Greenity3

7 december 2017

Jingle bulbs 66 Bloembollen sieren de kerst

8 Glyfosaat komende vijf jaar ‘veilig’, maar de discussie blijft

12

Oogst zomerbloeiers stemt meeste telers tevreden

48 Lelie-onderzoek brengt snellere vermeerdering tulp stap dichterbij



Betrouwbaar in techniek

• SPOELT VRUCHTBOMEN, ONDERSTAMMEN, PLANTEN, BOLLEN, LEEG FUST E.D. SCHOON VOOR EXPORT EN KWEKERIJ, ZODAT ZE GEMAKKELIJKER TE VERWERKEN ZIJN. •“KOOKT” DE MEEST UITEENLOPENDE SOORTEN PLANTGOED, ZODAT AALTJES GEEN KANS HEBBEN. VOOR EXPORT BEHANDELEN WIJ VOLGENS DE RICHTLIJNEN VAN DE BKD INCLUSIEF EEN BEHANDELINGSCERTIFICAAT.

telefoon: 0252-222580 email: info@helmus.nl

Betrouwbaar in techniek › Elektra › Koeling › Klimaat › Water

Galglaan 11, 2311 ND Rijnsburg T 071 402 26 21 eval@eval.nl www.eval.nl

www. helmus .nl

I NHO U D

12 Oogst Telers positief over opbrengst zomerbloeiers

42 CNB Koelen en prepareren Jos Duin tevreden over ijstulpenseizoen

29 Keuringszaal Hippeastrum ‘Double King’

In dit nummer 8 Toekomst glyfosaat 10 De Groene Stad

Vaste rubrieken 6 In de media 11 Column Robert Heemskerk 18 In gesprek Anne van Doorn

12 Oogst 22 Water 24 Greenity-debat 26 Precisielandbouw 32 Proefresultaten lelie en gladiool 36 Tien jaar Teelt de grond uit 26 Precisielandbouw 40 Schoon erf, schone sloot 48 Natalie Moreno 50 Het nieuwe verwerken 52 Alternatieven voor koken narcis 55 Heliosec

21 Tech&Mech 25 5 minuten Wim Balder 28 KAVB 33 Ooit 34 Vakvenster 39 Boekrecensie 42 CNB 51 Vaste planten 56 Hobaho 61 Teeltadvies 66 Gadgets

48 Sneller vermeerderen Natalie Moreno promoveerde op onderzoek naar de vermeerdering van lelie en tulp

Op de cover 8 Glyfosaat komende vijf jaar ‘veilig’, maar de discussie blijft 12 Oogst zomerbloeiers stemt meeste telers tevreden 48 Lelie-onderzoek brengt snellere vermeerdering tulp stap dich- terbij 66 Bloembollen sieren de kerst

Hakonechloa macra

7 december 2017



7 december 2017

Fust spoel installaties, bel ons Telefoon: 0252-51.58.53

greenity-akerboom 171128.indd 1

28-11-17 15:13

Bloembollen blijven in topconditie in de folies van Europak Superclear Composteerbaar A1

Polytechniek ontzorgt bij het realiseren en onderhouden van uw technische installaties

HDPE LDPE Net folie

Papier/PE Papier/PP micro of macro geperforeerd

WWW.POLYTECHNIEK.NL Advisering - Koudetechniek - Luchtbehandeling - Watertechniek Verwarming - Regeltechniek - Elektrotechniek - Service & Onderhoud

I www.europak.nl E info@europak.nl

T 0252 419027 F 0252 415273

Koggeweg 63, 1607 MT Hem. Telefoon 0228-54 54 54. E-mail: info@polytechniek.nl

VOO RWOO R D

Geen ballen maar bollen

Jeannet Pennings — hoofdredacteur j.pennings@greenity.nl

De sint is weer op de boot naar Spanje gezet, tijd voor huiselijke gezelligheid. Een boom, lichtjes, slingers, ballen, kransen en andere kerstversiersels. Bloembollen horen daar zeker bij, dat bewijst de omslag van deze editie wel. Hyacinten met glitters, veel glitters, recentelijk gespot op de trade fair in Aalsmeer. Of ze het gaan doen, valt te betwijfelen. Waar een amaryllis prima zonder grond en water kan, leert de ervaring dat deze voorjaarsbloeier iets meer nodig heeft om zijn nagels te ontpoppen. Maar is het erg als volle bloei uitblijft? De gewaxte bol met zijn groene pen is al een feestje op zich om naar te kijken. Tenminste, als je het mij vraagt. In het voorjaar hoef je er niet mee aan te komen, dan willen we bloemen zien, maar zo vlak voor de feestdagen… Het lijkt mij een leuke gadget voor op de kersttafel. Waar het uiteindelijk om gaat, is de juiste verwachtingen scheppen. En vervolgens die verwachtingen managen. Wie dat goed doet, kan een nichemarkt als deze bedienen. Mooi om rond de feestdagen nog eens te overpeinzen: voor welke markt bent u nu eigenlijk het hele jaar in de weer? Maar voordat het zover is, moeten ongetwijfeld nog even de schouders eronder gezet worden. De oogst, verwerking en export van de verschillende zomerbloeiende gewassen is in volle gang, zie de impressie op pagina 12-17. En met een relatief ‘vroege tulp’ dit jaar staat ook het broeiseizoen in de startblokken. Dus wel of geen bloei deze kerst, het voorjaar komt eraan!

7 december 2017 VERANTWOORDELIJKHEID: De redactie werkt op basis van een redactiestatuut. Aan alle artikelen en rubrieken wordt de meest mogelijke zorg besteed. Uitgevers, redactie en medewerkers aanvaarden echter geen enkele aansprakelijkheid voor mogelijke gevolgen die direct en/of indirect kunnen voortvloeien uit de inhoud van artikelen en/of advertenties. De redactiehoudtzichhetrechtvoorom ingezondenbrievenenmededelingennietteplaatsendanweltewijzigenof intekorten.Overnamevanartikelen,berichtenof fotografie isuitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van de redactie. Greenity is een voortzetting van het tijdschrift BloembollenVisie (2003-2017). BloembollenVisie ontstond uit een samenvoeging vanMarktVisie (CNB) en Bloembollencultuur (KAVB). REDACTIE: Jeannet Pennings (hoofdredacteur), Arie Dwarswaard, Monique Ooms, Lilian Braakman en René Bouwmeester (vakredacteuren). FOTOGRAFIE: René Faas. VORMGEVING: FilieNicola en Lianne van ’t Ende. UITGEVERS: KAVB en CNB. ADRES: Heereweg 347, 2161 CA Lisse, Postbus 31, 2160AA Lisse, tel. 0252-431 117 of 0252-536 966 (kantoor A. Dwarswaard), www.greenity.nl, info@greenity.nl. ABONNEMENTEN: (excl. 6%BTW): Nederland € 265,– per jaar, Europa € 285,– per jaar, buiten Europa € 315,– per jaar. Aan- of afmelden bij John Meijer, tel. 0252-431 173, administratie@cnb.nl. Meer info over abonnementen op www.greenity.nl. ADVERTENTIES: Bureau Van Vliet bv, Postbus 20, 2040 AA Zandvoort, tel. 023-5714745, e-mail: zandvoort@bureauvanvliet.com.



7 december 2017

VA N D E R E D A C T I E

In de media L EE S HE T LAAT S T E N I EUWS OP WWW.GREEN I T Y. NL

Debatteren kun je leren

Monique Ooms — Redacteur m.ooms@greenity.nl

Een goed debat voeren, is nog best lastig. Voor je het weet, kom je terecht in een welles-nie- tes-discussie waar menig kleuter een puntje aan kan zuigen. Daar wil je als volwassen pro- fessional niet mee geassocieerd worden. Als je het goed doet, krijgen alle deelnemers aan het debat ruimte om hun visie te ventileren, rea- geren de debaters puntig op elkaar en kun je er als toeschouwer wat van leren. Niet alleen over hoe je een goed debat voert, maar ook over het onderwerp van gesprek. En als het even kan, is er ook nog ruimte voor interac- tie met de zaal. Op 11 januari vindt het eerste Greenity-debat plaats, tijdens de Mechanisa- tietentoonstelling, en daarbij staat ons precies dat voor ogen. Verderop in het blad leest u er meer over. Gaat u de discussie wel eens aan? Met uw compagnon, uw medewerkers of uw collega’s? En hoe pakt u dat aan? Met een ge- strekt been erin, op basis van sterke argumen- ten, geladen met emotie, of gaat u voor het compromis? Zeker is wel: iets ‘vinden’ zonder goede argumenten, maakt de discussie nogal oninteressant. Een debat wordt boeiend als je niet alleen je eigen standpunt verwoordt, maar ook naar dat van de ander luistert en daarop reageert. Misschien is zo’n nieuw inzicht wel een verrijking. Helaas werkt het niet altijd zo. We leven in een tijd waarin veel ongenuan- ceerde meningen voorbij komen, vaak via so- ciale media. Iets van iemand vinden, is lekker makkelijk als je diegene niet in de ogen hoeft te kijken. Voor mij is onduidelijk wie daar nou iets aan heeft. Hoe mooi is het als alle menin- gen er mogen zijn? Dat we op basis van respect met elkaar het debat voeren. Volgens mij heb- ben we daar allemaal iets aan.

170.714 bollen voor MH17-monument

Bij het Nationaal Monument MH17 in Vijfhuizen zijn eind november een groot aantal bloembollen geplant. Het gaat om precies 170.714 stuks paarsblauwe Chionodoxa. Het aantal verwijst naar 17 juli 2014, de datum van de ramp met vlucht MH17 toen 298 mensen het leven lieten in het luchtruim van Oekraïne. De bloembollen zijn een donatie van Nederlandse handelsbedrijven in bloembollen verenigd in iBulb. Het Nationaal Monument MH17 is een verhoogd grondlichaam in de vorm van een reusachtig herdenkingslint waarop 298 bomen zijn geplant ter nagedachtenis aan de slachtoffers. In het gras onder deze bomen worden de bloembollen geplant.

Discussie over veilingtarieven

Er ontstond afgelopen week flink wat discussie over de tariefswijzigin- gen die Royal FloraHolland heeft gepresenteerd. Een groep klokaan- voerders liet in een bericht, ondertekend door vijf aanvoerders, weten niet blij te zijn met de plannen. Zij vrezen dat de kosten voor kleine aanvoerders sterk gaan stijgen. De door de veiling geschetste maximale verhoging van 8 procent komt volgens hen uit op 14 procent, terwijl de heffingen voor de directe handel laag blijven. De groep vindt het alleen acceptabel dat er meer betaald moet worden door de klokkwekers, als er goede maatregelen komen om de klok te versterken. Royal FloraHol- land heeft begrip voor de reactie, maar beroept zich op het principe van kostenmaker-kostendrager waar veel leden voorstander van zijn. Tijdens de Algemene Ledenvergadering op 7 december wordt gestemd over de nieuwe tarieven.

6

7 december 2017

Tulpenmeisje 2018 gezocht Tulpen Promotie Nederland is op zoek naar het Tulpenmeisje van 2018. Zij wordt het gezicht van de Nationale Tulpendag 2018 dat op 20 januari wordt gehouden met een pluktuin op de Dam in Am- sterdam. Voordat de tulpenpluk- tuin open gaat voor het publiek maken fotografen uit binnen- én buitenland tussen 12.00 en 13.00 uur foto’s die de wereld over gaan. Met name daarvoor zoekt TPN een Tulpenmeisje. Zij moet ouder zijn dan zestien jaar en krijgt een tulpenjurk en reiskostenvergoe- ding. Belangstellenden kunnen een foto, persoonsgegevens en een korte motivatie sturen naar info@tulpenpromotie.nl. De win- naar wordt medio december 2017 bekend gemaakt.

Agenda

12 december GO Café: Studiebollen in beweging Jaarvergadering Fedecom 13 december Productbijeenkomst FPC Tulp Flower Science-congres: veredelen en vermeerderen Meet & Greet Energie en Innovatie 19 december Eindejaarsbijeenkomst Anthos 21 december LTO Boomkwekersdag 15 december t/m 17 januari Materialenveiling Q.J. Disseldorp ► Kijk voor de volledige agenda op www.greenity.nl

Taartwinnaars Lezers van Greenity konden afgelopen weken hun favoriete leesplek delen op Twitter en Facebook. De vraag was simpel ‘Waar leest u Greenity het liefst?’ Onder de leukste foto-inzendingen met de hashtag #greenity zouden drie taarten verloot worden. Win- naar Josina Rustenburg deelde haar foto met de titel ‘Betrapt! Denk je dat je zoon aan zijn huiswerk zit...’ Siem Munster leest Greenity bij voorkeur languit op de bank en Paul van Rijn heeft zijn leesmomentje op de hefttruck. Van harte gefeliciteerd, jullie welver- diende taart is onderweg!

Stelling : ‘Het waterschap is mijn bondgenoot’ De waterschappen en ondernemers in de land- en tuinbouw hebben een belangrijk gemeen- schappelijk doel: over voldoende en schoon water kunnen beschikken. Beide partijen werken dan ook steeds vaker nauw samen. Daarom afgelopen weken de stelling op de Greenity-website: ‘Het waterschap is mijn bondgenoot’. De uitslag moge duidelijk zijn.

40 %

60 %

Nieuwe stelling

Op www.greenity.nl kunt u inmiddels reageren op de nieuwe stelling: ‘Verbeteringen in de logistiek zijn alleen zinvol als ze financieel voordeel opleveren’.

7 december 2017

7

7 december 2017

Discussie glyfosaat Feiten of emotie?

Chemische gewasbeschermingsmiddelen liggen onder een vergrootglas. In de publieke opinie is het label ‘gif’ snel toegekend. Dat heeft onmiskenbaar invloed op het toelatingsbeleid. Recent stond de toelating van glyfosaat onder druk. Is dat terecht? En: wat als het middel zou verdwijnen?

Tekst: Monique Ooms

8

7 december 2017

G lyfosaat is al vanaf de jaren zeventig op de markt. De laatste jaren staat het middel ter discussie. “Er is in het Europees Parlement al twee keer gestemd over verlenging van de toelating”, vertelt Peter Smits van de KAVB. “De reguliere toelating van tien jaar zou plaatsmaken voor een toelating van drie of vijf jaar. Sommi- ge landen waren voor, andere waren tegen. Inmiddels is er duidelijkheid: de toelating is met vijf jaar verlengd.” Bij de stemming hebben achttien landen voor een verlenging ge- stemd, negen tegen en een land onthield zich van stemming. Nederland stemde voor. HETZE Het is eigenlijk wel vreemd dat er discussie is ontstaan rond dit middel want: “Op zichzelf is er weinig aan de hand met glyfosaat. Het is een van de meest milieuvriendelijk herbici- den die op de markt is. Nadat Greenpeace een resultaat uit een – inmiddels achterhaald – Amerikaans onderzoek publi- ceerde, is een hetze ontstaan. Greenpeace heeft naar buiten gebracht dat glyfosaat kankerverwekkend is, en daarmee is het zaadje geplant. Consumenten kennen niet het hele verhaal en nemen aan dat het zo is. Dat leidt tot druk in de besluitvorming.” En dat is niet juist, vindt Smits. “Besluiten moeten worden gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en niet op de publieke opinie.” Omdat glyfosaat goed werkt tegen alle onkruiden, wordt het veel gebruikt, ook in de bollensector. “Particulieren en gemeenten gebruikten het ook om het terras en de straat schoon te houden. Die toepassing was niet goed voor het mi- lieu, zo kwam het middel in het oppervlaktewater terecht, en dat is schadelijk voor de organismen die daar leven”, weet Smits. Zo milieuvriendelijk is het middel dus ook weer niet…? “Voor alle chemische middelen geldt dat je ze volgens de richtlijnen moet gebruiken. Voor glyfosaat geldt dat je moet wegblijven bij de akkerranden, speciale spuitdoppen moet

WAT IS GLYFOSAAT? Glyfosaat is een organische fos- forverbinding die als totaalherbi- cide zeer ruim wordt toegepast. Het product komt uit de stal van Monsanto, dat het in de jaren zeventig op de markt bracht onder de naam Roundup. Omdat deze herbicide alle onkruiden doodt, is het zeer populair in de agrarische sector, bij gemeenten en bij par- ticulieren. In de agrarische sector wordt glyfosaat vooral ingezet om eenjarige breedbladige onkruiden en grassen in het veld te doden.

gebruiken en niet bij harde wind moet spuiten. Als je je aan de regels houdt, gaat het allemaal goed.” Smits wijst er verder op dat geen enkel onderzoek tot nu toe een verband heeft aangetoond tussen kanker en glyfosaat. “Greenpeace verwijst naar een oud Amerikaans rapport. Op dat moment bevatte het middel nog een hulpstof die er later uit is gehaald. Dus die onderzoeksresultaten zijn achterhaald. Met het oog op nieuwe stemmingen in het Europees Parlement zal er opnieuw onderzoek worden gedaan. Ik verwacht dat dan opnieuw blijkt dat glyfosaat, mits toegepast volgens de richtlijnen, niet schadelijk is voor de gezondheid.” Smits verwacht dat het wegvallen van de toelating wel problemen zou opleveren voor bollentelers. “Glyfosaat is een ideaal middel om onkruid op de akker dood te spuiten. Als dit wegvalt, zullen kwekers terugvallen op een cocktail van allerlei middelen, maar het effect zal niet hetzelfde zijn.” Biologische alternatieven zijn er nauwelijks, en: “Die pakken vaak maar één onkruid aan. Ook dan moet je een mix sa- menstellen om het beoogde effect te bereiken.” EMOTIE Gerard Top, directeur van toeleverancier GMN sluit zich aan bij de mening van Peter Smits dat de discussie over de feiten zou moeten gaan. “We worden als sector steeds weer gecon- fronteerd met discussies die ontstaan rond middelen die schadelijk zouden zijn, terwijl er onvoldoende bewijs voor is. De discussie is nu puur gebaseerd op emotie, het zwartepie- ten is begonnen. Terwijl het feitelijk aan het Ctgb is om het middel te beoordelen. Als we ook al aan hun oordeel gaan twijfelen, waar kunnen we dan nog wel van uitgaan?” Top denkt dat ‘het milieu uiteindelijk de dupe is’. “Glyfosaat ruimt onkruiden effectief op. Als telers dat niet meer mogen gebruiken, gaan ze andere middelen inzetten of een mix daar- van, en daar wordt het niet beter van.” Op dit moment zijn er geen middelen op de markt die hetzelfde doen als glyfosaat. “Er zit wel iets biologisch in de pijplijn, maar dat is er nog niet. En onduidelijk is nog wat de effectiviteit daarvan is.” Belangrijk is dat het middel op de goede manier, volgens de richtlijnen wordt toegepast, beaamt Top. “De richtlijnen zijn er niet voor niks. Ik ga er vanuit dat dat inmiddels wel bij de hele sector stevig op het netvlies staat.”

Reacties

Rob Kreuk, J.Th. Kreuk & Zn. bv “Ik vind het een belachelijke discussie. De hoeveelheden die wij gebruiken, zijn minimaal. Denk aan zo’n 6 liter per jaar. Voor de tweejarige lelieteelt zou het een drama zijn als het middel ver- dwijnt. Ook voor de winterbespuiting van tulp en andere voor- jaarsbloeiers is het onmisbaar om schoon te beginnen in het voor- jaar. Een alternatief is er niet. Wij hebben ook geen alternatief plan voor het geval het middel zou verdwijnen. De enige oplossing is dan nog om te stoppen met de teelt.” Edwin van Steijn, Van Steijn-Damen “Als glyfosaat wegvalt, hebben wij een probleem. Dit is hét mid- del om wortelonkruiden goed te bestrijden. De discussie komt overwaaien uit Amerika en is niet op de juiste feiten gebaseerd. Kom nu eerst eens met bewijs. Het jammere is dat wij als bollen- sector een relatief kleine groep vormen waardoor het lastig is om een vuist te maken tegen dit soort ontwikkelingen. Ik denk dat de KAVB al veel goed werk doet om invloed uit te oefenen, maar het is gewoon een lastig onderwerp. De emotie weegt blijkbaar zwaarder dan de feiten.”

7 december 2017



7 december 2017

Stichting De Groene Stad krijgt bredere steun Geld nodig voor kennis

De Stichting De Groene Stad heeft een breder draagvlak gekregen. Nieuwe partners hebben zich aan de stichting verbonden. Zij zullen bijdragen aan de financiering en dat is van groot belang voor het slagen van het project. S tichting De Groene Stad is een initiatief van branche- organisaties Anthos, LTO en VHG. De Stichting wil een kennis- en inspiratieplatform zijn en de discussie over meer groen onder projectontwikkelaars, stadsplanners, architecten, bouwers en bewoners stimuleren. De branche- organisatie van groenvoorzieners, VHG, is uit het initiatief gestapt (zie kader). De stichting werd onder meer bekostigd via het Productschap Tuinbouw, maar dat geld is bijna op. Om het project door te zetten, zijn nieuwe partners welkom. De nieuwe partners heeft de stichting aan zich verbonden met de zogeheten Groene Stad Charta. Tot de eerste ondertekenaars van De Groene Stad Charta behoren VNO-NCW, de Topsector Tuinbouw & Uitgangsmaterialen, adviesbureau voor duurzame bodemtechnologie Biomygreen, NL Greenlabel, de stichting Roofupdate en twee grote boomkwekerijen. Henk Raaijmakers, voorzitter van de LTO vakgroep bomen en vaste planten, is blij dat nieuwe partners het idee van De Groene Stad hebben omarmd. “We kunnen het niet alleen en dat willen we ook niet. We moeten onze kennis delen met andere bedrijven en organisaties, zodat niet alleen wij de boodschap van De Groene Stad verspreiden, maar alle partij- en van de Charta.” Dit aantal wordt mogelijk nog uitgebreid. In verschillende gemeenten staat toetreding tot de groep early adopters, de voorhoede van ondertekenaars van de Groene Stad Charta, op de agenda. Voorzitter Henk Westerhof van Anthos hoopt op een sneeuwbaleffect. “Die sneeuwbal moet gaan rollen en groter worden, zodat er geld is voor kennisontwikkeling. Als dat niet lukt, dan kunnen we alleen promotie doen.” PROMOTIE Nieuw budget voor promotie zit wel in de pijplijn. De European Nurserystock Association, de Europese organisatie voor boom- kwekers en vaste planten, heeft bij de Europese Commissie sub- sidie gevraagd voor promotie van De Groene Stad in een aantal landen. Dit gaat in totaal om een bedrag van 1,7 miljoen euro, waarvan 20 procent door het bedrijfsleven zelf bijeengebracht moet worden. Westerhof verwacht binnenkort duidelijkheid over het al dan niet toewijzen van dit bedrag. Het is de bedoeling dat de partners tijd en geld investeren in kennisontwikkeling. De kennis die nodig is, heeft vooral betrekking op het onderzoeken en uitdragen van de effecten van groen op de stedelijke omgeving. Tekst: René Bouwmeester | Afbeelding: MVRDV - Valley

VHG verlaat De Groene Stad De VHG heeft besloten De Groene Stad te verlaten. De reden hier- voor is dat deze brancheorganisatie een meningsverschil heeft met Anthos en LTO over onder meer de wijze waarop wordt beslist over het nog resterende budget van de stichting. Dat geld is afkom- stig uit het inmiddels opgeheven Productschap Tuinbouw en bij- eengebracht door de boomkwekerijsector. Anthos en LTO zijn van mening dat alleen zij kunnen beslissen over de besteding ervan. Dat geldt ook voor de inzet van mogelijke Europese sub- sidies, omdat de VHG geen onderdeel is van de ENA. Ook vinden ze dat de VHG – net als zijzelf – de activiteiten op het gebied van de Groene Stad beter moet afstemmen binnen de stichting. VHG was, anders dan LTO en Anthos, tegen het verbinden van bedrij- ven uit de groene sector met De Groene Stad.

10

7 december 2017

C O L UMN

Het failliet van de wetenschap Robert Heemskerk Natural Bulbs robert@naturalbulbs.nl

Volgens Brussel kan het gewoon. Onkruid bestrij- den met glyfosaat. Voorstanders baseren zich op bepaalde wetenschappelijke onderzoeken. Naar verluid is het volkomen veilig voor mens en dier om onkruid en zaden met glyfosaat te behandelen. De tegenstanders van de met vijf jaar verlengde vergunning beroepen zich juist op andere weten- schappelijke onderzoeken. Een deel van de dialoog tussen de wetenschappers en de belanghebbende partijen gaat nu over het wederzijds valideren dan wel onderuit halen van elkaars onderzoeken. Onder wetenschappers groeide afgelopen jaren weerstand tegen de onzorgvuldigheid waarmee goedkeurende instanties zoals de EFSA en Ctgb hun werk doen. Quote uit het Britse medische vakblad Journal of Epidemiology and Community Health: ‘Alle evaluaties overziend, concluderen we dat de huidige veiligheidsstandaarden voor op glyfosaat-gebaseerde on- kruidbestrijdingsmiddelen verouderd zijn en de volksge- zondheid en het milieu niet afdoende beschermen.’ Velen van ons groeiden op met een aantal zeker- heden in het leven. Zo was er ooit een toekomstbe- stendig pensioensysteem met een vaste pensioen- datum, een florerende economie, drijvend op een gasbel die niet stuk te prikken leek. En we leefden in de rotsvaste overtuiging dat de economische voorspoed en het welzijn van de mensheid te dan- ken was aan innovaties verkregen uit degelijk en onomstotelijk vaststaand wetenschappelijk bewijs. Ik ben weer een illusie armer. En ook als u voor- stander bent van het glyfosaatgebruik, zou u zich toch ook afvragen waar het mis is gegaan met onze zekere wetenschap? Het besluit vanuit Brussel is een politiek besluit. Deze ontketent een sterke emotie bij mensen die zich zorgen maken. Consumenten die besloten heb- ben hun geld alleen nog maar daar uit te geven bij bedrijven waar rekening gehouden wordt met deze zorg. De consumptie van biologische voeding is de afgelopen tien jaar verdrievoudigd. Winkelketens kopen residuvrij. Waarom zou dat zijn? Cynisch genoeg is het politieke besluit voor ons biologische bedrijf wind in de zeilen. Bedankt Brussel.

7 december 2017

11

7 december 2017

Oogst stemt telers tevreden

Hier en daar is het wat nat, maar over het algemeen verloopt de oogst en verwerking van de zomerbloeiende gewassen vlot. Waar het rooien van de lelies en vaste planten nog even door gaat, zijn de meeste gladiolen, dahlia’s en Zantedeschia’s inmiddels de grond uit. Tijd om de balans op te maken. De opbrengsten zijn overwegend goed, de geluiden over de handel wisselend.

Fotografie: René Faas



7 december 2017

Gladiool

Tekst: René Bouwmeester

Telers van gladiolenknollen kunnen over het algemeen terugkijken op een goed seizoen. Johan Koomen van Koomen Bloembollen uit Ens is in zijn nopjes met de oogst. Samen met Rob Balk van Balk Bloem- bollen teelt hij gladiolen. Ze zijn daarvoor uitgeweken naar percelen in Overijssel en Drenthe. “Rondom Ens zijn op alle percelen al eens gladiolen geplant. Daar blijven we weg, want het risico op droogrot is te groot. We zoeken altijd naar nieuwe percelen, liefst humusrijke zandgronden. In de regio Raalte, Staphorst en verder zijn nooit bol- len geteeld, dus dat is heel geschikt.” Koomen is tevreden met het resultaat. Hij vindt het een jaar ‘uit het boekje’. “Dit moeten we maar goed onthouden, want zoals het dit jaar ging, zal het niet vaak gebeuren. De groei was heel goed dit jaar. We nemen geregeld monsters en het was duidelijk dat de knollen snel voldoende waren gegroeid. Daardoor konden we vroeg aan de gang met kneuzen en uiteindelijk waren we ook bijtijds klaar met oogsten en verwerken. Het ging echt fantastisch.” Over de kwaliteit is Koomen goed te spreken. “We hebben voldoende producten in de maten die we willen hebben en dit jaar hebben we geen last gehad van ziek en zeer. Vorig jaar was het allemaal behoor- lijk minder dan dit jaar.” Ook de belangstelling voor het product is in orde, vindt Koomen. Hij merkt dat relatief nieuwe markten als Iran en Pakistan belangstelling hebben. Peter van den Boomen van Van den Boomen Bloembollen bv uit Boekel heeft vergelijkbare ervaringen als Koomen. “De opbrengst is gewoon goed dit jaar. De warme septembermaand heeft veel goed gedaan voor de groei. Dat hadden ze echt nodig. Er is niet veel dat niet is opgeko- men. Ook bij de kralen (de kleine knolletjes) is de kieming beter dan vorig jaar, zoals alles vorig jaar duidelijk minder was.” Ook Van den Boomen heeft zorg gehad om droogrot. Deze schimmel kan decennia de bodem besmetten zonder dat vatbare gewassen aan- wezig zijn. Van den Boomen houdt een marge aan van 35 jaar voor hij weer gladiolen op een perceel plant. Het probleem is echter dat de gegevens niet altijd voorhanden zijn. “Het is elk jaar weer een risi- co omdat steeds meer percelen in de regio beteeld zijn geweest. Je weet soms niet of er met grond is geschoven, bijvoorbeeld om een sloot te dempen. Maar dit jaar ging het goed.” g

7 december 2017



7 december 2017

Dahlia

Tekst: Monique Ooms

Positieve geluiden van verschillende dahliatelers over de oogst 2017. M.H. van der Zon en Zn. uit Lisse teelt zo’n 12 hectare dahlia’s, daarbij gaat het om 25 soorten. “Wij startten 18 oktober met rooien, eerder was er geen tijd. De narcissen moesten de grond in. Op dat moment waren de dahlia’s wel mooi afgerijpt”, vertelt Nic van der Zon. Het rooien ging ‘stug’. “De bollen waren harig, veel wortels, waardoor we veel zand meenamen. Het rooien ging langzaam, we deden zo’n 2 hectare per week en daarvoor moesten we volle dagen aan de bak.” Over de kwaliteit van de knollen en de aantallen is Van der Zon echter heel tevreden. “Het gewas is gezond. We hebben veel geïnvesteerd in weefselkweek en dat betaalt zich nu terug.” Van der Zon kon zijn verplichtingen zonder problemen nakomen. “We hebben alles keurig kunnen leveren op 1 december.” Ook tevreden geluiden uit de Haarlemmermeer, waar Gerard van Ben- tem begin oktober startte met de oogst van zo’n 14 hectare dahlia’s. “Wij telen zestig soorten en het rooien is zonder problemen verlo- pen. We hadden nauwelijks last van het weer, dus we konden zo’n 3 hectare per week van het land halen.” Zowel de grootte van de knollen als de aantallen en de kwaliteit van het product stemmen Van Bentem tot tevredenheid. “Er is niks afwij- kends te melden over de oogst van dit jaar. Als het product gezond is, werkt dat in de schuur ook prettig. Het is allemaal heel vlotjes verlo- pen, we hebben alles kunnen leveren wat was besteld. Ik teken ervoor als het elk jaar zo gaat.” Hij had zo’n 80 tot 90 procent van zijn oogst voorverkocht. “De prijzen zijn goed, het loopt lekker weg. Langzamer- hand trekt de markt voor dahlia aan. Dat is een mooie ontwikkeling.”

14

7 december 2017

Vaste planten

Tekst: Arie Dwarswaard

November is voor de meeste landplantentelers nog niet de maand waarin het al volop rooien is van de vaste planten. Alleen gewassen als pioen en Hosta zijn of worden nu volop gerooid. Teler Theo Vilier uit het Noord-Brabantse Boerdonk is drie weken geleden begonnen met rooien. “Wij rooien van half november tot eind maart. We hebben een heel gevarieerd sortiment van meer dan twee- honderdvijftig soorten. Daarvan loopt de rooitijd sterk uiteen. Astilbe is er nu al uit, maar lavendel rooien we pas eind maart.” Over het weer in zijn teeltgebied is Vilier goed te spreken. “Waar we vorig jaar vooral in juni met wateroverlast te maken hebben gehad, was het deze zomer net andersom. We hebben meermalen moeten beregenen. Zeker een gewas als Astilbe heeft het in zo’n zomer min- der gemakkelijk dan andere gewassen.” Ook het najaar verloopt in het oostelijk deel van Noord-Brabant wat neerslag betreft positief. “Tot nu toe valt het mee. Daardoor kunnen we rooien als dat nodig is. Wat we rooien komt mooi de grond uit. De kwaliteit is beter dan vorig jaar. De vraag is redelijk, dus wat ons betreft ziet het er goed uit.” In de Bloembollenstreek is de rooisituatie niet heel veel anders, stelt Arnold van Berkel uit Hillegom. “Er wordt eind november nog niet volop gerooid. Wij rooien nu wat er op afroep uit moet. Pas in decem- ber gaan we met de grote partijen aan de slag.” De geluiden die Van Berkel van collega’s uit de streek hoort, stem- men positief. “Er wordt redelijk goed gerooid. De handel is goed en daardoor is de stemming ook positief.” Waar het in Noord-Brabant meevalt met de neerslag, krijgt de Bloem- bollenstreek met vrij veel regen te maken. Geen punt van zorg, aldus Van Berkel. “Als er een keer 15 mm neerslag valt, dan kun je vaak de volgende dag al weer aan de slag. Op zandtuinen is dat geen pro- bleem. We hebben vaak meer zorgen om vorst, maar daar ziet het voorlopig nog niet naar uit. We houden nog even open weer.”

7 december 2017

15

7 december 2017

Zantedeschia

Tekst: Arie Dwarswaard

Ontevreden zijn ze niet, de telers Rob Duineveld van G.J. Duineveld uit Breezand en Paul Broersen van het gelijknamige bedrijf uit Anna Paulowna. Eind november hebben ze de leverbare knollen er uit en is het alleen nog zaak om de snippers te rooien. Duineveld teelt 10 hectare knollen en startte eind oktober met de oogst. Ondanks de regen die regelmatig viel, is het rooien goed ver- lopen. Een eerste indruk van het gerooide stemt tot tevredenheid. “We hebben de indruk dat het redelijk tot goed is. De groei is gemid- deld genomen goed geweest, ondanks dat we minder warmte heb- ben gehad in september dan vorig jaar. Hoe de opbrengst werkelijk is, valt nog niet goed te zeggen, omdat we na het rooien de knollen zo’n zeven weken bewaren voordat we ze gaan verwerken. Dan kun je zien of er uitval is. Maar over wat we aan kisten per hectare gerooid hebben, ben ik niet negatief. Ook de nog te rooien snippers zien er redelijk geslaagd uit.” Ook Paul Broersen, die in totaal 5,5 hectare teelt, deels voor eigen rekening, deels op contract, is klaar met het leverbaar te rooien. Hij begon al op 7 oktober, omdat hij een andere manier van rooi- en heeft. “We maaien eerst het loof af en wachten dan een aantal dagen zodat de knollen kunnen besterven. Daarna gaan we rooien en rapen de knollen van de machine af. Dat is wel arbeidsintensie- ver, maar door deze manier van werken is de beschadiging bij ons teruggebracht tot nul. De knollen hoeven namelijk na het rooien niet meer de kist uit; ze gaan direct voor de droogwand. Daarnaast blijft alle grond op het land.” Wat de handel betreft, zijn de mannen het eens: de stemming is goed. De knollen zijn in het algemeen goed te verkopen. Voor een kapitaal- sintensieve teelt als Zantedeschia geen overbodige luxe.

16

7 december 2017

Lelie

Tekst: Roza van der Veer

Een goede oogst, lastige rooi-omstandigheden en prijzen die onder druk staan. Dat beeld van oogstjaar 2017 schetsen lelietelers uit Dren- the en de Noordoostpolder. CNB-vertegenwoordiger Martin Heems- kerk heeft de indruk dat de oogst wat minder is. “Mogelijk door de late vorst en natte perioden in de zomer.” Geert Burger van Burger Lelies en Tulpen uit Espel heeft tweederde van de leliebollen in de schuur staan. Hij is tevreden over de oogst. “Het loopt niet over de mand, maar het is bij ons normaal qua hoe- veelheid en formaat. We kunnen voor 90 tot 103 procent uitleveren.” Burger maakt deel uit van kwekersvereniging BLOEMS met acht aan- gesloten bedrijven met veelal LA-hybriden in de polder. “Zelf hebben wij de helft van ons areaal van 90 hectare in Limburg staan waar we OT’s en Oriëntals telen. Ook daar is de oogst prima.” Henk Joling van de Maatschap Joling uit Westerveld is eveneens blij met de lelieoogst. Het bedrijf heeft 90 hectare lelies waarvan de LA-hybriden, de OT’s en de tweejarige Oriëntals grotendeels zijn gerooid. De bollen zijn ‘grof’, meldt Joling. Veel grote bollen en een flink volume. “Ik verwacht dat de oogst van de andere leliesoorten vergelijkbaar is.” Om grote bollen te krijgen, heeft Joling wel het nodige werk moeten verzetten. Weliswaar was de vorst in april in Drenthe minder streng dan elders, de teler is wel bezig geweest met beregening en druppel- slangen. “Dat heeft geholpen.” Gunstig was volgens hem het mooie voorjaar waardoor de bollen vroeg konden worden geplant. “Verder was er weinig vuur door de droge periode na de vorst.” Minder gelukkig is Joling met de oogstomstandigheden. Door de vele regen gaat het rooien langzamer. Ook in de Noordoostpolder speelt dit probleem. Burger: “Er zijn weinig droge dagen. Dan moet je gelijk een lange dag maken om de schuur vol te houden.” Het overgrote deel van de leliebollen van beide bedrijven is in de voor- verkoop verkocht tegen goede prijzen. De prijzen voor de resterende bollen zijn slecht. ‘Grimmig’ noemt Burger de handel. “Een drama”, aldus Joling over de prijzen. Beiden wijzen naar het te grote areaal en de exportproblemen met China. Volgens lelievertegenwoordiger Heemskerk kan alleen krimp van het areaal met 500 hectare de prijzen stabiliseren. “Er zijn te veel lelies terwijl de vraag daalt. Dat wringt.”

7 december 2017

17

7 december 2017

I N G E S P R E K

‘Boeren op basis van ecologie’

Door land- en tuinbouw meer vanuit ecologie in plaats van economie te benaderen, ontstaat een sterker ecologisch systeem en meer biodiversiteit. Met deze vorm van natuur-inclusieve landbouw is de sector beter opgewassen tegen de gevolgen van klimaatverandering zoals extreme neerslag of droogte. Dat betoogt Anne van Doorn van Wageningen UR.

Tekst en fotografie: René Bouwmeester

Recente berichten van natuur- en milieuorganisaties over natuur in relatie tot de land- en tuinbouw zijn weinig posi- tief. Het aantal insecten loopt terug, weidevogels hebben het zwaar, het bodemleven verschraalt, plantensoorten sterven uit. De conclusie luidt dat de biodiversiteit in het landelijk gebied van Nederland onder druk staat. Natuur-inclusieve landbouw kan een oplossing zijn om de biodiversiteit te herstellen. Anne van Doorn, binnen Wageningen UR coör- dinator van het onderzoek naar natuur-inclusieve land- en tuinbouw, legt uit wat dit betekent. Wat is natuur-inclusieve landbouw? “De basisgedachte van natuur-inclusieve landbouw is dat de ecologie als uitgangspunt wordt genomen. Dat betekent dat de natuurlijke processen in de bodem en tussen planten de basis vormen. Natuur-inclusieve landbouw kijkt naar die processen en hoe ze kunnen worden geoptimaliseerd voor de productie. Dat is een groot verschil met de gangbare landbouw, waarbij de economie vaak het uitgangspunt is en wordt gekeken hoe de opbrengst is te maximaliseren. De ecologie is verwaterd in de land- en tuinbouw. Met de komst van kunstmest en gewasbescherming hoefde dat niet meer.” Wat betekent dit praktisch voor de land- en tuinbouw? “Je kunt beslissingen nemen op grond van ecologie. In de land- en tuinbouw zijn monoculturen een trend, maar soorten kunnen elkaar juist versterken. Door bijvoorbeeld kruidenmengsels langs de randen van een akker te plaatsen, worden natuurlijke plaagbestrijders aangetrokken. Door zulke ecologische processen te optimaliseren en intensiveren ten behoeve van het product, is herstel van biodiversiteit mogelijk. Het begint met goed te kijken naar de omgeving en de grond: wat is de staat van de grond? Hoe kun je die gezon- der maken? Dat kan bijvoorbeeld door verruiming van de vruchtwisseling en vaker bijvoorbeeld granen te telen om

de bodemkwaliteit te verbeteren. Ook het toepassen van niet-kerende grondbewerking is zinvol, zodat de bodemeco- logie intact blijft en zich kan ontwikkelen. Vervolgens kun je kijken naar natuurlijke plaagbestrijders en het bodemleven verbeteren. Het is heel kennisintensief. Tuinbouw betekent letterlijk dat je iets opbouwt. Als je dat goed doet, put je de grond niet uit en behaal je goede op- brengsten. Het vak van een boer is van oorsprong gericht op het duurzaam bewerken van de grond en daar voedsel van te halen. De laatste decennia is het een andere kant op gegaan.” Wat is het verschil met biologische landbouw? “Voor een deel lijkt natuur-inclusieve landbouw op biolo- gische landbouw, beide vormen gaan uit van natuurlijke processen. Bij biologisch gaat het vaak over wat je niet mag, bijvoorbeeld geen chemische gewasbeschermingsmiddelen gebruiken. Natuurinclusieve landbouw is nog niet zover, maar gaat wel uit van ruimte bieden aan biodiversiteit, bijvoorbeeld aan akkervogels. Natuur-inclusieve landbouw is aan de ene kant minder zwart-wit, maar anderzijds ver- wacht je op zulke bedrijven wel ruimte voor wilde flora en fauna.” Welk voordeel heeft een teler bij meer biodiversiteit en natuur-inclusieve landbouw? “De boeren die ik heb gesproken zeggen dat ze het plezier in het vak terug hebben gekregen. Een melkveehouder die naast een Natura 2000-gebied zat, vertelde me dat hij nu moest kiezen tussen strijden tegen het gebied of werken met wat de natuur hem bood. Hij koos het laatste en vond dat het relaxter werkt. Dat klinkt geromantiseerd, maar ik denk dat het plezier er wel is. Ik geloof dat je door slimmer te werken de kosten van je inputs, zoals bestrijdingsmiddelen en mest, kunt verlagen. We zoeken naar een manier om natuur-inclusieve landbouw te verwaarden. Daar zit de crux. Het is ook voor de ‘license

18

7 december 2017

to produce’ belangrijk om op die manier met de natuur te werken.” Is natuur-inclusieve landbouw rendabel? “Het brengt minder op. Zo is het in elk geval op korte ter- mijn. Op de lange termijn spelen er meer factoren mee. Want beter bodembeheer kan op termijn voordelen ople- veren. Bij kortlopende pacht kun je je afvragen of de grond wordt uitgeput. Je zou eigenlijk afspraken moeten maken hoe je met zijn allen zorg kunt dragen voor een gezonde bodem. En je kunt je afvragen of de werkelijke kosten van vervuiling aan het oppervlaktewater eigenlijk niet mee moe- ten worden gerekend in de prijs. Er loopt een studie naar het verdienmodel van natuur-inclu- sieve landbouw. Daarbij wordt in kaart gebracht wat de kos- ten en baten zijn. De vraag zal vervolgens zijn ‘hoe kunnen we de landbouw zo inrichten, zodat de natuur-inclusieve boer een goede boterham kan verdienen?” Ligt daar ook een taak voor de maatschappij? “Dat denk ik wel. Consumenten kunnen ook anders consu- meren door andere producten te kopen. Het gaat om een transitie. Daarbij moet je je pijlen richten op alle spelers in de keten. Ook de supermarkten en de retail hebben een ver- antwoordelijkheid. Het is onterecht dat altijd maar naar de land- en tuinbouw wordt gewezen. Maar burgers zijn andere mensen dan consumenten. De natuur-inclusieve landbouw moet het niet hebben van de ‘bewuste consument’, want dat is maar een klein percentage van de bevolking. Het zal mainstream moeten worden. Het moet een logische keuze worden om producten te kiezen die natuur-inclusief geproduceerd zijn.” Wat kan de politiek hierin betekenen, bijvoorbeeld door iets af te dwingen met wet- en regelgeving? “Ik zou willen dat de politiek de lange termijn voor ogen gaat houden. Veel boeren werken op een familiebedrijf dat misschien wel zeven generaties oud is. Ze zouden ook zeven generaties vooruit moeten kijken hoe ze met het land en het landschap omgaan. Daar zou de politiek oog voor moeten hebben.” Hoe is deze boodschap ontvangen in agrarische kringen? “Men wil er mee aan slag. Ik ben verrast hoe goed het is geland. Het slaat meer aan dan ik had gedacht. Het raakt kennelijk iets. We hebben allemaal baat bij dit gemeenschap- pelijke doel. Ik begrijp tegelijkertijd de reactie ‘wat hebben ze nu weer bedacht’.” Wat is nodig om de agrarische sector hiermee aan de slag te laten gaan? “Dat kan op twee manieren: bottom-up en top-down. Bot- tom-up kan door alle initiatieven uit de sector te steunen, kennisuitwisseling te stimuleren en mensen met elkaar in contact te brengen. Top-down kan door de keten en het beleid zo in te richten dat ook de boeren die niet bij de bot- tom-up-beweging horen toch die kant op gaan. Boeren die er al mee aan de slag zijn, zijn de koplopers. Het is zaak het ‘peloton’ groener te krijgen. Natuur-inclusieve landbouw is bedoeld om deze groep mee te krijgen. Dat gaat beter door te kijken naar de ecologie en biodiversiteit.” Is herstel van de biodiversiteit mogelijk? “Ja, dat is mogelijk. Zo optimistisch ben ik. Als de juiste condities aanwezig zijn, kan een populatie die bijna is ver- dwenen, weer opveren. Het zijn eerst de insectenpopulaties die zich herstellen, daarna vogels en zoogdieren. Het kan snel gaan. Dat hebben we gezien bij de grauwe kiekendief en de hamster.”

A NN E VA N D OO R N Projectleider/onderzoeker Wageningen UR

7 december 2017 voor de veerkracht is diversiteit. Kruidenrijke graslan- den blijken bijvoorbeeld beter bestand tegen droogte dan graslanden met één soort gras. Het werkt ook de andere kant op. Een goede bodemstructuur is in staat water af te voeren. Als de bodem is verdicht, blijft het water erop staan. De diversiteit in geteelde gewassen betekent ook risicosprei- ding voor de boer. Als je ziet dat het ene gewas verdroogt, kan het andere nog wel goed gaan.” Wanneer is sprake van herstel? “Het is lastig te zeggen wanneer het echt goed gaat. Je kunt stellen dat het goed gaat als er 40.000 broedparen van de grutto zijn met een goede ruimtelijke spreiding, maar daar- bij spelen meer factoren mee. Het is heel lastig om dat con- creet in cijfers uit te drukken.” Wat zijn de alternatieven, als die er zijn? “Er zijn mensen die geloven in technologische oplossingen. Er zijn ook mensen die vinden dat natuur en landbouw strikt gescheiden moeten zijn. Ik geloof daar niet in. Volgens mij is er geen alternatief. Klimaatverandering komt op ons af en met die klimaatverandering worden systemen op de proef gesteld door extreme neerslag of droogte. We hebben veerkracht nodig om er tegen te kunnen. Een voorwaarde

19

7 december 2017

Bemiddeling Koelen en prepareren Veilen

Makelaardij Teeltadvies

CNB verbindt de wereld van bloembollen

CNB is de grootste marktplaats voor de handel in bloembollen, knollen en vaste planten. Onze professionals verbinden alle marktpartijen. Zo zorgen we elke dag voor zorgeloze handel, maken we kennis bereikbaar en boeken we resultaat voor onze klanten. Neem voor meer informatie vrijblijvend contact met ons op.

Heereweg 347 2160 AA Lisse T (0252) 43 14 31 www.cnb.nl

T E C H &M E C H

Inde rubriek Tech&Mech is er aandacht voor zowel nieuwe als vernieuwende producten uit de sector. Een plek waar techniek en mechanisatie structureel aandacht krijgen.

Vaste planten vrij van veen gerooid

dit jaar en we zijn hier erg blij mee. De volle kisten rijdt de medewerker naar het pad waarna we ze op de vrachtwagen kunnen laden.” Voor Rijnbeek scheelt deze investe- ring meer dan alleen menskracht. “Voorheen was er zes tot acht man bezig, nu nog twee. Daarnaast is dit voor onze medewerkers veel beter te doen. Zeker als ze al wat ouder zijn, houden ze dit veel langer vol. En voor jonge medewerkers is het goed om te zien dat we investeren in techniek. Want nu vallen de pollen nog op de grond, maar een volgende stap is natuurlijk dat ze direct in de kisten vallen.”

“Twee jaar geleden zijn we met H. van Gerven Mechanisatie uit Lisse gaan nadenken over een andere ma- nier van rooien van onze vaste plan- ten. Op zandgrond werken ze met trekkers en een rooimachine die daarachter hangt, maar op veen kun je trekkers niet gebruiken. Huub van Gerven heeft een zelfrijder met rupsbanden gebouwd die draadloos is te besturen door een medewerker. Snelheid en rooidiepte zijn traploos regelbaar. Aan het einde van de opvoerketting zitten kloppers die de grond tussen de vaste planten vandaan kloppen. Verder moet je op deze grond het moment echt pakken, dus soms is het nodig om al vroeg of nog laat te werken. Om die reden zit er ook goede verlichting op de machine.” De gerooide planten vallen achter de machine op het bed. De tweede medewerker deponeert de planten met een vork in groot of klein fust. De kisten zet hij op een eveneens zelfrijdende pallettruck op rups- banden. Rijnbeek: “Die huren we

GerCon Vasteplan- tenrooimachine H. van Gerven Mechanisatie www.gerven-mechanisatie.nl

Tekst: Arie Dwarswaard Fotografie: René Faas

Twee medewerkers van vasteplan- tenkwekerij en –handel Rijnbeek & Zoon uit Boskoop zijn nog nodig om de vaste planten die het bedrijf op de veengronden van Boskoop teelt te rooien. Voorheen waren dat er al gauw zes en soms nog meer. Boven- dien was het zwaar werk. Tijd om na te denken over een alternatief. En dat is er gekomen. Vorig jaar draaide de machine voor het eerst en na dat eerste seizoen zijn er nog aanpassingen gedaan. Dit najaar verloopt het rooien tot tevredenheid van de twee medewerkers en van directeur Arno Rijnbeek.

Aan het werk Tijdens het rooien was Greenity aan- wezig om dit te filmen. Hoe de rooi- machine werkt, is te zien in een filmdie staat op de website van Greenity: www.greenity.nl.

7 december 2017

21

7 december 2017

Het lijkt zo gewoon: elke liter water uit de kraan voldoet aan de hoogste eisen. Maar voordat water goed genoeg is om als drinkwater te fungeren, komt er heel wat bij kijken. Drinkwaterbedrijf Vitens weet daar alles van. Samen met bloembollentelers gaat Vitens een pilot uitvoeren in Ommen. Een spannend proces, maar vooral de moeite waard. E lke dag levert drinkwaterbedrijf Vitens dertig olympische zwemba- den aan schoon drinkwater af aan 5,7 miljoen mensen. Het leiding- net omspant meer dan een keer de omtrek van de aarde. Om dit systeem optimaal te laten functioneren, is het winnen van schoon drinkwater uit de grond essentieel. In een land als Nederland, waar grond vele functies heeft, is het een hele zorg om aan de hoogste eisen van drinkwater te kunnen blijven voldoen. Strategisch Om- gevingsmanager Gerben Korten van Vitens weet daar alles van. AANVULLEND SYSTEEM Vitens wint in vijf provincies water uit de grond om af te leveren als drinkwater. Het water komt 30 tot soms wel 180 meter diep weg. In die ondergrond speurt het bedrijf naar water dat bruikbaar is als drinkwater. Ten opzichte van oppervlakte- water dat wordt gebruikt voor drinkwater heeft grondwater een aantal duidelijke voordelen, aldus Korten. “Grondwater is de schoonste bron, waardoor je het minder hoeft te zuiveren dan oppervlak- tewater. Het is bacteriologisch betrouw- baar en heeft een constante temperatuur. Bij verontreinigingen kunnen we op tijd ingrijpen om te zuiveren. Om die rede- nen is het gebruik van grondwater als drinkwater goedkoper en duurzamer dan oppervlaktewater.” Tekst: Arie Dwarswaard | Fotografie: René Faas

Gerben Korten:

‘Iedereen wil schoon drinkwater’

22

7 december 2017

Voor de bescherming van de waterwin- ning zijn er drie typen gebieden: water- wingebieden, drinkwaterbeschermings- gebieden en intrekgebieden. Korten: “De waterwingebieden zijn relatief klein en zijn heel goed afgeschermd. Daar mag echt niets gebeuren dat invloed heeft op het drinkwater. De drinkwaterbescher- mingsgebieden en de intrekgebieden liggen daar om heen, zijn veel groter en liggen vaak ook gewoon in agrarisch gebied.” Vitens wint water in de provincies Ove- rijjsel, Gelderland, Friesland, Flevoland en Utrecht. Elk gebied heeft zijn eigen kenmerken als het om drinkwater gaat. “Op de Veluwe winnen we het meest zuivere water. Dat water kan bijna zonder bewerking de leiding in. Op de zandgron- den in de Achterhoek en Twente is dat weer anders.” Het onttrekken van grondwater roept de vraag op of het water niet op raakt. “Nee, dat is niet het geval. Dit is een zichzelf aanvullend systeem. Water dat op de grond terecht komt, druppelt in een periode van twintig tot duizend jaar naar de waterwinbronnen. Die snelheid hangt af van het type grond en de diepte van de bron. Op klei duurt het veel langer dan op zand.” buiten de Randstad, neemt ook daar het grondgebruik toe. Alles wat op die grond terecht komt, kan op den duur in het te winnen drinkwater terug te vinden zijn. Dat is ook zo, aldus Korten. “Dat geldt ove- rigens niet alleen maar voor bijvoorbeeld de land- en tuinbouw, maar ook voor de burger. Het wassen van auto’s op straat of het door het riool spoelen van medicijn- resten levert vervuiling op die onze bron- nen bedreigen. Ook wat dat medicijnen- gebruik betreft hebben wij onze zorgen. Immers, we worden allemaal ouder en juist bij ouderen neemt het medicijnenge- bruik alleen maar toe. Die stoffen zien wij SCHOON HOUDEN Hoewel Vitens in provincies actief is

liever niet in onze bronnen. We hebben ons daarnaast wel te houden aan de Ne- derlandse Drinkwaternorm, waarbij elke liter wordt getest op meer dan 65 verschil- lende stoffen. Het water moet voldoen aan de allerstrengste kwaliteitsnormen. Wij testen 24 uur per dag, zeven dagen per week. Dat is ook nodig, want iedereen wil schoon drinkwater.” BEWUSTER Niet alleen de burger kan de grondwa- terkwaliteit beïnvloeden, dat geldt ook voor de agrarische sector. Korten: “Al in de jaren tachtig en negentig merkten we dat er vooral vanuit de intensieve veehouderij mineralen in het diepere grondwater te- rechtkwamen. Die moeten wij er uithalen voordat we het drinkwater afleveren. Voor Vitens was dat reden om met vooral veehouders contact te zoeken om met dit onderwerp aan de slag te gaan. Dat doen we bijvoorbeeld in de Achterhoek en in Overijssel met projecten als Boeren voor Drinkwater en de Vruchtbare Kringloop.” Snappen ondernemers waar het om gaat? “Ik denk dat ze zich daar wel bewust van zijn, maar dat dit nog niet betekent dat ze allerlei maatregelen gaan nemen. Ze zijn vooral bezig om een gewas te telen en investeren in de bovenste grondlaag. Wat wij willen, is dat ze zich ook gaan inzetten om de diepere grondlagen schoner te houden. Dat betekent bijvoorbeeld dat ze gerichter gaan bemesten via vormen van precisielandbouw.” IN GESPREK De veehouderij was wel in beeld bij Vitens, maar de bloembollensector heel lang niet. Daar is afgelopen jaar verandering in gekomen. Aanleiding was het verbod in de gemeente Ommen om het grondwa- terbeschermingsgebied in die gemeente bloembollen te telen. Andere agrarische sectoren werden niet verboden, bloembol- len wel. Op initiatief van wethouder Hans ter Keurst is daar verandering in geko- men. “Begin 2017 sprak de gemeenteraad zich uit voor handhaving van het verbod, maar tegelijkertijd gaf wethouder Ter Keurst aan de KAVB en Vitens de opdracht om eens na te gaan of wij samen tot een oplossing konden komen. Eigenlijk heel simpel, maar uniek voor Vitens. Door dat te gaan doen, werd de discussie uit het juridische vlak gehaald en bleek het mogelijk om samen na te gaan denken over mogelijkheden waarbij de bloem- bollenteelt wel mogelijk zou zijn in het grondwaterbeschermingsgebied. Dat was zeker spannend voor ons, maar ook voor de KAVB. Als Vitens zijn we immers erg

7 december 2017 Voor Vitens betekent deze pilot dat er de komende jaren word nagegaan wat er in de grond wordt gevonden. Korten: “We kijken niet in het diepe grondwater, dat duurt te lang, maar we bemonsteren in de directe ondergrond. Een bijzonder project, hoor. Het is gelukt om draagvlak te krij- gen bij de telers en binnen Vitens. Dat is echt een enorme koerswijziging.” ingesteld op het voorzorgsprincipe, en toch gaan we kijken wat er kan. Misschien goed om te beseffen dat wij niet tegen bloembollenteelt zijn, maar wel tegen het uitspoelen van schadelijke stoffen naar het grondwater, zoals resten van chemi- sche bestrijdingsmiddelen.” PILOT Als de gemeenteraad van Ommen instemt, komt er een pilot van drie tot vijf jaar. Daarin gaan de bedrijven die nu in dit gebied bloembollen telen een aantal middelen niet meer gebruiken, waarvan Vitens heeft aangegeven dat ze die niet in het grondwater willen aantreffen. “Dit is heel bijzonder, omdat de telers in deze pilot willen nagaan of ze zonder deze mid- delen hun bloembollen kunnen telen. Met de KAVB en de gemeente Ommen gaan we nog wel na of we iets kunnen bedenken om er voor te zorgen dat ondernemers die nu nog niet in dit gebied telen maar dat later wel gaan doen zich ook aan de afspraken moeten houden.”

Dit is het derde artikel in een serie over water. Daarin komen personen en partij- en aan het woord die met dit onderwerp te maken hebben, zoals bloembollentelers, waterschappen en waterwinbedrijven.

23

7 december 2017

Page 1 Page 2 Page 3 Page 4 Page 5 Page 6 Page 7 Page 8 Page 9 Page 10 Page 11 Page 12 Page 13 Page 14 Page 15 Page 16 Page 17 Page 18 Page 19 Page 20 Page 21 Page 22 Page 23 Page 24 Page 25 Page 26 Page 27 Page 28 Page 29 Page 30 Page 31 Page 32 Page 33 Page 34 Page 35 Page 36 Page 37 Page 38 Page 39 Page 40 Page 41 Page 42 Page 43 Page 44 Page 45 Page 46 Page 47 Page 48 Page 49 Page 50 Page 51 Page 52 Page 53 Page 54 Page 55 Page 56 Page 57 Page 58 Page 59 Page 60 Page 61 Page 62 Page 63 Page 64 Page 65 Page 66 Page 67 Page 68

Made with FlippingBook - Online Brochure Maker