Sermaye Piyasası Araçları 1
Vadeli İşlem Sözleşmeleri (Futures)
Her vadeli işlem sözleşmesinde uzun ve kısa olmak üzere iki taraf vardır. Vadeli işlem sözleşmesinde uzun taraf dayanak malı alma yükümlülüğüne sahip olan, kısa taraf ise bunu teslim etmekle yükümlü olan taraftır. Uzun pozisyon almış olan bir yatırımcı fiyatların artması halinde kar elde ederken, kısa pozisyon almış olan bir yatırımcı fiyatların düşmesi sonucunda karlı duruma geçecektir. Vadeli işlem sözleşmelerinin tanımı forward ile çok benzerdir. Tek fark burada sözleşmeler standart borsalarda (VIOP) alınıp satılır dolayısıyla tüm işlem unsurları borsa tarafından standart bir şekilde belirlenir. Bu sözleşmeler vadeden önce alınıp satılabilirler dolayısıyla risk yönetimine ek olarak daha çok spekülatif maksatlı olarak kullanılırlar. Vadeli işlem sözleşmeleri forward sözleşmeler gibi isteğe ve ihtiyaca göre düzenlenmez, bu sözleşmeler kendilerine özgü borsa veya piyasalarda işlem görmekte, bu sözleşmelerin koşulları da işlem gördükleri borsa veya piyasa tarafından belirlenmektedir. Bu sözleşmeler organize piyasalarda işlem görürler ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesini takas merkezi üstlenir. Takas merkezi alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı konumundadır. Tarafların her türlü hak ve borçlarının muhatabı “ takas merkezidir ”. Vadeli işlem sözleşmesinde sözleşmeye konu malın cinsi, büyüklüğü, ödeme ve teslim tarihi, ödeme ve teslim yeri, nakdi uzlaşmanın mümkün olup olmadığı, şekli vb. hususlar daha önceden belirlenmistir. Yani bunlar bir paket sözleşme haline getirilmiştir. Vadeli İşlem Sözleşmeleri - İşleyiş Süreci ① Teminat hesabına göre çalışır. Sözleşme tutarının belirli bir oranının “ başlangıç teminatı ” olarak yatırılır. Takas merkezinin sözleşmeye taraf olması için başlangıç teminatının yatırılması zorunludur. ② Başlangıç teminatı, müşteri hesabında bir hesap ya da takas üyesinin hesabında saklanabilir. ③ Bu teminat miktarı sözleşme süresi boyunca sürekli olarak her gün piyasa fiyatları ile değerlenir. Günlük ödeşme (daily settlement) ya da piyasa fiyatları ile değerleme (marking to the market) denilen bu işlem her bir sözleşmeye karşı taraf olan takas merkezinin temerrüt riskini yönetebilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. ④ Piyasa fiyatları ile değerleme neticesinde bulunan teminat miktarının, önceden tanımlanmış bir oranda belirlenen “ sürdürme teminatının” (maintenance margin) altına düşmesi halinde , “teminat tamamlama çağrısı” ( margin call) yapılır ve mevcut teminatın “ başlangıç teminatı” seviyesine çıkarılması istenir. ⑤ Önceden belirli süre içerisinde teminatın tamamlanmaması halinde sözleşmenin karşı tarafı olan takas merkezi sözleşmeyi ters işlem ile (satıcı ise aynı sözleşmeye alıcı olarak veya tam tersi şekilde) pozisyonunu kapatır. ⑥ Bir vadeli işlem sözleşmesinin tarafları birbirlerini tanımazlar, buna gerek de yoktur. ⑦ Sözleşmelerde her zaman bir tarafın karı, diğer tarafı zararını oluşturur. Vadeli İşlem Sözleşmelerinin üzerinde önceden belirlenmiş olan standart olarak aşağıdaki unsurlar ve tanımları bulunmalıdır. Çünkü alıcı ve satıcının birbirini tanımadığı ortamlarda alınan ve satılan dayanak varlığın tanımlanması ve standart hale getirilmesi zorunludur. Vadeli İşlem Sözleşmelerinde Önceden Tanımlı Unsurlar § Dayanak Varlık § Sözleşme Büyüklüğü § Fiyat Kotasyonu ve Minimum Fiyat Adımı § Vade Ayları § Uzlaşma Şekli § Günlük Uzlaşma Fiyatı § Vade Sonu Uzlaşma Fiyatı (Hesaplanması) § Son İşlem Günü § Vade Sonu § Takas Süresi
52
Made with FlippingBook flipbook maker