Sermaye Piyasası Araçları 1
TÜREV ARAÇLARIN GELİŞİMİ Risk yönetimi temel olarak türev araçlar kullanılmak suretiyle gerçekleştirilmektedir. Türev araçlar riski belirli bir ölçüde sınırlandırarak öngörülebilir risk haline getirmek için kullanılmaktadırlar. 1980 lerden sonra globalleşme ile beraber firmalar taşıdıkları riski yönetebilmek için türev piyasalara yönelmişlerdir. Türkiye ‘de Türev Araçlar Sermaye Piyasası Aracı Olarak Türev Araçlar Türev araçlar, bir menkul kıymet olmamakla birlikte, yatırımların fon ihtiyacı olanlara yönlendirilmesine hizmet eden araçlar içerisinde bir sınıfı oluşturmaktadır. Türev araçlar aslında bir sözleşmedir. Türev araç niteliğindeki sözleşme, temel aldığı göstergedeki, sözleşmenin kurulması ile sözleşmeden doğan borçların itfa tarihi arasındaki farkın tarafların kazanç veya kayıplarını oluşturduğu sözleşmelerdir. Menkul kıymetler bir ihraççısı olan sermaye piyasası aracı, türev araçlar ise bir ihraççısı olmayan sermaye piyasası aracıdır . Türev araçlar fon fazlası olanlardan fon eksiği olanlara sermaye benzeri fon transferini doğrudan veya dolaylı bir şekilde sağlamaz. Sermaye piyasalarının ana fonksiyonunu icra eden araçların menkul kıymetler olduğu, türev araçların ise ancak bu asıl fonksiyonun daha sağlıklı bir şekilde işleyebilmesine katkıda bulundukları söylenebilir. Sermaye piyasası açısından türev araçların esas önemi; kişilerin gelecekteki veya mevcut yatırımlarının veya firmanın ekonomik faaliyetlerinin, piyasa volatilitesinden asgari ölçüde etkilenmesini sağlamaktır. Bunun yanısıra türev araçlarla; SPA ‘nın Taşıdığı Risklerin yönetilmesi, Piyasaya likidite verilmesi Piyasadaki fiyat dengesizliklerinin ortadan kaldırılması hedeflenir. Dikkat !!! Türev Araçlar bir menkul kıymet değil, sözleşmedir. Sermaye piyasalarının ana fonksiyonunu icra eden araçlar menkul kıymet’ dir.Türev araçlar ancak bu asıl fonksiyona katkıda bulunan yardımcı araçlardır. Menkul kıymetler bir ihraççısı olan sermaye piyasası aracı, türev araçlar ise bir ihraççısı olmayan sermaye piyasası aracıdır. Türev Araçlara İlişkin Piyasalar ve Düzenlemeler VİOP’ta işlemler borsa üyesi aracı kurum ve bankalar vasıtasıyla yapılmaktadır. Yatırımcıların VİOP’ta doğrudan işlem yapabilmesi mümkün değildir. Sisteme gönderilen emirlerin çok fiyat yöntemi ile eşleşmesi esnasında uygulanacak öncelik kuralları aşağıdaki gibidir: a) Fiyat Önceliği Kuralı : Daha düşük fiyatlı satım emirleri, daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; daha yüksek fiyatlı alım emirleri, daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce karşılanır. b) Zaman Önceliği Kuralı : Fiyat eşitliği halinde işlem sistemine daha önce gelen emirler önce karşılanır. VİOP için aracı kuruma emir iletirken aşağıdaki fiyat belirleme yöntemlerinden birinin seçilmesi esastır: • Limit (LMT ) Belirlenen limit fiyat seviyesine kadar işlem gerçekleştirmek için kullanılan emir yöntemidir. • Piyasa (PYS) Emrin girildiği anda ilgili sözleşmede piyasada bulunan en iyi fiyatlı emirden başlayarak emrin karşılanması amacıyla kullanılan yöntemidir. “Piyasa” emir türü “Gerçekleşmezse İptal Et” ya da “Kalanı İptal Et” emir geçerlilik süreleri seçilerek Sisteme iletilebilir. • Piyasadan Limite : Piyasa emirleri gibi fiyatsız olarak sadece miktar belirtilerek girilen emirlerdir. Karşı taraftaki sadece en iyi fiyat kademesinde bekleyen emirlerle eşleşerek işleme dönüşürler. Ancak işleme dönüşmeyen kısım, gerçekleşen son işlem fiyatını alarak limit fiyatlı emir olarak emir defterinde beklemeye geçer. Sürekli işlem seansında girilen bir piyasadan limite emir, karşı tarafta bekleyen bir emir olmaması durumunda hemen iptal edilir.
58
Made with FlippingBook flipbook maker