COLUMN
Mindful Molecules
Columnist Fien Demeulemeester Sportwetenschapper en osteopaat iOT en kPNI therapeut Docent Natura Foundation
Het gaat hier niet enkel om een klassieke fight-or-flightreactie. Meerdere systemen spelen mee, waaronder het metabole, immuun- en neurologische systeem. Voortplanten of vechten doe je dus met je hele lichaam, elke cel doet mee. Survival of the self óf survival of the specie? ‘Survival of the self’ en ‘survival of the specie’ zijn twee duidelijke, maar vaak verweven evolutionaire drijfveren. Survival of the self heeT als doel zelf te overleven, zodat je minstens de reproductieve leeTijd bereikt en voor nakomelingen kan zorgen. Survival of the specie verlegt de focus naar het in stand houden van de soort: jezelf voortplanten, maar ook zorg dragen voor de mensen binnen je stam of gemeenschap. Welke van deze twee statussen domineert jouw dagelijks leven?
In een wereld waarin stress niet langer af en toe acuut opduikt, maar vaak chronisch aanwezig is, zijn veel mensen voortdurend en onbewust gefocust op survival of the self in plaats van survival of the specie. We zijn als het ware elke dag aan het vechten, waarbij ook ons metabool systeem en immuunsysteem betrokken zijn, terwijl het voortplantingssysteem geen voorrang of energie krijgt. Bij een chronisch dominante HPA-as zien we vaak symptomen zoals moeilijk inslapen door piekeren, ’s ochtends moeilijk wakker worden, sluimerende ontstekingen, concentratieproblemen en vermoeidheid. Mijn wens voor de mensheid is een ras dat zich occasioneel richt op onmiddellijke overleving, maar tussendoor opnieuw tot rust kan komen. Een mens die alle systemen laat meebewegen op de golven van de maand en inspeelt op de noden van het voortplantingssysteem. Dat zou niet alleen gunstig zijn voor de fertiliteit, maar ons ook opnieuw écht mens maken, meer gericht op de mensen rondom ons dan op onszelf.
Onze prioriteit als mens hoort dus te liggen bij een goed gereguleerde voortplanting… tot er plots gevaar opduikt! Stressprikkels die een onmiddellijke bedreiging vormen voor de veiligheid van het individu zoals een acute infectie, verwonding of vijand maar ook situaties zoals verdwalen, verstoten worden door de stam (eenzaamheid), of een tekort aan voedsel of water, zorgen voor een verschuiving in prioriteit. Plots wordt survival of the self belangrijker dan survival of the specie. Als je zelf in gevaar bent, moet je eerst je eigen vel redden voordat je lichaam zich opnieuw kan richten op het in stand houden van de soort. In dat geval neemt niet de HPG-as de leiding, maar de hypothalamo- hypofyse-bijnier as (HPA-as). Deze as, een soort equivalent van de HPG-as, stuurt niet de voortplantingsorganen aan maar de bijnieren, die het stresshormoon cortisol produceren. Cortisol zorgt ervoor dat de stressreactie goed verloopt en dat alle middelen worden vrijgemaakt voor onmiddellijke overleving, in plaats van voortplanting.
In rustige omstandigheden, bij afwezigheid van onmiddellijk gevaar, dreiging of ziekte, zou je volledige menselijke fysiologie in dienst moeten staan van survival of the specie. Hiervoor hebben we, naast sociale vaardigheden, ook een sterk voortplantingssysteem nodig. Dat systeem wordt aangestuurd door de hypothalamo-hypofyse-gonadale as (HPG-as), een neuro-endocrinologische as die in de hersenen ontstaat en de eierstokken of testes aanstuurt in de productie van steroïdhormonen. Deze as is verantwoordelijk voor onder andere een eisprong op het juiste moment en de opbouw van het endometrium zodat innesteling mogelijk is. Bij mannen stuurt ze de productie van testosteron en sperma aan. Het voortplantingssysteem staat echter niet op zichzelf, maar leunt op vele andere systemen. Zo is het belangrijk dat de energieverdeling in het lichaam mee fluctueert met de maandcyclus van een vrouw. Ook het immuunsysteem past zich aan naargelang het moment in de cyclus. Dergelijke metabole en immunologische aanpassingen, onder regie van de HPG-as, zijn essentieel voor survival of the specie.
"Het lichaam kiest eerst voor overleven, pas daarna voor voortplanten "
33
Made with FlippingBook Ebook Creator