ePIRLS “Okeanlar” mətni
Dünya Okeanlarının faydaları
Okean həyatı və yaşayış mühitləri
15. “Hətta Marian çökəkliyinin ən dərin yerində belə plastik torba tapılıb.”
Okean həyatı və yaşayış mühitləri
Mərcan rifləri
Marian çökəkliyi
Ana səhifə
Bu cümlə okeanda plastikin hər yerdə mövcud olması fikrini necə dəstəkləyir?
Marian çökəkliyi Yer kürəsinin okeanlarında ən dərin yerdir. O, Yer kürəsindəki ən hündür dağın hündürlüyündən belə daha dərindədir. Əgər Everest dağının ətəyi Marian çökəkliyinin ən dərin yerində yerləşsəydi, o tamamilə su altında qalardı. Daha dərinlərə endikcə yuxarıdakı suyun təzyiqi bir o qədər də çox hiss olunur. Oradakı suyun təzyiqi o qədər güclüdür ki, sanki üzərinizdə 3500 fil dayanıb .
Everest dağı 8848 metr hündürlük
Şagird
Nümunə sualın düzgün cavabı D variantıdır. Bu suala düzgün cavab vermək üçün şagirdlər Marian çökəkliyi haqqında əvvəl başqa bir veb səhifədə oxuduqları məlumatı, cari səhifədə okeandakı plastik tullantılarla bağlı qeyd olunan məlumatla inteqrasiya etməlidir. Okeanda üzən plastik butulkalardan ibarət bir yığın var. Plastik torbalar vəhşi təbiət üçün ciddi təhlükədir. Okeandakı tullantıların üçdə birindən çoxu plastikdir. Plastik torbalar bu qədər ucqar bir yerə qədər çatıb.
Marian çökəkliyi 10 994 metr dərinlik
Dünya Okeanlarının faydaları
Okean həyatı və yaşayış mühitləri
Okeandakı plastik
tullantılar
Ana səhifə
Okeandakı plastik tullantılar
Biz nə edə bilərik?
Plastik çox faydalıdır, lakin istehsal etdiyimiz plastikin yarısı cəmi bir dəfə istifadə olunur. Onun böyük hissəsi tullantıya çevrilir və nəticədə okeanlara qarışırlar. Okeandakı plastik miqdarı o qədər artıb ki, Sakit Okeanda suyun üzərində nəhəng ‘Böyük Zibil Sahəsi’ adlanan bir ada əmələ gəlib; əsasən plastik butulkalardan və tullantılardan ibarətdir. Hətta Marian çökəkliyinin ən dərin yerində belə plastik torba tapılıb. Gözlə görünən zibillərlə yanaşı, görünməyən çoxlu zibillər də mövcuddur. Plastik uzun müddət okeanda qaldıqda, günəş işığı və dalğalar onu xırda hissələrə parçalayır. Balıqlar və digər heyvanlar zəhərli plastik hissəcikləri yeyir. Daha sonra insanlar da çox vaxt həmin zəhərlənmiş balıqlarla qidalanırlar.
Okeanlar mətnindən nümunələr əsasında rəqəmsal mətnlərin tədrisi üçün altı əsas didaktik prinsip Aşağıdakı didaktik prinsiplər tədqiqatlara əsaslanır və kağız üzərində təqdim olunan mətnləri oxuyub-anlama qaydalarını nəzərə alaraq rəqəmsal oxu üçün zəruri olan xüsusi bacarıqlara yönəlir. Sinifdə əvvəlcə bir və ya iki prinsipi tətbiq etmək olar, sonra müəllimlər tədricən qalan prinsipləri də işlədə bilərlər. 1. Şagirdlərin lüğət ehtiyatını genişləndirin və əvvəlki biliklərini aktivləşdirin
2. Rəqəmsal mətnlərin xüsusiyyətlərini tədrisə daxil edin Rəqəmsal mətnlərin necə qurulduğunu və hansı şəkildə təşkil olunduğunu araşdırın. Şagirdlərin hipermətnin “gizli quruluşunu” görməsinə şərait yaradın və onlara məlumatın müxtəlif hissələrini əlaqələndirib vahid məna yaratmağı öyrədin. Veb səhifələri əvvəlcədən seçərkən diqqət edin ki, içindəki videolar, şəkillər və digər vizual elementlər mətnin məzmununa uyğun olsun və diqqəti yayındırmasın. Nümunə: Mətn daxilindəki müxtəlif səhifə və açılan pəncərələri ümumi sxem şəklində göstərərək “Okeanlar” mətninin strukturunu vizuallaşdırın. Ümumi sxemi elə tərtib edin ki, səhifələrin bir-biri ilə necə əlaqəli olduğu, hansı növ mənbələr olduğu və şagirdlərin oradan hansı məlumatları əldə edə biləcəyi aydın görünsün .
Şagirdlərin mətni daha yaxşı anlaması üçün əvvəlcə onların mövzu ilə bağlı söz ehtiyatı və bilik bazası gücləndirilməlidir. Vacib sözlər açıq şəkildə izah edilməli, nümunələrlə göstərilməli və sözlərin istifadəsinə şərait yaradılmalıdır. Yeni sözlər bir-biri ilə əlaqəli şəkildə öyrədilməlidir. Şagirdlər yeni bilikləri əvvəlki bilikləri ilə əlaqələndirdikdə, onların beynində anlayış şəbəkəsi yaranır. Mətndən hər bir yeni məlumatı bu konseptual şəbəkə ilə əlaqələndirmək olur . Nümunə: “Okeanlar” mətnində “çirklənmə” və “yaşayış mühiti” kimi açar sözlər yer alır. Müəllimlər videolardan və ya şəkillərdən istifadə edərək bu sözlərin mənasını izah edə bilərlər. Şagirdlər çirklənmənin heyvanlar və bitkilərin yaşayış mühitinə necə təsir etdiyini müzakirə etməklə və bu mövzu haqqında daha çox oxumaqla bu sözləri mənalı kontekstdə necə istifadə etməyi öyrənirlər.
Şagirdlər Marian çökəkliyi ilə bağlı məlumatı unudanda müəllimlər hazırladıqları sxemdən istifadə edərək onlara
Made with FlippingBook - Online magazine maker