Greenity14

OO I T

Geen bolgewas zo populair als de tulp. In de 17e eeuw was dat ook al zo. Tijdens de tulpenwindhandel ging de verkoop ook buiten het bloeiseizoen door. Hoe laat je dan zien welke tulp iemand koopt? Juist ja, met een tulpenboek.

Tekst: Arie Dwarswaard | Fotografie: René Faas

Naar het leven geschilderd E lk exemplaar is uniek en dat geldt dus ook voor het tulpenboek dat de KAVB in bezit heeft. Dit exem- plaar bevat 133 afbeeldingen van lijk deden leerlingen van de schilders het basiswerk, ofwel het blad en de stengel in waterverf schilderen, waarna de schilder zelf voor de finesses zorgde in de bloem.

de boekbinder een deel van het papier heeft afgesneden. De bloemen zijn geschil- derd in een combinatie van waterverf en olieverf. Waterverf voor de steel en de bladeren, olieverf voor de bloemen. Wie de eigenaar van dit tulpenboek was, weten we niet. VIJFTIG TULPENBOEKEN Het tulpenboek wordt vaak gekoppeld aan de tulpenwindhandel van 1634-1637, maar dat is niet helemaal terecht. Niet alleen het exemplaar van de KAVB is pas vele jaren later gemaakt, ook van de 45 tot 50 bekende tulpenboeken die er nog zijn, is bekend dat er heel wat van later datum zijn. Die 45 tot 50 is een schatting van Frans Willemse, die in 2005 een boek schreef over tulpenschilders uit de periode 1550-1750. Maar waarom werden deze boeken ge- maakt? Om de eenvoudige reden dat een tulp maar een korte periode bloeit en de verkoop tijdens en na de windhandel zich vooral buiten het bloeiseizoen afspeelde. Wie in september een Admirael van Enk- huysen wilde verkopen, kon nu laten zien hoe die tulp er uitzag. Ze werden naar het leven geschilderd, zoals dat toen heette. Over de schilders van deze boeken is wei- nig bekend. Slechts van enkele schilders weten we dat ze tulpen schilderden die in een boek zijn verzameld. Dit betreft onder meer Jacob Marrel, Judith Leyster, Wy- brand de Geest en Pieter Cos. Vermoede-

tulpen (waarvan 121 ingebonden en 12 losse) die gemaakt zijn in de tweede helft van de 17e eeuw. Het is een bonte verza- meling geworden. De afbeeldingen betref- fen voornamelijk tulpen, maar er is ook een gele Fritillaria imperialis afgebeeld. Op de achterkant van de afbeeldingen staat in veel gevallen de naam van de tulp en het jaartal. Soms ontbreekt die, soms is de naam nog maar half te lezen, omdat

10 mei 2018 In de 18e eeuw neemt de belangstelling voor dit type boeken af. Een alternatief met zo veel kleur komt er niet meer. Pas begin 19e eeuw, als de chromolithografie als druktechniek komt opzetten, wordt het gemakkelijker om snel meer afbeel- dingen van bolgewassen te maken. Maar veel gebruik wordt daar niet van gemaakt in de handel. Een catalogus met gewassen en namen volstaat. Anno 2018 is de smart- phone het tulpenboek van de moderne tijd. ROOD EN WIT Wat opvalt aan de verzameling tulpen- prenten die in het boek zitten van de KAVB, is het zeer beperkte kleurengam- ma. Op een enkele tulp na zijn alle afge- beelde tulpen een combinatie van rood tot paars en wit. Alleen de Geel en Rhoot van Leyden heeft de kleuren die in de naam voorkomen. In alle gevallen zijn de tulpen gevlamd, veroorzaakt door het tulpenbrekingsvirus zoals we sinds zo’n negentig jaar weten. We weten nu ook dat dit vlammenpa- troon per jaar kan verschillen, omdat de hoeveelheid virus in de plant bepaalt hoe intens de vlammen zijn. Dat zal zeker in de 17e eeuw tot discussies hebben geleid tussen verkopers en kopers.

De serie Ooit belicht vanuit drie invalshoeken de brede geschiede- nis van de bloembollensector: • Wat gebeurde er 25, 50, 75 of 100 jaar geleden? • Een bijzonder boek uit de KAVB- bibliotheek. • Een uitvinding die de sector sterk heeft beïnvloed.

55

10 mei 2018

Made with FlippingBook - Online Brochure Maker