2020

‘Hulpvraag door coronacrisis komt pas achteraf ’

Zorg om Boer en Tuinder (ZOB) ziet tijdens de huidige coronacrisis een lichte toename van het aantal hulpvragen, zo’n 10 procent. Of die daadwerkelijk corona-gerelateerd zijn, kan voorzitter Piet Boer niet zeggen. “Van andere crises weten we dat een ondernemer pas na afloop van zo’n moeilijke periode aan de bel trekt. Vaak is een crisis de druppel die de emmer doet overlopen.”

Piet Boer VOORZITTER ZORG OM BOER EN TUINDER

Melkveehouder Piet Boer (60) heeft samen met zijn vrouw en zoon een melkveebedrijf met 175 melkkoeien in Biddinghuizen. Hij is vanaf zijn schooltijd actief in bestuurlijke functies, waarvan de laatste dertig jaar in verschillende posities binnen de zuivel. Boer was van 2011 tot 2016 voorzitter van zuivelcoöperatie Friesland- Campina. Sinds het voorjaar van 2018 is hij voorzitter van ZOB. Daarnaast bekleedt Boer de functie van heemraad bij Waterschap Zuiderzeeland.

Tekst: Annemarie Gerbrandy | Fotografie: René Faas

Wat voor signalen krijgt ZOB vanuit het land? “Het is bijna nooit zo dat mensen voor één specifiek pro- bleem contact opnemen met ZOB. Als een boer of tuinder echt in de knoop zit en de stap neemt om te bellen, gaat het vaak om een optelsom van problemen. Agrarische onderne- mers zorgen er eerst voor dat ze zich door zo’n crisis heen slaan, pas als die achter de rug is, komen de telefoontjes. We verwachten aan het einde van de coronacrisis een flinke toename van het aantal hulpvragen.” Wat is het beeld van de geestelijke, persoonlijke of financi- ële problemen bij agrariërs? “Onze ZOB-vrijwilligers zien verschillende oorzaken van pro- blemen, zoals financieel-economische, familie-gerelateerde en psychische oorzaken. Vaak gaat het echter om een combinatie van factoren. Ook al is één probleem duidelijk het grootst, er spelen meestal meer oorzaken. Als mensen bellen, dan kun- nen ze nooit direct het echte probleem benoemen, daarvoor moet je eerst met hen in gesprek. Stel: iemand kan zijn reke- ningen niet betalen. Heel vaak zit daar een ander probleem achter. Zeker in de land- en tuinbouw, waar zaken als bedrijf, gezin, familie en gezondheid door elkaar heen lopen.” Kunt u daar voorbeelden van geven? “We zien bijvoorbeeld problemen ontstaan in situaties waarin een opvolger zonder gezin samen met zijn ouders een bedrijf runt. Als de ouders uit het bedrijf wegvallen, kan de ondernemer in een isolement raken. Er is niemand meer om mee te praten, niemand die meestuurt op het bedrijf. Het kan lastiger worden om de onderneming goed op de rit

22 mei 2020 “Zoals ik al zei, verwachten we de piek pas na de coronacrisis. Onze zorg is dat we niet weten hoe lang die crisis gaat duren, dat is op dit moment niet te overzien. Zeker is wel dat corona een grote impact op de land- en tuinbouw gaat hebben. We zien nu al (grote) financiële problemen in de bloembollen- teelt, sierteelt en akkerbouw, in andere sectoren volgen die mogelijk later in het jaar. Bovendien is het leven van een agra- Wat zijn de verschillen in hulpvraag tussen de sectoren? Zorgt de coronacrisis voor een piek? te houden en dat kan weer invloed hebben op de zin in het leven. Communicatie op familiebedrijven is niet altijd opti- maal, over gevoelens wordt vaak te weinig gesproken.” “Een ander voorbeeld is bedrijfsovername. De opvolger groeit naar dat proces toe, maar hoe zit dat met de overige familieleden? Opeens blijkt dat ouders een ander beeld van het doorontwikkelen van een bedrijf hebben dan de opvol- ger. En hoe zit het de (financiële) verwachtingen van broers en zussen? Dat wordt in veel gevallen niet voldoende doorge- sproken. Voorheen hadden we hiervoor de sociaal-economi- sche voorlichters, die bij bedrijfsovername de financieel-eco- nomische zaken doorberekenden, maar ook voorlichting gaven over de sociale kant.” “ZOB ziet een groeiende vraag om bij dit soort gesprekken te faciliteren. Dat is een positieve ontwikkeling, waarbij wij de bedrijfsopvolger en de andere gezinsleden graag onder- steunen. Wij horen bij een hulpvraag nog te vaak dat er in de fase van bedrijfsovername het een en ander op het gebied van communicatie is misgegaan, waarvoor later de tol moet worden betaald. Dan is de schade vele malen groter.”

7

22 mei 2020

I N G E S P R E K

rische ondernemer voor een groot deel gericht op het bedrijf en het sociale netwerk rond de onderneming. Erfbetreders en andere bedrijfsgerelateerde contacten blijven nu weg. Dat kan invloed hebben op het sociale welzijn van de agrariër.” “De vraag naar hulp heeft een relatie met hoe een sector economisch draait of welke politieke ontwikkelingen er spelen. Ik moet wel zeggen dat de meeste hulpvragen in de regel uit de dierlijke sectoren komen. Zo zien we dat ont- wikkelingen in de intensieve veehouderij (varkens), rondom fosfaat en stikstof (melkveehouderij) of een dierziekte veel invloed hebben op het aantal hulpvragen. Een veehouder is vaak een ander type ondernemer dan een tuinder. Een boer hoeft niet per se een ondernemer te zijn, maar heeft voor het vak gekozen omdat hij graag met dieren werkt. Tuinders zijn vaker echte ondernemers; zeker in het westen van het land, waar men een zakelijkere mentaliteit heeft. ZOB stuurt vrijwel nooit een vrijwilliger die vroeger boer is geweest naar een tuinder of andersom. Onze regiocoördinatoren zoeken altijd naar een vrijwilliger die het beste bij de hulpvrager past. Iemand die de mores van de sector kent, de mentaliteit snapt. Dat is heel belangrijk!” ZOB werkt met vrijwilligers. Waar lopen zij in deze corona- tijd tegenaan? “Onze kracht ligt in het bedrijfsbezoek of het gesprek aan de keukentafel. Dat kan nu niet en dat is een handicap. We zijn in afwachting van het moment dat er weer persoonlijk contact mogelijk is, tot die tijd worden de gesprekken via de telefoon gevoerd. Daarnaast bereiden we ons voor op de piek die gaat komen. Vaak zien we ook dat het aantal hulpvragen na publiciteit in de media toeneemt. Tevens hebben we con- tacten met agrarisch-gerelateerde bedrijven die werken met erfbetreders. Zij hebben er vaak het beste zicht op als het op een bedrijf mis dreigt te gaan. Wij komen echter alleen in actie als een boer of tuinder daar persoonlijk om vraagt. Het werkt niet als we worden gestuurd. Dan krijgt de vrijwilliger zoiets te horen als: ‘Niets aan de hand. Wegwezen jij!’.” De vrijwilligers van ZOB hebben een gedegen training gehad. Komen zij wel eens voor ingewikkelde problemen te staan? “Onze vrijwilligers gaan in principe met z’n tweeën op pad. Tenzij de hulpvrager dat niet wil. De vrijwilligers hebben hun roots in de sector: gestopte of gepensioneerde boeren en tuinders of erfbetreders met een groot sociaal hart. Sommigen hebben zelf een moeilijke periode achter de rug of zijn failliet gegaan. Ze kennen de doelgroep door en door, weten wat de pijnpunten zijn. Soms komen onze mensen in extreme situaties terecht, horen zij onthutsende ontboezemingen. Daar schrik je van. Het komt voor dat ze signalen krijgen dat een ondernemer zelfmoord wil plegen. Wij werken daarbij samen met 113 Zelfmoordpreventie. We organiseren twee keer per jaar een vrijwilligersdag, waar we een bepaald thema behandelen en waar vrijwilligers hun ervaringen kunnen delen. Overigens geldt voor al onze men- sen een geheimhoudingsplicht.” Verwijst ZOB door naar professionele hulpverleners? “Wij proberen het traject van een ZOB-vrijwilliger niet te lang te laten zijn. Als de hulpvrager de regie weer in eigen handen heeft, adviseren wij hem de stap te zetten naar de professionele hulpverlening en doen onze mensen een stap terug. Stel dat een bedrijf financieel-economische hulp

‘Onze kracht zit in het gesprek aan de keukentafel’

nodig heeft om de onderneming weer op de rit te krijgen. Dan verwijzen wij door naar een accountant of financieel adviseur. Dat geldt ook voor psychische hulpverlening. Wat wij wel vaak terugkrijgen van boeren en tuinders is dat deze hulpverleners de taal van de agrariër niet spreken. Zij heb- ben geen idee wat de invloed van familie/gezin op het bedrijf is, kennen de uitgesproken verwachtingen van ouders niet. Als je de verwevenheid van de ondernemer met zijn bedrijf niet snapt, kom je nooit tot een goed gesprek. Daarom is professionele hulpverlening soms lastig.” Ten slotte, wat beweegt Piet Boer om zich als voorzitter van ZOB in te zetten? Heeft u daar persoonlijke redenen voor? “Ik ben van 2011 tot 2016 voorzitter van de zuivelcoöperatie FrieslandCampina (RFC) geweest. In het laatste jaar kwam ik in aanraking met een aantal schrijnende situaties, die in een aantal gevallen tot melkweigering leidde. Daarbij zijn mede- werkers van RFC bedreigd en gegijzeld. Voor de betreffende ondernemers waren dit net de druppels die de emmer deden overlopen. Een van de boeren dreigde zich in die tijd van het leven te beroven en heeft dat later ook gedaan. Dat zijn din- gen die hard binnenkomen. Toen ik in 2018 werd gevraagd voor de functie van voorzitter van Zorg om Boer en Tuinder, heb ik gelijk ‘ja’ gezegd. Mijn rol is om ervoor te zorgen dat vrijwilligers goed hun werk kunnen doen, dat ZOB meer be- kendheid krijgt en om een netwerk met bedrijven en andere contacten op te bouwen. Het echte werk doen onze vrijwilli- gers aan de keukentafel.”

8

22 mei 2020

C O L UMN

Zwarte zwaan

Robert Heemskerk Natural Bulbs robert@naturalbulbs.nl

Als ondernemer hebt u een visie. U stelt zich doelen en bedenkt een aanpak. U gaat lekker aan de slag. Dan komt het resultaat. Dat is een objectief meetbaar gege- ven. Het verschil met uw ambitie is ook objectief meet- baar. Wat nu als dit aanmerkelijk is? De kans is groot dat de eerste reactie niet die van de objectiviteit is, maar die van de emotie. U verkeert in een juichstemming of zit in zak en as. Groot is het risico om in de emotie de verkeerde conclusies te trekken. Zo zou u zomaar kunnen denken dat u bij een goed resultaat goed bezig bent, of bij een slecht resultaat denkt u wellicht, wat heb ik verkeerd gedaan? Of bij een slecht resultaat wijt u dit aan externe factoren en zoekt niet verder naar beïnvloedbare oorzaken. Daarom is het raadzaam het bedrijfsproces te beschrijven in SMART-doelen: speci- fiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden. Daarmee evalueert u uw proces onafhankelijk van het resultaat. En een marktgerichte ondernemer heeft ook een meetbaar proces voor de relatie met zijn (eind)af- nemers. In de economische wetenschap wordt een onverwachte gebeurtenis wel met ‘zwarte zwaan’ aangeduid. Zo’n zwarte zwaan, bijvoorbeeld het coronavirus, veroor- zaakt onvoorstelbare reacties. Dan is het ook handig een SMART-analyse te doen. Want het resultaat is bij u of uw collega in deze situatie of véél slechter dan nor- maal, of véél beter, maar in ieder geval compleet niet zoals verwacht. Online bedrijven zoals het onze gingen en gaan nog als een speer. Verleidelijk om te juichen, maar volledig ongepast, omdat dit effect 1) van tijdelijke aard is en 2) niet herhaalbaar. En bedrijven die door de lockdown juist veel omzet missen, hebben een andere emotie te verwerken. Hoe overleven wij, hoe brengen wij de kasstroom weer naar een neutraal tot positief niveau en hoe behouden we werkgelegenheid? Een evaluatie van het proces kan ook leiden tot dit soort vragen naar de toekomst: in welke mate heb ik mijn on- derneming klaargestoomd om een zeer grote tegenval- ler te incasseren? Tot welke alternatieve afzetkanalen hebben wij toegang en welk proces hanteren wij daar- bij? Ook ik stel mezelf deze vragen, juist nu het door toeval zo goed gaat. Wie weet ben ik bij de volgende zwarte zwaan aan de beurt…

22 mei 2020

22 mei 2020

22 mei 2020

9

22 mei 2020

LICENTIELEED Wat te doen?

Kwekers die meer telen van kwekersrechtelijk beschermde rassen dan is vastgelegd in de licentieovereenkomst. Kwekers die beschermde rassen onder een andere naam verkopen. Of kwekers die minder bollen opgeven dan ze daadwerkelijk hebben verkocht.

Zomaar een paar voorbeelden van licentieleed. Heeft het zin om er een zaak van te maken? Jazeker, maar zorg wel voor een goede voorbereiding. Al blijft voorkomen altijd nog beter dan genezen.

Tekst: Monique Ooms

V eredelaars steken veel tijd en kennis in de ontwikkeling van nieuwe rassen. Door nieuwe introducties onder kwekersrecht te verkopen, winnen ze die investering terug. Een licentie kost geld en aan het ge- bruik ervan zijn voorwaarden verbonden. Dat lijkt op zichzelf allemaal redelijk en logisch. Toch zijn er ook vakgenoten die dat anders zien en de vrijheid nemen om ‘wat losser’ met de afspraken om te gaan. Dat leidt per jaar tot enige tientallen aan- varingen tussen licentiegevers en kwekers. “In de meeste gevallen komt zo’n zaak niet voor de rechter omdat beide partijen besluiten te schikken”, weet advocaat Hid- de Koenraad, specialist in kwekersrecht en partner bij Boekx Advocaten uit Amster- dam. “Zo’n drie tot vijf keer per jaar komt een zaak toch voor de rechter.” Koenraad

die ermee werkte, zei de licentievergoe- dingen niet meer te kunnen betalen. Daarop beëindigde de licentiegever het contract. Een andere partij nam echter de bollen over en zette de teelt van de gewas- sen voort. Aanvankelijk leek het erop dat deze opvolger de licentiekosten zou gaan voldoen, er zou een nieuwe overeenkomst worden opgesteld. Er kwam echter geen nieuw contact tot stand.” Dat was het begin van een slepende rechtszaak waarbij de nieuwe eigenaar van de kwekersrechtelijk beschermde gewassen onder andere beweerde dat de bollen ‘versnipperd’ zouden zijn, terwijl BKD-certificaten het tegendeel bewezen, schriftelijke getuigenverklaringen niet echt bleken te zijn, bollen onder een valse naam op de markt werden gebracht, en

raadt zijn cliënten altijd aan om het niet zover te laten komen. “Procederen kost veel tijd, energie en geld. Je moet je vooraf dan ook serieus afvragen wat er op het spel staat. Als er een mogelijkheid is om te schikken, is het raadzaam om daarvoor te kiezen.” CONTRACT BEËINDIGEN Mocht het toch tot een rechtszaak komen, dan moet je als eiser zorgvuldig te werk gaan, benadrukt Koenraad. Hij refereert hierbij aan een zaak tussen een licentiege- ver en een kweker die negen jaar heeft ge- duurd en uiteindelijk in het voordeel van de licentiegever uitpakte. Koenraad was in het begin kort betrokken als advocaat van de eiser, later nam een collega de zaak van hem over. “Het ging om kwekersrechtelijk beschermde amaryllisbollen. De kweker



22 mei 2020

‘‘Eindproduct’ en ‘oogstmateriaal’ zijn niet hetzelfde en je kunt een kwekersrechtelijk beschermde bol dus nooit verkopen zonder toestemming van de licentiegever’

voor vermeerdering. Een ‘leverbare bol’ is een eindproduct, bedoeld voor verkoop aan de consument. In deze zaak ontstond discussie over de vraag of een leverbare bol ook plantgoed is. Volgens de gedaagde partij zou een leverbare bol ‘oogstgoed’ zijn en daar zou de kwekersrechthouder niets meer over te zeggen hebben. Het gerechtshof heeft in deze zaak geoordeeld dat ook leverbare bollen als ‘teeltmateri- aal’ moeten worden beschouwd. Dit om- dat ze ook als uitgangsmateriaal dienen voor de teelt van bloemen. De (snij)bloem is het oogstmateriaal en niet de bol. ‘Eind- product’ en ‘oogstmateriaal’ zijn dus niet hetzelfde en je kunt een kwekersrechtelijk beschermde bol dus niet zomaar verkopen zonder toestemming van de licentiegever. Het is goed dat daar nu duidelijkheid over is, dat zal geschillen in de toekomst kun- nen voorkomen.” Koenraad benadrukt in dit verband nog eens de waarde van een goed contract. “Leg de afspraken helder vast en bouw een goede controle in. Licentienemers moeten aangeven wat ze telen op welke locaties. Verhuist het gewas naar een andere locatie, dan leidt dat tot een wijziging in de overeenkomst. Neemt een andere partij de kwekersrechtelijk beschermde bollen over? Zorg dan dat er eerst een nieuwe licentieovereenkomst komt voordat de nieuwe eigenaar met de bollen gaat werken.” De advocaat wijst ook op het belang van royalty audits. “Ga geregeld na of licentienemers voldoen aan de opgaven en schakel daarvoor bij voorkeur een pro- fessioneel bureau in. In deze zaak heeft de administratieve dienstverlening van Royalty Administration International (RAI) goed geholpen. Hun rapportages vormden een belangrijk onderdeel van de bewijsvor- ming, samen met de getuigenverklaringen van medewerkers van RAI die de royalty audits hadden gedaan en hierover minuti- eus verslag deden.” Verder is gedetailleerde vastlegging door een deurwaarder van belang als het aan- komt op beslaglegging en het nemen van monsters. “Een RAI-medewerker was ook aanwezig als expert bij de monsterneming

22 mei 2020 In alle gevallen raadt Koenraad aan om professionele begeleiding in te schakelen van een ter zake kundige advocaat. “Bij kwekersrecht komt veel kijken en het zijn vaak ingewikkelde processen. Dat vraagt kennis van zaken en veel tijd. Die tijd kan de ondernemer beter besteden aan zijn onderneming.” Wat deze zaak ook aantoont, is dat het zin heeft om een lange adem te hebben. “Uiteindelijk is de eiser in het gelijk gesteld, na negen jaar procederen. Dus hou vol als je een sterke zaak in handen hebt.” In dit proces heeft de gedaagde, zelfs toen al het bewijs tegen hem wees, volgehouden dat hij niets fout had gedaan. “Steeds weer kwam hij met nieuwe betwistingen en bewijzen die niet bleken te kloppen. Op zo’n moment keert de rechter zich tegen je, dat krijg je als een boemerang terug. Als de gedaagde het niet zo had laten escaleren, had hij veel geld kunnen besparen.” en vervolgens kon hij daarover als getuige worden gehoord.” Ook de monsterneming van de desbetreffende bollen kan belang- rijk zijn als het aankomt op een rechtszaak. “In het geval van deze zaak is materiaal, waarvan direct na het beslag met toe- stemming van de rechtbank monsters zijn genomen, negen jaar bewaard en in stand gehouden door Naktuinbouw. Uiteindelijk is het niet onderzocht omdat er al voldoen- de ander inbreukbewijs was, maar het is wel belangrijk om het achter de hand te hebben. Als de inbreuk niet op grond van ander bewijs kan worden vastgesteld zal aan de hand van vergelijkend onderzoek (morfologisch en/of genetisch) moeten blij- ken of het om dezelfde rassen gaat.”

verklaringen werden afgelegd die in strijd met de waarheid bleken. Ondertussen liepen de kosten steeds hoger op. “Het ein- digde ermee dat de gedaagde kweker alle proceskosten voor zijn rekening kreeg, de volledige advocaatkosten van hemzelf en de tegenpartij, plus een schadevergoeding van zo’n 2 ton euro moest betalen. Dat was alles bij elkaar ongeveer het veelvou- dige van het bedrag aan licentiekosten waar het in eerste instantie om ging.” ‘LEVERBARE BOL’ De zaak levert een aantal mooie haakjes op waar het bollenvak lering uit kan trek- ken, stelt Koenraad. Te beginnen met de discussie die ontstond over de juridische betekenis van de term ‘leverbare bol’. “In het bollenvak wordt ‘plantgoed’ gezien als bollen die dienen als uitgangsmateriaal



22 mei 2020

Op een hoger plan brengen

B egin mei oogt de kas van Ruud Hogenboom in afwachten om met planten te beginnen. Zo niet bij Ruud Hogenboom. De dahlia is al 25 jaar zijn pas- sie. Begonnen met een combinatie van buiten- en binnenteelt, koos hij al snel voor de laatste variant. “Bij de buitenteelt moet je in de hitte op het land heel veel bloemen snijden en maar hopen dat je er iets voor krijgt.” Lange tijd gebruikte hij knollen om in de kas op te kweken en er bloemen van te snijden. Dat leverde al een langer oogstseizoen op. Een paar jaar geleden begon hij al over te stappen van de vollegrond- steelt naar teelt op kokos. Sinds dit jaar is hij overgestapt op een heel nieuwe manier van dahliabloemen telen. Hij is op dit moment de enige die op deze manier dahlia’s teelt. “Eind januari heb ik dahlia young plants binnengekregen, die op de kokosmatten zijn geplant. Die kunnen vanaf begin april bloeien. Door de uitbraak van het coronavirus heb ik aanvankelijk de kas koud gezet, omdat ik ook niet wist wat de bloemenmarkt zou gaan doen. Inmiddels snijden we Kudelstaart alsof het hartje zomer is. Dahlia’s zover het oog reikt. En dat terwijl het buiten net aan 11 graden is en de meeste dahliatelers de ljsheiligen

De dahlia als snijbloem is voor de meeste bedrijven een seizoenproduct dat buiten wordt geteeld. Zo niet bij Ruud Hogenboom uit Kudelstaart. Zijn seizoen begint in april en eindigt in november. Door innovaties in deze teelt wil hij de bloementeelt van dahlia’s wereldwijd op een hoger plan brengen. “Dit is zo’n mooi product, daar is nog ruimte voor in de wereld.”

Tekst: Arie Dwarswaard | Fotografie: René Faas



22 mei 2020

Dahlia’s in de kas

Hogenboom Dahlia’s is sinds 2018 gevestigd in Kudelstaart. Op 6.000 m2 teelt eigenaar Ruud Hogenboom gedurende zo’n zeven maanden dahlia als snijbloem in de kas. Het sortiment bestaat uit zo’n twaalf cultivars in diverse kleuren: wijnrood, wit, meer- kleurig, roze, paars en oranje. De productie op jaarbasis bedraagt een miljoen bloemen. Hogenboom Dahlia’s werkt dit jaar voor het eerst met young plants die op pluggen zijn gekweekt. Deze teelt hij op kokos.

vanaf eind april en ben ik tevreden met de prijzen die we nu krijgen.” SAMENWERKING Hogenboom werkt voor de bloementeelt vanuit young plants samen met Fred. de Meulder Export uit Hillegom. “We heb- ben samen dit plan bedacht. Het is ons gelukt om al in januari young plants te hebben. Die heeft De Meulder ook laten zien op de IPM in Essen. Met deze innovatie denken we dat we de markt voor de dahlia als snijbloem kunnen vergroten. De dahlia is nu in veel landen nog maar een nicheproduct, maar heeft echt de potentie om te kunnen groeien, denken wij.” Behalve met het ontwikkelen van de productie van young plants, werken ze ook samen als het gaat om sortimentsver- nieuwing. “Niet elke cultivar leent zich voor de bloempro- ductie vanuit de kas. Ik werk nu met een heel gevarieerd sortiment. Waar ik op let, is de kleurpresentatie in het oogst- stadium, voldoende productie per vierkante meter en de houdbaarheid. Op dat laatste punt is het soms echt zoeken. Zo is er nog behoefte aan een oranje cultivar die een week of langer op de vaas staat. Om die reden veredelen we en test ik in de kas een aantal oude en nieuwe cultivars uit. Overigens

22 mei 2020 BLIJFT BLOEIEN Vanaf het moment dat de dahlia’s gaan bloeien, blijft de plant nieuwe bloemen maken. “Dat lukt alleen als je op de goede manier de bloemen snijdt. Dat weten onze medewerkers. Op die manier oogsten we van april tot begin november dahlia’s.” Door op kokos te telen, is het mogelijk om water en mest- stoffen nauwkeurig te doseren. “Het water recirculeren we volledig. Met een biologisch middel wordt het gereinigd om weer opnieuw te worden gebruikt.” Ook de bestrijding van ziekten gebeurt biologisch. Witte vlieg en trips pakt Hogen- boom aan met sluipwespen. “Dat ziet er goed uit tot nu toe.” Andere voordelen van de teelt op kokos zijn een gedronger gewas en kleuren die intenser zijn. is er wel een verschil in houdbaarheid tussen dahlia’s van buiten en uit de kas. Kasdahlia’s staan twee dagen langer en van substraat komt er nog een dag bij. Deze zomer gaat bloemenveiling FloraHolland houdbaarheidsonderzoek doen naar dahlia’s uit de kas en van buiten.” Het sortiment dat hij voor de productie gebruikt, telt zo’n vijftien cultivars. Daaronder ‘Quinty’, een paars met witte mutant van ‘Checkers’, ‘Diana’s Memory’ en ‘Siberia’.

13

22 mei 2020

‘De markt is klein, maar kan groeien’

De bloementeler kiest ervoor om de dahlia’s niet te pluizen. “Dat doe ik niet, omdat het nogal arbeidsintensief is. Wij oogsten wat minder lange dahlia’s in een segment dat meer geschikt is voor de massa, maar dat bevalt ons prima.” VRAAG IS ER Op jaarbasis produceert Hogenboom een miljoen dahliab- loemen. Het merendeel gaat direct naar groothandelaren als Holex, W.K Heijl en FleuraMetz. “Daar onderhoud ik regelma- tig contact mee over de snijdahlia’s die ik lever. Na elk seizoen bekijken we welke kleuren goed hebben gelopen en waar een verschuiving wenselijk is.” De rest veilt Hogenboom via de klok. Half mei is hij tevreden over de prijs die hij krijgt. Omdat Hogenboom met een aantal vaste afnemers werkt, lukt het om de zomerperiode goed door te komen. Dan ko- men er namelijk ook veel bloemen van buiten op de markt. “Je moet zorgen dat je voor juli de contacten met je verko- pers op orde hebt.” Hogenboom ziet een goede toekomst voor het telen van dahlia’s voor de bloementeelt vanuit young plants. “We willen dit verder gaan professionaliseren. Zo kunnen we nog veel meer mensen laten genieten van de dahlia. We denken erover na om jaarrond young plants te gaan leveren, zodat zowel op het noordelijk als het zuidelijk halfrond bloemen- telers hiermee aan de slag kunnen. Zo kunnen we de bloe- menteelt van dahlia’s op een hoger plan brengen.”

14

22 mei 2020

VLAMING Intern Transport Toyota 80V-serie! Hefvermogen van 2,0 t/m 3,5 ton. Kijk op onze website

CannaSol: virusvrije knollen Bletilla: Nederlands geteeld Pioenen: breed assortiment www.green-works.nl

www.vlaming-interntransport.nl of voor gebruikte machines op: www.vlaming-occasions.nl.

T: +31 (0)228-565011 Zaadmar kt 8 | Bedr i j f venpar k WFO-Wes t | Zwaagdi j k -Oos t | T 0228 -565010 | F 0228 -565015 | E inf o@vl aming -gr oep.n l

bbv-green works 170919.indd 1

19-09-17 14:22

www.necap.nl - info@necap.nl - Wieringerwerf - 0227-603353

EEN HECHTER, UITVLOEIER EN OPNAMEBEVORDERAAR RISK-MANAGEMENT EN O KRUIDBEHEERSING

Dé booster in uw tankmix voor maximale werking! SPECTRE verlengt de werking van b de herbiciden en beperkt groeiremming van uw gewas op lichte grond!

MEER INFORMATIE OP WWW.HOLLANDFYTO.NL EER INF R ATIE P .HOLLANDFYTO.NL

Kwaliteit tulp aflezen aan bolvorm O ver vier weken is het al weer volop rooitijd. Het plantgoed dat vorig najaar is geplant, zal zeker gegroeid zijn. De ondernemer hoopt op een flink percentage leverbare bollen. En hij hoopt op bollen

De leverbare tulpenbol is weer de grondstof voor een volgende toepassing. Hij komt bij de broeier of de tuinliefhebber terecht en moet daar opnieuw presteren. Hoe mooi zou het zijn als bij de verwerking na het rooien al duidelijk is dat de kwaliteit van een bol in orde is. Binnen Bollenrevolutie 4.0 staat in het werkpakket Verwerking dat streven centraal.

die allemaal van prima kwaliteit zijn. Wie echter een kist gerooide en gepelde bollen bekijkt, ziet al dat niet alle bollen er hetzelfde uitzien. Peren, kale bollen, beschadigde bollen, ze zijn allemaal terug te vinden in de kist. En hoe zit het met de inwendige kwaliteit? Is daar iets over te zeggen? Dat zou wel fijn zijn, zeker als het om de Fusarium-schimmel gaat, die het zo gevreesde zuur kan veroorzaken. Om na te gaan of er technieken zijn die dat mogelijk maken, vindt het project Bollenrevolutie 4.0 plaats, waar partners met verschillende achtergronden hun kennis inbrengen om dat na te gaan. BOLTYPEN Om iets te kunnen zeggen over de kwaliteit van een tulpen- bol zijn er vier klassen gedefinieerd van bollen die op basis van uiterlijke kenmerken te onderscheiden zijn. Dit zijn peren, gepelde bollen met staarten, mechanisch beschadig- de bollen en bollen met een gescheurde huid. Daarnaast

Tekst: Arie Dwarswaard | Fotografie: René Faas

16

22 mei 2020

PPS Bollenrevolutie 4.0

Januari 2019 vond op de Mechanisatietentoonstelling de start plaats van het publiek-private samenwerkingsproject Bollenre- volutie 4.0. Binnen dit onderzoeksprogramma gaan partners met elkaar naar de beste oplossingsrichtingen kijken om de bloembol- lenteelt te combineren met de modernste technologieën. Er zijn vijf werkpakketten: Veld (ziekzoeken), Verwerking (detecteren en sorteren), Datamanagement, Demonstratiebedrijf en communica- tie met onder meer innovatiecirkels. Greenity besteedt aandacht aan de eerste drie onderdelen. Partners zijn Wageningen University & Research, Topsector Tuin- bouw & Uitgangsmateriaal, Agrisim, Anthos, BKD, Cremer Speci- aalmachines, KAVB en Machinefabriek Steketee.

22 mei 2020 Het bedrijf ziet mogelijkheden om tijdens het tellen van de bollen met camera’s de bolkwaliteit te laten beoordelen. Nu gebeurt dit bij Cremer al bij andere sectoren. “Als een ondernemer de kwaliteit van zijn product kan verbeteren door over te gaan op dataherkenning, dan is dat interessant. Of het gaat lukken, dat weten we nog niet, maar we zien wel mogelijkheden om hiermee aan de slag te gaan. Beter kan altijd.” TELKENNIS Een van de partners in dit werkpakket is Cremer Speciaal- machines uit Lisse. Het bedrijf participeert voor het eerst in een dergelijk groot onderzoeksproject. “We kregen contact met de onderzoekers van WUR en hoorden het verhaal aan. Dat maakte ons enthousiast, mede omdat wij denken dat dit onderzoek voor ons een goede toegevoegde waarde kan hebben. WUR heeft voor dit onderzoek technieken in huis waarmee we de sector wellicht nog beter van dienst zouden kunnen zijn. Daarom zijn we erin gestapt”, aldus Walter Hermans, die samen met John Vos en Peter de Haas in de werkgroep Verwerking zitten. Cremer heeft de afgelopen zeventig jaar veel expertise opgebouwd waar het gaat om het tellen van bloembollen en andere producten. Inmiddels is Cremer wereldmarktleider op het gebied van tel- en verpakkingsoplossingen. “Research and Development heeft een prominente plek binnen onze organisatie. Als oplossingen nog beter en sneller kunnen, dan zijn wij daarin geïnteresseerd”, aldus Hermans matiger het gewas opkomt en hoe sneller het daardoor ook kan worden geoogst. Ruizendaal: “Nu is dat deels nog handwerk en deels mogelijk met het sorteren van de tulpen met spijlenplaten. Door met 3D-camera’s te gaan werken, moet er een grotere mate van uniformiteit worden bereikt bij de af te leveren bollen dan dat nu het geval is. Waar we gebruik van maken, is het prin- cipe van ‘deep learning’. We geven de computer een flinke verzameling beelden, waarmee hij kan leren de voorbeelden te herkennen. Hoe groter de dataset, hoe minder gevoelig het systeem wordt voor verschillen. Eind van dit jaar weten we hoe goed de dataset zijn werk doet. Op basis van die resultaten bepalen we hoe we verder gaan.”

zijn er drie controlegroepen van bollen zonder afwijkingen in klein, middel en groot formaat. Bij deze visuele bepaling levert onder meer onderzoeker Martin van Dam de beno- digde kennis. Jos Ruizendaal is als onderzoeker agrorobotica bij WUR betrokken bij dit onderdeel van het project. Hij legt uit hoe deze uiterlijke kenmerken tegenwoordig snel zijn vast te leggen. “Met de nieuwste typen 3D-camera’s zijn in korte tijd foto’s te maken van veel bollen. De beelden worden op een computer geanalyseerd met een getraind detectie-algo- ritme voor de vier genoemde uiterlijke kenmerken. Daar- mee kan worden bepaald welke bol goed is en welke niet.” Binnenkort worden bij de locatie van WUR in Bleiswijk al de eerste bollen gerooid, waarvan 3D-foto’s worden gemaakt. Komende zomer worden nog eens zevenhonderd bollen in de praktijk verzameld. Van al die bollen worden foto’s gemaakt, die als basis gaan dienen voor het selecte- ren van bollen via beeldherkenning. Deze manier van selecteren is gebaseerd op het idee dat bollen met een gelijk volume in de broeierij ook leiden tot gelijkmatige planten. Hoe gelijker het volume, hoe gelijk-

17

22 mei 2020

Deer-resistant design Karen Chapman Timber Press ISBN 978-1-60469-849-7 Prijs: ongeveer 25 euro

Hert hoeft tuinplezier niet te bederven

Deer-resistant design Karen Chapman

Tekst: Arie Dwarswaard

Bijna tien jaar geleden verscheen het eerste boek over tuinplanten die ‘hertbestendig’ zijn. Het was zeker voor die bedrijven die actief zijn op de Amerikaanse markt een interes- sant boek vol met bomen, struiken, vaste planten en bloembollen die herten links laten liggen. In ons land zijn er al alleen in de omgeving van de Amsterdamse Waterleiding- duinen problemen geweest met herten die tuinen kaalvraten, maar in de Verenigde Staten en in Canada is dit een groter probleem dat het tuinplezier van menig liefhebber grondig heeft bedorven. In het boek Deer-resistant design te- kende Karen Chapman de verhalen op van een aantal tuinliefhebbers die de strijd met herten en andere tuinslopers aangingen en daar ook succes mee wisten te boeken. Der- tien verhalen uit sterk uiteenlopen- de gebieden, met tuinen van groot en klein formaat, maar met als rode draad het succes om toch een mooie tuin te creëren, ondanks de aanwe- zigheid van herten. Soms kiezen

eigenaren voor een flink hek of een natuurlijke barrière, de andere keer zijn ze nagegaan waar de paden van de herten liepen om op basis daar- van hun keuze voor de beplanting te bepalen. Niet erg geslaagd vindt de auteur een tuineigenaar die zijn collectie Hosta beschermt door rond zijn tuin visdraad te spannen. Wat er allemaal wel kan, oogt hoop- vol. Wie in een omgeving woont waar zich herten, woelmuizen of grondeekhoorns ophouden, kan nog heel goed een aantrekkelijke tuin aanleggen. Wat bolgewassen betreft, is er keuze uit onder meer narcissen, Hyacinthoides non-scrip- ta en Tulbaghia violacea. Aan vaste planten is er veel meer keuze: Eryn- gium, Spirea japonica, Achillea mil- lefolia, Geranium, Ligularia en Gau-

ra, om maar enkele voorbeelden te noemen. En dan is er nog een scala aan bomen en struiken die toepas- baar zijn. Naast de verhalen over de vaak toch wel zeer ruim opgezette tuinen, vestigt Chapman ook de aandacht op combinaties van plan- ten die bruikbaar zijn in schalen en potten die op het balkon of de patio zijn neer te zetten. Een welkome aanvulling, die duidelijk maakt dat ook op de vierkante meter er nog genoeg kleurbeleving mogelijk is als er herten in de omgeving rond- dwalen. Chapman heeft in dit boek vak- kennis gekoppeld aan de ervaring van tuinliefhebbers. Samen met voldoende gevarieerd beeld is een inspirerend boek gemaakt om grote tuinbedreigers adequaat te verslaan.



22 mei 2020

T E C H &M E C H

Inde rubriek Tech&Mech is er aandacht voor zowel nieuwe als vernieuwende producten uit de sector. Een plek waar techniek en mechanisatie structureel aandacht krijgen.

Klimaatcomputer SC400 Sercom Regeltechniek www.sercom.eu circa € 2.500 exclusief btw

Tekst: Monique Ooms | Fotografie: PR

Klimaatcomputer voor de kleine kas

De aanschaf van een klimaatcompu- ter voor de kas is meestal een flinke investering. Sercom komt nu met een complete klimaatcomputer op de markt die kan worden ingezet op één afdeling. Kleiner en dus ook betaalbaarder. Ideaal voor kleinscha- lig gebruik. De belangstelling voor de verdere automatisering van het teeltproces groeit nog altijd, weten ze bij Ser- com Regeltechniek. Ruud Swart van Sercom vertelt: “Tuinders en telers zijn continu op zoek naar betaalba- re oplossingen om hun gewassen te monitoren en het teeltproces te verbeteren. Duurzaamheid, energie- en waterbesparing vormen daarbij belangrijke uitgangspunten. Het is echter niet voor iedere ondernemer weggelegd om daarin grote inves- teringen te doen. Een standaard klimaatcomputer kost al snel tussen de 10.000 en 15.000 euro.” Daarom komt Sercom nu met de SC400 op de markt. EEN AFDELING PER UNIT “Deze klimaatcomputer, die ook voor watergift kan worden ingezet, hebben wij ontwikkeld voor de ‘eenvoudige’ kas waarin minder

kan worden doorgekoppeld, dus daarmee kun je ook de andere units bedienen. Dat is een eenmalige investering.” Voor de watergift kun- nen tot drie aanvullende units wor- den aangesloten, waardoor het aan- tal kranen kan worden uitgebreid tot 56 stuks. De aanvullende units, die feitelijk alleen de kranen aanstu- ren, zijn daardoor een stuk goedko- per dan van de eerste computer. OOK VOOR ROLKASSEN De klimaatcomputer is eenvoudig te bedienen en kan worden ingezet in de glazen kas, maar is ook geschikt voor tunnelkassen, rolkassen of buitenteelt, zoals voor zacht fruit of bomen. “Je kunt de besturing en monitoring van het systeem op af- stand doen op je smartphone, tablet of pc, via een app die wij hiervoor hebben ontwikkeld. Daarmee heb je direct een goed overzicht van de situatie in de kas.”

geavanceerde functies nodig zijn. Het systeem bevat vrijwel alle func- ties die nodig zijn om het gewas optimaal te kunnen beheersen. Anders dan bij andere systemen, richt de SC400 zich op één afdeling per unit. Daardoor is het systeem scherper geprijsd en komt de aan- schaf van een klimaatcomputer ook binnen het bereik van kwekers en tuinders met een wat kleiner bud- get.” Het systeem bevat een aantal functies die speciaal voor de SC400 zijn ontwikkeld, zoals een nieuw slim weerstation, die de ingangen naar de unit beperkt houdt, zodat er meer ruimte is voor andere functio- naliteiten. Daarnaast is de software versimpeld, zodat het eenvoudiger is om instellingen te maken voor tuinders die nog niet eerder met procescomputers voor klimaatbe- heer hebben gewerkt. Het systeem is uit te breiden naar meerdere units. “Het weerstation

22 mei 2020

19

22 mei 2020

OO I T

Ooit belicht vanuit drie invalshoeken de brede geschiedenis van de bloem- bollensector: • Wat gebeurde er 25, 50, 75 of 100 jaar geleden? • Een bijzonder boek uit de KAVB- bibliotheek. • Een uitvinding die de sector sterk heeft beïnvloed.

Vriendendienst

Nieuw-Zeeland. Dit plaatwerk biedt een prachtige blik op de wereld. In vier talen geeft Voorhelm Schneevoogt een uitleg van elke afbeelding. Er is echter een opvallende uitzondering op al die kleurrijke gewassen uit alle wind- streken. Plaat acht is gewijd aan de hya- cint. Dat is het enige bolgewas dat in die tijd volop in Haarlem en omstreken werd geteeld. Tulpen, krokussen, keizerskro- nen, ze ontbreken volledig in het boek van Voorhelm Schneevoogt, maar de hyacint krijgt een ereplaats. Die ene hyacint is ook nog een heel bij- zondere. Een gevuldbloemige witte met een rood hartje. Haar naam: ‘Madame de Saint-Simon’. Het is een van de vele honderden cultivars die Voorhelm teelt en verhandelt. Maar waarom juist deze? Het lijkt erop dat we hier met een vrienden- dienst te maken hebben. Voorin het boek staat een lijst van intekenaren. Markies de Saint-Simon koopt maar liefst zes exem- plaren van het boek. Deze markies is in de hyacintenwereld geen onbekende. Hij pu- bliceert in 1768 een lijvig boekwerk over de hyacint en beschrijft daarin ook de hy- acintencollectie van de firma Voorhelm en verwijst ook naar het boek van Voorhelm uit 1752. En in 1788 staat deze hyacint al in de catalogus van Voorhelm. Misschien hebben de markies en Voorhelm wel wat afgesproken. Ik neem zes exemplaren af, als jij de hyacint die je naar mijn vrouw hebt vernoemd opneemt in het boek. Ze- ker omdat alle andere gewassen van ver weg komen is het geen gekke gedachte. De titelpagina vermeldt dat dit het eerste deel zou zijn van Icones plantarum rari- orum, maar meer delen zijn nooit versche- nen. Dit omdat professor Van Geuns twee jaar na de verschijning van het eerste deel overleed. Voorhelm maakt daar bij plaat 48 melding van. Van de meeste andere intekenaren weten we nu niets meer. Een van de schaarse uitzonderingen is de Fundatie van Pieter Teylers van der Hulst, die in 1778 overleed en geld naliet om daarmee een museum voor de wetenschap op te richten, het huidige Teylers Museum. Dat schafte al snel ook de nodige boeken aan. Wie via het internet de boekencollectie bekijkt, treft daar een exemplaar aan. Kunt u thuis genieten van ‘Madame de Saint-Simon’ en al dat andere moois.

Elke tijd heeft zijn bedrijven waarnaar wordt opgekeken. In de tweede helft van de 18e eeuw gold dat voor de Haarlemse firma Voorhelm. Eén familielid verhoogde dat aanzien nog flink. George Voorhelm Schneevoogt gaf een indrukwekkend boek uit. Het verscheen in 1793 en heeft een bijzondere aeelding.

Tekst: Arie Dwarswaard | Fotografie: René Faas

A l in de 17e eeuw kende Haarlem tal van bloembollenwekers, waaronder de familie Voorhelm. In de 18e eeuw beperkte het bedrijf zich niet tot de teelt en handel in bloembollen, maar verschenen er ook boe- ken. George Voorhelm schreef Traité des Jacinthes, dat vanaf 1752 werd gedrukt in het Frans, Duits, Engels en Italiaans. In handschrift verscheen er ook een Neder- landse editie, die zich in de bibliotheek van de KAVB bevindt. Dochter Catharina Voorhelm trouwde met Gottfried Schneevoogt. In 1775 werd hun zoon geboren, die zich tooide met de namen van zijn beide ouders: George Voorhelm Schneevoogt. Zijn vader zette het bedrijf van de familie Voorhelm &

Schneevoogt succesvol voort en zoon George deed dat ook. Nog maar achttien jaar oud maakte hij in de internationale sierteeltwereld grote indruk. Niet met zijn handelstalent, maar vanwege zijn wetenschappelijke interesse. Samen met zijn vriend S.J. van Geuns, professor in de kruidkunde in Utrecht, gaf hij tussen 1793 en 1795 het plaatwerk Icones plantarum rariorum uit. Een collectie van 48 gravu- res, ingekleurd door de toentertijd ver- maarde bloemtekenaar H. Schwegman. MADAME DE SAINTSIMON De afgebeelde planten kwamen uit de hele wereld. Achttien van de 48 komen van Kaap de Goede Hoop, andere uit Ja- maica, Oost-Indië en zelfs uit Australië en



22 mei 2020

Page 1 Page 2 Page 3 Page 4 Page 5 Page 6 Page 7 Page 8 Page 9 Page 10 Page 11 Page 12 Page 13 Page 14 Page 15 Page 16 Page 17 Page 18 Page 19 Page 20 Page 21 Page 22 Page 23 Page 24 Page 25 Page 26 Page 27 Page 28 Page 29 Page 30 Page 31 Page 32 Page 33 Page 34 Page 35 Page 36 Page 37 Page 38 Page 39 Page 40 Page 41 Page 42 Page 43 Page 44 Page 45 Page 46 Page 47 Page 48 Page 49 Page 50 Page 51 Page 52

Made with FlippingBook - Online catalogs