COLUMN
Mindful Molecules
PFAS : hoe ons gemak het vrouwelijke systeem ontregelt PFAS bakken niet aan, stoten water af en maken het leven onmiskenbaar makkelijker. Maar wat als dat gemak ondertussen zachtjes aan de knoppen draait van het hormonale systeem? PFAS maken producten praktisch en duurzaam, maar verdwijnen nauwelijks uit het milieu en uit het lichaam. Juist die hardnekkigheid maakt ze relevant: niet omdat ze morgen acute schade veroorzaken, maar omdat kleine biologische verschuivingen zich over jaren kunnen opstapelen. Bij vrouwen kan dit cumulatief bijdragen aan hormonale ontregeling.
Columnist Wout van Helden IOT / kPNI Klinisch epidemioloog i.o. Therapeut en docent Natura Foundation
Wat niet afbreekt, werkt door. PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen, een groep van duizenden verschillende synthetische chemicaliën) zijn synthetische stoffen die water, vet en vuil afstoten. Daardoor vinden we ze terug in anti- aanbaklagen, voedselverpakkingen, blusschuim, cosmetica en waterafstotend textiel. Veel PFAS breken nauwelijks af en sommige blijven jarenlang circuleren in het bloed. Bij chronische blootstelling kunnen deze stoffen geleidelijk ingrijpen op hormonale regulatie, mitochondriale functie en immuun- en ontstekingsprocessen. De groep PFAS worden vaak aangeduid als endocriene verstoorders, maar hun werking is meer systemisch. Ze grijpen zelden één hormoon direct aan, maar beïnvloeden de routes waarmee hormonen worden aangemaakt, getransporteerd en afgebroken. In studies zien we kleine, maar consistente verschuivingen in schildkliermarkers, waarbij richting en omvang verschillen per type PFAS en per populatie. In de voortplantingsas zien we een vergelijkbaar patroon: subtiele veranderingen in parameters als FSH, estradiol, progesteron en AMH. Individueel lijken deze verschuivingen gering, maar op de lange termijn kunnen ze de hormonale balans onder druk zetten. Daarnaast wordt steeds duidelijker dat PFAS ook effect hebben op mitochondriën en immuunregulatie. Hogere PFAS- concentraties worden geassocieerd met een verstoorde mitochondriale ademhaling, verhoogde oxidatieve stress en een minder efficiënte ATP-productie. Dat vertaalt zich niet direct in ziekte, maar wel in een lagere energetische reserve. Ook worden immunologische verschuivingen gezien: een verminderde adaptieve immuunrespons naast tekenen van chronische, laaggradige ontsteking. Zo verschuift subtiel de balans van herstel en veerkracht naar een systeem dat sneller uitgeput raakt en gevoeliger wordt voor extra belasting.
PFAS maken het leven makkelijker, maar het lichaam betaalt mee – langzaam, subtiel en vaak ongemerkt.
In de praktijk worden zulke effecten vooral zichtbaar waar al kwetsbaarheid bestaat. Chronische stress, insulineresistentie, micronutriënttekorten en bestaande inflammatie verkleinen de fysiologische speelruimte. In die context hoeven PFAS weinig toe te voegen om het systeem net uit balans te duwen. Vrouwen lijken hiervoor extra gevoelig, mede door hun cyclische hormonale dynamiek, waardoor het vrouwelijke systeem gevoeliger is voor subtiele verstoringen en sneller kan ontsporen. En nu, chemofobie of niet? Hoewel we steeds meer weten over een individuele PFAS-stof, is onze kennis over de gecombineerde blootstelling in het dagelijks leven nog beperkt. Toch kunnen we nu al handelen. Begin bij het verminderen van blootstelling: wees kritisch op oude of beschadigde antiaanbaklagen, beperk water-
en vlekafstotend textiel, kies voor PFAS- vrije make-up, verwijder stof regelmatig en overweeg drinkwaterfiltratie. Naast het verminderen van blootstelling aan PFAS, kunnen we ook onze eigen veerkracht vergroten. Vezelrijke voeding ondersteunt de galafvoer en darmfunctie, waardoor de uitscheiding van PFAS via de ontlasting wordt gestimuleerd. Voldoende eiwitinname is daarbij essentieel voor detox- en herstelprocessen, terwijl een stabiele bloedsuiker metabole stress vermindert. Voldoende dagelijkse beweging en slaap vormen de basis voor mitochondriaal en hormonaal herstel. Het nastreven van perfectie is niet nodig. Juist bij stoffen die zich langzaam opstapelen, maken kleine, consistente keuzes op de lange termijn het verschil. Dus begin vandaag.
33
Made with FlippingBook - professional solution for displaying marketing and sales documents online