15
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
Uzależnienie od jedzenia – cichy nałóg cywilizacji XXI wieku
SANDRA CZESZEJKO-SOCHACKA
Uzależnienia przez długi czas utożsamiane były głównie z nadużywaniem alkoholu, narkotyków oraz leków psychoaktywnych. Taki sposób myślenia, głęboko zakorzeniony w świadomości społecznej i utrwalony w klasycznych klasyfikacjach zaburzeń, nie oddaje jednak pełnej skali problemów zdro- wotnych charakterystycznych dla współczesnych społeczeństw. Dynamiczne zmiany cywilizacyjne, rozwój technologii, a także modyfikacja stylu życia sprawiły, że coraz większą uwagę badaczy przycią- gają tzw. uzależnienia behawioralne. Są to zabu- rzenia polegające na kompulsywnym powtarzaniu określonych czynności, które początkowo przyno- szą ulgę, redukcję napięcia lub przyjemność, lecz z czasem prowadzą do utraty kontroli oraz nega- tywnych konsekwencji zdrowotnych, psychicznych i społecznych 1 . Wśród uzależnień behawioralnych szczególne miejsce zajmuje uzależnienie od jedzenia, które mimo swojej powszechności pozostaje stosunko- wo rzadko diagnozowane i często bagatelizowane. Jego wyjątkowość polega na tym, że dotyczy czyn- ności absolutnie niezbędnej do życia, co znacząco utrudnia jednoznaczne oddzielenie zachowań pra- widłowych od patologicznych. W przeciwieństwie
do substancji psychoaktywnych, z których można całkowicie zrezygnować, jedzenie jest elementem codziennego funkcjonowania, a całkowita absty- nencja nie jest możliwa. To sprawia, że granica po- między zdrowym odżywianiem a kompulsywnym spożywaniem pokarmów bywa płynna i trudna do uchwycenia 2 . Dodatkowym czynnikiem utrudniającym roz- poznanie problemu jest społeczna akceptacja nad- miernego jedzenia oraz jego częste sprowadzanie do kwestii łakomstwa, braku silnej woli czy niewłaś- ciwych nawyków. Takie podejście prowadzi do styg- matyzacji osób dotkniętych tym zaburzeniem oraz pomija złożone mechanizmy psychologiczne i neu- robiologiczne leżące u jego podstaw. Uzależnienie od jedzenia nie jest bowiem wyłącznie problemem ilości spożywanych posiłków, lecz wiąże się z re- gulacją emocji, reakcją na stres, funkcjonowaniem układu nagrody oraz utrwalonymi schematami ra- dzenia sobie z trudnymi doświadczeniami 3 . Uzależnienie od jedzenia można zatem określić mianem „cichego nałogu” cywilizacji XXI wieku – rozwijającego się stopniowo i często niezauważal-
2 M. Jarosz [red.] Otyłość – epidemia XXI wieku , PZWL, Warszawa 2017. 3 Ibidem.
1 B.T. Woronowicz, Uzależnienia. Geneza, terapia, powrót do zdro- wia , Media Rodzina, Poznań 2018.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker