73
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
OD INTEGRACJI DO DOBRYCH RELACJI. ROLA WIĘZI, KOMPETENCJI SPOŁECZNYCH I ŚRODOWISKA SZKOLNEGO W PROFILAKTYCE UZALEŻNIEŃ BEHAWIORALNYCH
II. RELACJE, PROFILAKTYKA I PRAKTYKA SZKOLNA
zastępczych źródeł gratyfikacji w aktywnościach potencjalnie uzależniających, takich jak nadmierne korzystanie z Internetu, gier komputerowych czy mediów społecznościowych. Wysokie kompetencje społeczne umożliwiają również bardziej adaptacyjne strategie radzenia sobie z presją społeczną oraz negatywnymi do- świadczeniami życiowymi. Osoby potrafiące ko- munikować swoje potrzeby, stawiać granice i kon- struktywnie rozwiązywać konflikty wykazują większą odporność psychiczną i lepszą regulację emocji. Dzięki temu rzadziej angażują się w zachowania ryzykowne, które mogą prowadzić do rozwoju uzależnień behawioralnych. Ponadto dobre relacje społeczne wzmacniają poczucie przynależności i własnej wartości, co dodatkowo redukuje podat- ność na mechanizmy uzależnienia. Z perspektywy profilaktyki szczególne znaczenie ma wczesne wzmacnianie kompetencji społecz- nych u dzieci i młodzieży. Programy profilaktyczne ukierunkowane na rozwój umiejętności komuni- kacyjnych, empatii, współpracy oraz asertywno- ści przyczyniają się do budowania sieci wsparcia społecznego i zwiększania zasobów osobistych jednostki. W konsekwencji stanowią one skutecz- ną formę zapobiegania uzależnieniom behawio- ralnym, podkreślając rolę relacji interpersonalnych jako kluczowego elementu zdrowia psychicznego i społecznego.
A. Relacje i umiejętności społeczne jako czynnik chroniący przed uzależnieniami behawioralnymi
Uzależnienia behawioralne, takie jak uzależnienie od mediów społecznościowych, urządzeń elektro- nicznych czy gier komputerowych, stanowią obec- nie jedno z największych wyzwań wychowawczych. W przeciwieństwie do uzależnień od substancji dotyczą one czynności, które są integralną częścią życia w społeczeństwie cyfrowym. Kluczowe jest zatem nie tyle wyeliminowanie tych czynności, co budowanie wewnętrznej siły i kompetencji, któ- re pozwolą młodzieży na samoregulację i zdrowe funkcjonowanie w świecie online i offline.
Czynniki chroniące a uzależnienia behawioralne
Badania nad profilaktyką uzależnień behawioralnych jednoznacznie wskazują, że silne relacje społeczne oraz wysoki poziom kompetencji społecznych sta- nowią istotny i skuteczny czynnik chroniący 6 . Oso- by mające rozwinięte umiejętności interpersonalne rzadziej sięgają po zachowania kompulsywne jako formę radzenia sobie z trudnymi emocjami, stresem czy poczuciem osamotnienia. Umiejętność nawią- zywania i podtrzymywania satysfakcjonujących rela- cji sprzyja uzyskiwaniu wsparcia emocjonalnego i in- strumentalnego, co zmniejsza ryzyko poszukiwania
Czynnik chroniący
Mechanizm działania
Bezpieczne relacje rodzinne
Zapewniają poczucie bezpieczeństwa i akceptacji, redukując potrzebę ucieczki w świat wirtualny. Stanowią wzór zdrowej komunikacji i rozwiązywania problemów. Zaspokajają potrzebę przynależności i uznania w świecie rzeczywistym, ograniczając poszukiwanie wirtualnego uznania (np. w mediach społecznościowych czy grach). Umożliwiają skuteczne radzenie sobie ze stresem, frustracją i konfliktami. Asertywność chroni przed presją rówieśniczą i ryzykownymi zachowaniami online. Pozwala na konstruktywne zarządzanie trudnymi emocjami zamiast sięgania do mechanizmów ucieczkowych (jak np. kompulsywne granie, scrollowanie).
Silne relacje rówieśnicze
Wysokie kompetencje społeczne
Zdolność do regulacji emocji
6 K. Ostaszewski, Kompetencje zawodowe profilaktyka , Krajowe Biu- ro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2012.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker