72
Meritum 4 (79) 2025 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
PIOTR BACHOŃSKI
ROZWIJANIE KRYTYCZNEGO MYŚLENIA
wskazane zostały następujące źródła: Zintegro- wana Platforma Edukacyjna, Historia Do Rzeczy, Bryk.pl. Pracując ze swoimi uczniami, pokusiłbym się o postawienie przed nimi następujących zadań o różnym stopniu trudności: 1. Wyobraź sobie, że jesteś redaktorem portalu popularnonaukowego o dużym zasięgu. Które źródła informacji o Mikołaju Koperniku wykorzy- stałbyś, a które byś odrzucił i dlaczego? 2. Odwiedź strony podane jako źródło informacji o Mikołaju Koperniku. Oceń, które z nich są wia- rygodne i dlaczego? Weź pod uwagę cel pro- wadzenia strony, instytucję utrzymującą stronę, autorów haseł. 3. Odwiedź strony podane jako źródło informacji o Mikołaju Koperniku. Oceń, jaki charakter ma źródło: naukowy, popularnonaukowy, użytkowy (jaki?). Uzasadnij swoją ocenę. 4. Wybierz jeden artykuł o Mikołaju Koperniku z powyższych stron. Zastanów się nad zagad- nieniami: Jaki był cel autora (np. informować, zachęcać, oceniać, promować)? Czy w tekście przedstawiane są opinie, czy raczej obiektywne fakty? Co o tym świadczy? Kompetencje rozwijane przez tego typu zadania będą dotyczyły umiejętności rozróżniania źródeł wiarygodnych i niewiarygodnych, ich porówny- wania, rozpoznawania intencji autora, identyfiko- wania faktów i opinii, oceny rzetelności informacji, formułowania własnego stanowiska, uzasadniania wyborów i ocen (także w oparciu o kryteria). W ten sposób możemy zadbać o to, by obok kompetencji, które być może stracą na znaczeniu (choć oczywi- ście może być też zupełnie inaczej), rozwijać te, bez których nie sposób sobie wyobrazić funkcjonowa- nia dzisiejszych uczniów w przyszłości. Poświęcam temu zagadnieniu tak dużo uwagi, ponieważ sprawą pilną jest wskazanie kierunków, na jakich powin- niśmy się skupić w pracy z uczniami. Moglibyśmy mieć wtedy nadzieję, że kształcimy kompetencje rzeczywiście potrzebne w dającej się przewidzieć
Nie ma chyba ważniejszej kompetencji, której roz- wój pozwoli na zachowanie zdrowego rozsądku w kontakcie ze sztuczną inteligencją. To właśnie zaniechanie krytycznego myślenia powoduje, że kierowcy bezgranicznie ufający nawigacji samo- chodowej (jedno z częściej wykorzystywanych zastosowań AI) ze zdumieniem zauważają, że wje- chali do jeziora. Łatwo się z tego śmiać, ale jeśli nie wykształcimy u naszych uczniów krytycznego po- dejścia, przez całe swoje życie będą „wjeżdżać do jeziora”. Na czym więc należy się skupić? Nie sądzę (pewnie wiele osób zdziwi się), że roz- wijanie umiejętności weryfikowania źródeł, na któ- rych opiera swoje twierdzenia AI, jest kompetencją, bez której, w dłuższej perspektywie, nasi uczniowie nie będą mogli się obejść. Jeśli AI ma się stać ency- klopedią XXI wieku, a wszystko na to wskazuje, to nie można i nie należy oczekiwać od użytkowników, że będą źródła wszystkich haseł weryfikowali. Nie taki jest sens encyklopedii. Weryfikacją źródeł zaj- mują się redaktorzy haseł po to właśnie, aby użyt- kownicy mogli z nich korzystać z pełną wiarą w ich wiarygodność. W epoce drukowanej encyklopedii nikt nie oczekiwał od uczniów weryfikacji popraw- ności źródeł zamieszczonych w niej haseł. Jestem przekonany, że tak właśnie stanie się w przypadku AI. Algorytm może sam przecież być swoim redak- torem i odrzucać treści niesprawdzone i wątpliwej jakości. W tym pewnie kierunku pójdzie też rozwój systemów przeszukujących zasoby wiedzy. Chat- boty, aby mogły być wykorzystywane jako narzę- dzie poszukiwania i przetwarzania informacji, muszą być wiarygodne. Jeśli nie będą, zostaną uznane za nieużyteczne. Na obecnym etapie rozwoju AI jest to jednak ważna umiejętność. Postulowałbym więc, aby „przy okazji” oceny wiarygodności i jakości źródeł rozwi- jać kompetencje składające się na szeroko pojęte myślenie krytyczne. Po wpisaniu w ChatGPT pro- stego pytania: Kim był Mikołaj Kopernik? (wyszu- kiwanie w sieci), otrzymałem odpowiedź, w której
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker