71
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
OD INTEGRACJI DO DOBRYCH RELACJI. ROLA WIĘZI, KOMPETENCJI SPOŁECZNYCH I ŚRODOWISKA SZKOLNEGO W PROFILAKTYCE UZALEŻNIEŃ BEHAWIORALNYCH
2. Rozwijanie umiejętności społecznych na poszczególnych etapach rozwojowych
potrzeba tworzenia bliskiej więzi z opiekunem (naj- częściej matką) jest pierwotnym systemem moty- wacyjnym, niezależnym od zaspokajania potrzeb fizjologicznych. Jakość tej wczesnej relacji deter- minuje, w jaki sposób dziecko będzie postrzegać siebie, innych i świat, co znajduje odzwierciedlenie w tzw. wewnętrznych modelach roboczych (ang. Internal Working Models – IWM). Mary Ainsworth, poprzez badanie obcej sytua- cji (ang. Strange Situation ), zidentyfikowała cztery główne style przywiązania 3 :
Rozwój społeczny jest procesem ciągłym, w którym umiejętności nabyte we wczesnym dzieciństwie są stopniowo rozbudowywane, różnicowane i mody- fikowane w kolejnych fazach życia. Umiejętności społeczne (kompetencje społeczne) stanowią zło- żony zestaw zdolności, które umożliwiają jednostce efektywne, adekwatne do sytuacji oraz satysfakcjo- nujące funkcjonowanie w relacjach interpersonal- nych 5 . Obejmują one m.in. komunikację werbalną
Styl przywiązania
Charakterystyka opiekuna
Wpływ na rozwój dziecka
Bezpieczny ( secure )
Wrażliwy, dostępny, reagujący na potrzeby dziecka.
Wysoka samoocena, zdolność do regulacji emocji, ufność w relacjach, ciekawość świata, skuteczność w eksploracji. Niepewność, nadmierne poszukiwanie bliskości, trudności w uspokajaniu się, lęk przed odrzuceniem. Unikanie bliskości, tłumienie emocji, pozorna niezależność, trudności w wyrażaniu potrzeb. Poważne trudności w regulacji emocji i zachowania, brak spójnej strategii radzenia sobie ze stresem.
Lękowo-ambiwalentny ( anxious-ambivalent )
Niespójny, nieprzewidywalny w reakcjach, czasem nadmiernie angażujący się.
Unikający ( avoidant )
Odrzucający, niechętny bliskości, minimalizujący potrzeby emocjonalne dziecka.
Zdezorganizowany ( disorganized )
Wynikający z traumy, strachu lub sprzecznych zachowań opiekuna.
Bezpieczny styl przywiązania jest kluczowy, po- nieważ umożliwia dziecku bezpieczną eksplora- cję świata. Dziecko wie, że w razie potrzeby może wrócić do bezpiecznej bazy, co sprzyja rozwojowi autonomii, zdolności do radzenia sobie ze stresem i, co najważniejsze, budowaniu zdrowych relacji ró- wieśniczych w późniejszym życiu 4 . Jakość wczesnej więzi matka-dziecko jest zatem pierwszym i najważ- niejszym krokiem na drodze do dojrzałości społecz- nej i emocjonalnej, stanowiąc podstawowy czynnik chroniący przed późniejszymi dysfunkcjami.
i niewerbalną, empatię, asertywność, zdolność do współpracy, rozwiązywania konfliktów, a także re- gulację i kontrolę emocji. We wczesnym dzieciństwie kluczową rolę w roz- woju umiejętności społecznych odgrywają relacje z najbliższym otoczeniem, przede wszystkim z ro- dzicami i opiekunami. Dziecko uczy się podsta- wowych form komunikacji, nawiązywania kontak- tu, wyrażania emocji oraz reagowania na sygnały społeczne. Na tym etapie istotne znaczenie ma modelowanie zachowań przez dorosłych, którzy poprzez własne postawy i reakcje dostarczają wzor- ców interakcji społecznych. Równocześnie dziecko
3
Ibidem.
4 A. Słaboń-Duda, Wczesna relacja matka-dziecko i jej wpływ na dalszy rozwój emocjonalny dziecka , „Psychoterapia” nr 1(168)/2014, s. 5-15.
5 A. Matczak, Kwestionariusz Kompetencji Społecznych , Pracownia Testów Psychologicznych PTP, Warszawa 2007.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker