35
Meritum 4 (79) 2025 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
GDY TŁUMACZEM JEST ALGORYTM: SZTUCZNA INTELIGENCJA WOBEC METAFIZYCZNEJ POEZJI BAROKU
urzędowe, trudną instrukcję obsługi, a nawet utwory takiej epoki literackiej, jaką jest barok.
nie wyróżnia się w tłumaczeniu złożonych treści literackich i poetyckich ze względu na dokładność, głębokie zrozumienie kontekstu i wierność stylowi językowemu. Charakteryzuje go doskonała zdol- ność do zachowania podstawowych elementów stylistycznych, takich jak bogactwo metaforyczne i niuanse rytmiczne. Tymi cechami znacznie prze- wyższa inne popularne narzędzia, takie jak Tłu- macz Google i DeepL Translator, co podkreśla jego zaawansowane możliwości w obsłudze złożonych tłumaczeń literackich. Zatem do dalszych ćwiczeń, związanych z tłu- maczeniem tekstów literackich baroku na język współczesny, został wybrany ChatGPT-5, a z litera- tury kilka utworów poetów Daniela Naborowskiego i Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, o których wspomi- nali uczniowie. Utwory te pełne są przestarzałych wyrazów, form, konstrukcji składniowych, związków frazeo- logicznych, które wyszły z powszechnego użycia. Początkowo uczyłam AI ich współczesnego zna- czenia, ale ostatecznie okazało się to zbyteczne, gdyż poradziła sobie z wszelkimi anachronizmami. Z etycznego punktu widzenia wykorzystanie sztucznej inteligencji w tłumaczeniach literackich rodzi pytania o oryginalność, autentyczność utwo- rów i naszą wrażliwość artystyczną. Są to ważne kwestie, ale nie będziemy rozpatrywać ich w tym artykule.
Do tego ostatniego sposobu wykorzystania sztucznej inteligencji zainspirowała mnie podsłu- chana w metrze rozmowa licealistów, którzy narze- kali, że nie rozumieją archaicznych, przerysowanych utworów epoki baroku, a muszą je zinterpretować.
Literatura baroku w odbiorze cyfrowych tubylców
Literatura barokowa rozwijająca się od schyłku XVI do połowy XVIII stulecia charakteryzowała się kun- sztownym i wysublimowanym językiem, stosowa- niem kontrastów, teatralnością, naciskiem na emo- cje i uczucia. Wykwintna i kwiecista forma utworów miała na celu skupienie uwagi czytelnika i zadziwie- nie go bogactwem wykorzystanych środków. Twórczość polskiego baroku może być dla dzi- siejszej młodzieży trudna do zrozumienia, ponieważ posługuje się on archaicznym językiem, bogatym w dawne formy gramatyczne i słownictwo, które dawno wyszły z użycia. Pełna jest symboli, reli- gijnych odniesień i moralizatorstwa, jak u poetów barokowych: Daniela Naborowskiego i Mikołaja Sępa Szarzyńskiego. Wiele dzieł wymaga dobrej znajomości tła historycznego, np. utwory Wac- ława Potockiego czy Piotra Skargi. Estetyka prze- sady i patosu, jak w poezji Jana Andrzeja Morsztyna, różni się od tej, do której młodzi przywykli, gdyż media społecznościowe czy współczesna literatura stawiają na prostotę, autentyczność i minimalizm.
Czy sztuczna inteligencja zrozumie język baroku?
Jak dobrać narzędzia sztucznej inteligencji do tłumaczenia literatury?
Mikołaj Sęp Szarzyński, to jeden z najbardziej cenio- nych współcześnie poetów staropolskich. Uważany jest za prekursora polskiego baroku i najwybit- niejszego przedstawiciela nurtu metafizycznego w poezji polskiej tego okresu.
Wybór najlepszego narzędzia sztucznej inteligencji do tłumaczenia literackiego nie jest prosty, wymaga rozważenia mocnych stron każdego narzędzia. Dlatego na potrzeby tego artykułu odwołam się do badań 11 , które wykazały, że ChatGPT pozytyw-
11 G. Ruiyao i in., Machine translation of Chinese classical po- etry: a comparison among ChatGPT, Google Translate, and DeepL Translator , „Humanities and Social Sciences Communications” nr 11 (835)/2024.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker