41
Meritum 4 (79) 2025 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
GDY TŁUMACZEM JEST ALGORYTM: SZTUCZNA INTELIGENCJA WOBEC METAFIZYCZNEJ POEZJI BAROKU
OD SĘPA SZARZYŃSKIEGO DO SOBELA – czyli czego możemy się nauczyć, przekształcając twórczo dawny język na współczesny i współczesny na język wybranej epoki Język jest jak żywy organizm, przemienia się w spo- sób ciągły pod wpływem różnych czynników: historycznych, społecznych, technologicznych i kulturowych. W języku zachodzą zmiany na róż- nych poziomach: od fonetyki (zmiany w wymowie) i leksyki (nowe słowa i znaczenia) po gramatykę (zmiany w strukturze zdania i odmianie wyrazów). Przedstawione przykładowe formy ćwiczeń z wykorzystaniem ChataGPT pokazują uczniom, jak bardzo zmienił się język polski – od składni, przez słownictwo, po styl. To pomaga zrozumieć, dla- czego dawne teksty bywają trudne do zrozumie- nia, a jednocześnie pozwala dostrzec ich wartość kulturową. Wykorzystując sztuczną inteligencję, można twórczo przekształcać język i parafrazować znane utwory literackie w stylu wybranej epoki lub w stylu konkretnego pisarza. Poprzez zabawę ułatwiać rozumienie treści dawnych utworów. Przełożenie barokowego tekstu na język współ- czesny może także odsłonić młodzieży uniwersalne tematy, jakimi są miłość, śmierć, czas, marność, przemijanie, pokazać, że problemy ludzi baroku są wciąż aktualne w naszych czasach. Dzięki dostępności AI można szybko przeprowa- dzić porównanie cech języka baroku lub innej epoki i języka współczesnego, uwzględniając: tematykę, styl, słownictwo, neologizmy i archaizmy, szyk zdania (składnię), środki artystyczne, emocjonal- ność, obraz świata czy cel wypowiedzi.
Sonet o Bambiku, co w Azbeście Cringe odnalazł Rel i Essa
O Bambiku! słabyś w boju świata tego, Gdzie Azbest chwały dawne kryje w zgliszczach, A Cringe plugawy, w ludzkich czyni myślach Żar wstydu, co się sączy z serca mego. Sigma – samotny w swej dumie człowieczej – Z wysoka patrzy, jak Delulu błądzi, W marzeniu własnym rajów się doprawdzi, A Rizz jej czar spowija w blask serdeczny. Jam wśród tych słów, jak w zwierciadł marze, tonę: Yapping świat cały brzmi – próżny, bez tchnienia, Rel dusz mych szukam w mroku bez imienia. Lecz gdy z ust moich Essa wybrzmi w tonie, Zda się, że z nocy wschodzi świt zbawienia – I Bambik w Bogu mężem się uczyni. Utwór zachował klasyczny dla sonetu układ wersów – dwie strofy czterowersowe i dwie trój- wersowe. Mimo humorystycznego zamysłu niesie poważną refleksję: współczesny chaos języka, emocji może być dla człowieka próbą duchową. Sens, czyli duchowe spełnienie przychodzi w Bogu lub w autentycznym doświadczeniu dobra. Sonet jest zatem ironicznym, ale głęboko sym- bolicznym mostem między barokową metafizyką a językiem współczesnej młodzieży. Ukazuje, że choć zmieniają się słowa, człowiek wciąż zmaga się z tym samym: ze słabością, wstydem, pozorem i pragnieniem wyjścia poza rzeczywistość pozna- walną ludzkimi zmysłami czy też poza granice włas- nej jaźni lub świata.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker