16
Meritum 4 (79) 2025 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
KAROLINA ŻELAZOWSKA-BYCZKOWSKA
Wsiadłam do pociągu, ale mam poczucie, że pod- różuję raczej TLK niż Pendolino. Mając w ręku bilet kupiony za niewygórowaną cenę, siadłam w prze- dziale pociągu pozbawionego luksusów. Mam świa- domość, że moja podróż zajmie mi więcej czasu, niż gdybym wybrała Pendolino czy samolot.
łączy motyw podróży, technologii i ludzkiego umysłu.
Podróże – realizowane w sensie fizycznym lub wyobrażeniowym – umożliwiają nam opuszczenie status quo, miejsca lub sytuacji, w której się znaj- dujemy. Nawet jeśli powrócimy do lokalizacji lub zagadnienia, to poprzez akt dokonanej podróży sprawimy, że modyfikacji ulegnie nasza perspek- tywa i postrzeganie tego, od czego wyruszyliśmy. Siedemdziesiąt tysięcy lat, jakie upłynęły na ewolucji ludzkiego mózgu, to znacznie większy przedział czasu niż siedem lat. Tak oto powra- cam – acz z poszerzoną perspektywą – do tezy, że co siedem lat następuje pełna wymiana komórek w ciele człowieka. Technologie cyfrowe umożliwiły przyspieszenie tempa przepływu oraz zwiększenia ilości przekazywanych informacji (i dezinforma- cji). Im szybciej, im więcej są produkowane nowe treści, tym większe stanowi to wyzwanie dla naszego mózgu. Oto uwiedzeni iluzją nowoczesności, iluzją możliwości szybkiego dotarcia do wiedzy, dokonu- jemy koniecznych uproszczeń. Myślenie głębokie wymaga bowiem uruchomienia aparatu krytycz- nego, włożenia wysiłku, a zatem potrzebuje czasu. Jak poświęcić dużo czasu na decyzję, gdy cykl życia informacji skraca się odwrotnie proporcjonalnie do liczby postów, rolek czy reelsów? Częściej korzy- stamy z myślenia szybkiego 39 , ryzykując poznawcze lenistwo 40 czy też dług poznawczy 41 . Korzystanie z generatywnej sztucznej inteligencji może być wygodne, ale w dłuższej perspektywie niesie ryzyko osłabienia zdolności analitycznych i refleksyjnych, spadek pamięci operacyjnej i uwagi, a w skrajnych przypadkach również mniejszą sprawczość inte- lektualną. Czy można temu zapobiec inaczej niż „banując” tę technologię?
Może czasem będę spóźniona. Może ktoś mnie wyprzedzi.
Znajduję przy tym powody, dla których taką de- cyzję mogę zracjonalizować, nadać jej sens, na przy- kład poprzez wpisanie swoich decyzji w ramy spo- łecznej odpowiedzialności. Skład, którym podróżuję, będzie stawać na wszystkich stacjach pośrednich. To tu, właśnie na tych metaforycznych dworcach i peronach, mogę zatrzymać się, aby spotkać się z różnymi ludźmi. Ale też aby zastanowić się, czy – a jeśli tak – to dokąd i z kim chcę ruszyć dalej. Oczywiście nietrudno wychwycić zaczepny ton mojej wypowiedzi. Konkluzja o złożoności świata brzmiałaby tu jak truizm, jak nagłówek z pop- -poradnika. A jednak namysł nad tym pozornie pro- stym zagadnieniem, refleksja o swoich potrzebach, o czasie oraz zarządzaniu sobą w perspektywie dni, lat, dekad, to dobry punkt wyjścia do rozmowy o (nie)obecności technologii w edukacji.
SIEDEMDZIESIĄT TYSIĘCY
lat po opuszczeniu przez homo sapiens Afryki z mózgiem zdatnym do użycia języka, jeden z ich potomków siedział przed ekranem komputera i wchodził w interakcje z nowym mózgiem zdatnym do użycia języka . Takimi słowami Max Bennet roz- począł ostatni rozdział: „ChatGPT i okno umysłu” 38 w swojej książce pt. „Krótka historia inteligencji”. Fragment zdaje się idealnie pasować także do mojej wypowiedzi. Z jednej strony umożliwia zachowanie sekwencji „siódemkowych” śródtytułów, z drugiej
39 D. Kahneman, Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym, Po- znań 2012; D. Kahneman, O. Sibony, C.R. Sunstein, Szum, czyli skąd się biorą błędy w naszych decyzjach, Poznań 2022. 40 I. Krzemińska, Lenistwo poznawcze i iluzja bliskości: Jak AI zmienia nasz mózg? , https://tiny.pl/v75h40v0 41 J. Karaś, Cena wygody i dług poznawczy, czyli o tym jak sztuczna inteligencja wpływa na nasz mózg, https://tiny.pl/zbvj0j_y
38 M. Bennet, Krótka historia inteligencji. Ewolucja, sztuczna inteligen- cja i pięć przełomów, które ukształtowały nasz mózg, Poznań 2025.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker