Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı
2
SORU BANKASI DAR KAPSAMLI SERMAYE PİYASASI MEVZUATI (Düzey1) SPK LİSANSLAMA SINAVLARINA HAZIRLIK ÖZET KONU ANLATIMI
2024 Dönem1
TAKAS SAKLAMA VE OPERASYON İŞLEMLERİ (Düzey1)
2024 Ocak – Haziran
Hazırlayan : Doç. Dr. Ufuk Alkan alkanufuk@gmail.com
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
İçindekiler
KAYNAKÇA ........................................................................................................................................... v
GİRİŞ: TEMEL KAVRAMLAR ................................................................................................................... 1
1. MERKEZİ TAKAS KURULUŞLARININ KURULUŞ VE ÇALIŞMA ESASLARI .............................................. 4 1.1. MTK ÜYELERİ ........................................................................................................................................... 4 1.2. TAKAS ESASLARI ......................................................................................................................................5 1.3. MERKEZİ KARŞI TARAF FAALİYETLERİ ....................................................................................................... 7 BÖLÜM 1 ÜNİTE TARAMA TESTİ ..................................................................................................................... 9 2. TAKAS, SAKLAMA VE KAYDİLEŞTİRME DÜZENLEMELERİ ................................................................ 11 2.1. DAYANAK MEVZUAT.............................................................................................................................. 11 2.2. KAYDİ SİSTEME GEÇİŞ SÜRECİ ................................................................................................................ 11 2.3. MERKEZİ KAYIT KURULUŞU A.Ş. ............................................................................................................. 12 2.4. BLOKAJ.................................................................................................................................................. 18 BÖLÜM 2 ÜNİTE TARAMA TESTİ ................................................................................................................... 19 3. İSTANBUL TAKAS VE SAKLAMA BANKASI A.Ş. MERKEZİ TAKAS YÖNETMELİĞİ ............................... 21 3.1. ÜYELİĞE İLİŞKİN ESASLAR ....................................................................................................................... 21 3.2. TAKAS ESASLARI .................................................................................................................................... 27 3.3. TEMERRÜT ESASLARI ............................................................................................................................. 30 3.4. TEMİNATLARA İLİŞKİN ESASLAR ............................................................................................................. 34 3.5. GARANTİ FONUNA İLİŞKİN ESASLAR ....................................................................................................... 37 3.6. DİSİPLİN HÜKÜMLERİ ............................................................................................................................. 38 BÖLÜM 3 ÜNİTE TARAMA TESTİ ................................................................................................................... 41 4. TAKAS VE SAKLAMA BANKASI A.Ş. MERKEZİ KARŞI TARAF YÖNETMELİĞİ ..................................... 44 4.1. MKT ÜYELERİNE İLİŞKİN ESASLAR ........................................................................................................... 45 4.2. GARANTİ FONUNA İLİŞKİN ESASLAR ....................................................................................................... 48 BÖLÜM 4 ÜNİTE TARAMA TESTİ ................................................................................................................... 51 5. PORTFÖY SAKLAMA HİZMETİNE VE BU HİZMETTE BULUNACAK KURULUŞLARA İLİŞKİN ESASLAR TEBLİĞİ ............................................................................................................................................... 53 5.1. PORTFÖY SAKLAMA HİZMETİ ................................................................................................................. 53 5.2. PORTFÖY SAKLAMA HİZMETİNE İLİŞKİN ESASLAR ................................................................................... 53 5.3. PORTFÖY SAKLAYICISI OLARAK YETKİLENDİRİLMEYE İLİŞKİN ESASLAR ..................................................... 54 5.4. PORTFÖY SAKLAYICILARININ ORGANİZASYON YAPISI ............................................................................. 56 5.5.PORTFÖY SAKLAMA SÖZLEŞMESİ ............................................................................................................ 56 5.6. PORTFÖY SAKLAYICISININ DEĞİŞTİRİLMESİ ............................................................................................. 57 5.7. PORTFÖY SAKLAMA HİZMETİNDEN DOĞAN SORUMLULUK ..................................................................... 57 5.8. ALT SAKLAYICI KULLANILMASI................................................................................................................ 57 5.9. PORTFÖY SAKLAYICILARININ GÖZETİM - DENETİM İLE İÇ DENETİM SİSTEMİNE İLİŞKİN ESASLAR ................ 57 5.10. BAĞIMSIZLIK İLKESİ, SIR SAKLAMA İLE İDARİ VE MALİ HAKLARIN KULLANIMINA İLİŞKİN ESASLAR .......... 58 BÖLÜM 5 ÜNİTE TARAMA TESTİ ................................................................................................................... 59 6. BORSA İSTANBUL A.Ş.’DE PAYLARIN TRANSFER, TAKAS VE TEMERRÜT İŞLEMLERİ ........................ 61 6.1. PAY PİYASASI TAKAS İŞLEMLERİ ............................................................................................................. 61 6.1.1. Takas Prensipleri .........................................................................................................................................63 6.1.2. Pay Piyasası Brüt Takas İşlemleri ................................................................................................................64 6.1.3. Takas Süreci ................................................................................................................................................64
ii
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
6.1.4. Nakit Takası .................................................................................................................................................65 6.2. PAYLARIN TRANSFER İŞLEMLERİ ............................................................................................................. 66 6.3. PAY PİYASASI TEMERRÜT İŞLEMLERİ ...................................................................................................... 66 6.4. RİSK LİMİTLERİ ....................................................................................................................................... 68 6.5. PAY PİYASASINDA TEMİNATLAR ............................................................................................................. 69 BÖLÜM 6 ÜNİTE TARAMA TESTİ ................................................................................................................... 72 7. BORSA İSTANBUL A.Ş. BORÇLANMA ARAÇLARI PİYASASI TRANSFER, TAKAS VE TEMERRÜT İŞLEMLERİ .......................................................................................................................................... 74 7.1. BORÇLANMA ARAÇLARI KOTASYON YÖNTEMİ ........................................................................................ 74 7.2. BORÇLANMA ARAÇLARI PİYASASI PAZARLARI ........................................................................................ 76 7.2.1. Kesin Alım - Satım Pazarı ..............................................................................................................................76 7.2.2. Repo- Ters Repo Pazarı ................................................................................................................................76 7.2.3. Menkul Kıymet Tercihli Repo Pazarı ...........................................................................................................77 7.2.4. Taahhütlü İşlemler Pazarı ...........................................................................................................................78 7.2.5. Pay Senedi Repo Pazarı ...............................................................................................................................78 7.2.6. Nitelikli Yatırımcıya İhraç Pazarı .................................................................................................................78 7.2.7. Uluslararası Tahvil Pazarı ............................................................................................................................78 7.2.8. Swap Piyasası ..............................................................................................................................................79 7.2.9. Borsa İstanbul Para Piyasası .......................................................................................................................79 7.3. BORÇLANMA ARAÇLARI PİYASASI TAKAS İŞLEMLERİ ............................................................................... 80 7.3.1. Takas Prensipleri .........................................................................................................................................80 7.3.2. Takas İşlemleri ............................................................................................................................................81 7.3.3. Borçlanma Araçları Takas ve Saklama İşlemlerinde Depo Hesaplarının Kullanım Amacı ...........................83 7.3.4. Takas Kesinliği Ve Rehin Hakkı ....................................................................................................................84 7.4. TEMERRÜT İŞLEMLERİ ............................................................................................................................ 84 7.4.1. Temerrüt Cezaları .......................................................................................................................................84 7.4.2. Temerrüt İadeleri ........................................................................................................................................86 7.5. RİSK LİMİTLERİ ....................................................................................................................................... 86 7.6. Kupon Ödemesi Ve İtfa İşlemleri ............................................................................................................ 87 BÖLÜM 7 ÜNİTE TARAMA TESTİ ................................................................................................................... 89 8. İSTANBUL TAKAS VE SAKLAMA BANKASI A.Ş. TEMİNAT YÖNETİMİ ............................................... 91 8.1. TEMİNATA KABUL EDİLEN VARLIKLAR .................................................................................................... 93 8.1.1. VİOP’ta Teminata Kabul Edilen Varlıklar ve Kompozisyon Sınırları ............................................................93 8.1.2. Pay Piyasasında Teminata Kabul Edilen Varlıklar ve Kompozisyon Sınırları ...............................................94 8.1.3. BAP’ta Teminata Kabul Edilen Varlıklar ve Kompozisyon Sınırları ..............................................................95 8.1.4. Borsa Para Piyasasında Teminata Kabul Edilen Varlıklar ve Kompozisyon Sınırları ....................................95 8.1.5. ÖPP’de Teminata Kabul Edilen Varlıklar ve Kompozisyon Sınırları .............................................................96 8.1.6. Swap Piyasasında Teminata Kabul Edilen Varlıklar ve Kompozisyon Sınırları ............................................97 8.1.7. Tezgahüstü Türev Araçlar Piyasasında Teminata Kabul Edilen Varlıklar ve Kompozisyon Sınırları ............98 8.2. TEMİNAT DEĞERLEMESİ VE DEĞERLEME KATSAYILARININ BELİRLENMESİ ............................................... 99 8.3. İŞLEM TEMİNATLARINA YÖNELİK İŞ KURALLARI .................................................................................... 100 BÖLÜM 8 ÜNİTE TARAMA TESTİ ................................................................................................................. 101 9. TÜREV ARAÇLARDA TAKAS, UZLAŞMA VE FIZIKI TESLIMAT ......................................................... 103 9.1. TAKAS İŞLEMLERİ ................................................................................................................................. 104 9.2. RİSK VE TEMİNAT YÖNETİMİ ................................................................................................................ 106 9.3. İŞLEM TEMİNATI ESASLARI ................................................................................................................... 107
iii
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
9.4. TEMİNAT TAMAMLAMA ÇAĞRISI ......................................................................................................... 111 9.5. GARANTİ FONUNA İLİŞKİN GENEL ESASLAR .......................................................................................... 111 9.6. TEMERRÜT SÜRECİ .............................................................................................................................. 113 9.7. POZİSYON LİMİTLERİ ............................................................................................................................ 115 9.8. RİSK LİMİTLERİ ..................................................................................................................................... 116 BÖLÜM 9 ÜNİTE TARAMA TESTİ ................................................................................................................. 117
iv
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
KAYNAKÇA
1. Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik
2. Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Kayıtların Tutulmasının Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ II -13.1
3. Merkezi Takas Kuruluşlarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Genel Yönetmelik (4, 5 ve 6'ncı Bölümler)
4. İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi Merkezi Takas Yönetmeliği
5. İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi Merkezi Karşı Taraf Yönetmeliği
6. Portföy Saklama Hizmetine ve Bu Hizmette Bulunacak Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği III -56.1
7. Borsa İstanbul A.Ş., https://borsaistanbul.com/tr/
8. İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş., https://www.takasbank.com.tr/tr
9. Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş., https://www.mkk.com.tr/
10. Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu A.Ş., https://spl.com.tr/
NOT: DERS NOTLARI HAZIRLANIRKEN, YUKARIDA LİSTELENEN YÖNETMELİKLERDE, TEBLİĞLERDE VE İNTERNET SİTELERİNDE YER
ALAN BİLGİLER TARAFIMIZCA DERLENMİŞTİR.
v
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
GİRİŞ: TEMEL KAVRAMLAR
Açık pozisyon: Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası ve tezgahüstü vadeli işlem piyasalarında; işlem, nakdi uzlaşma veya fiziki teslimat ile kapatılmamış kısa ve uzun pozisyonları, Ödünç Pay Piyasası’nda ise; halihazırda vadesi gelmemiş menkul kıymet ödünç işlemleridir.
Açık teklif yöntemi: Takasbank’ın bir işlemin eşleştiği anda piyasa katılımcıları arasına girerek alıcıya karşı satıcı ve satıcıya karşı ise alıcı konumuna geçmesidir.
Başlangıç teminatı: Gelecekte herhangi bir temerrüt durumunun ortaya çıktığı hallerde, temerrüdün ortaya çıktığı tarihten pozisyonların kapatılmasına kadarki süre içinde maruz kalınabilecek risklerin karşılanabilmesini teminen başlangıçta talep ed ilen teminattır.
BISTECH : Borsa İstanbul A.Ş.’de işlem yapılan piyasalara ilişkin olarak ilgili Piyasa düzenlemesine göre işlem öncesi, işlem anı ve işlem sonrası yazılımlarının yer aldığı uygulamaların tümü.
BISTECH Marjin Yöntemi : BISTECH üzerinde, portföy bazlı risk yönetim algoritması aracılığı ile bulunması gereken teminat tutarı hesaplama yöntemi.
Borçlanma araçları: İhraççıların ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde borçlu sıfatıyla düzenleyerek ihraç ettikleri tahviller, paya dönüştürülebilir tahviller, değiştirilebilir tahviller, bonolar 1 , kıymetli maden bonoları, sukuk ve niteliği itibari ile borçlanma aracı olduğu SPK tarafından kabul edilen sermaye piyasası araçlarıdır. Borsa : Anonim şirket şeklinde kurulan, sermaye piyasası araçları, kambiyo ve kıymetli madenler ile kıymetli taşların ve SPK tarafından uygun görülen diğer sözleşmelerin, belgelerin ve kıymetlerin serbest rekabet şartları altında kolay ve güvenli bir şekilde alınıp satılabilmesini sağlamak ve oluşan fiyatları tespit ve ilân etmek üzere kendisi veya piyasa işleticisi tarafından işletilen ve/veya yönetilen, alım - satım emirlerini sonuçlandıracak şekilde bir araya getiren veya bu emirlerin bir araya gelmesini ko laylaştıran, Kanuna uygun olarak yetkilendirilen ve düzenli faaliyet gösteren sistemler ve pazar yerleridir. Brüt teminatlandırma: MKT üyelerinin, müşteri pozisyonları için müşterileri adına yatırmaları gereken teminat tutarının, müşteri pozisyonlarının birbirleriyle netleştirilmeksizin her bir müşteri için ayrı ayrı hesaplanan teminat yükümlülüklerinin toplamı kadar olmasıdır. Çoklu pozisyon hesabı: Takasbank nezdinde MKT üyeleri adına açılan, üyelerin kendi portföylerine veya müşterilerine ait pozisyonlarının toplu olarak izlendiği ancak her hâlükârda MKT üyesinin kendisine ait pozisyonlarla müşterilerine ait pozisyonların ayrıştırıldığı hesaplardır .
Değişim teminatı: Mevcut pozisyonların piyasa fiyatları ile değerlenmesi sonucunda ortaya çıkan farklar neticesinde ihtiyaç duyulan teminatlarıdır.
EKK Üyeliği : 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan Elektronik Ürün Senedi Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde, lisanslı depo işletmeleri ve yetkili sınıflandırıcıların , Merkezi Kaydi Sisteme tanımlanmasını, erişimini ve sistemin kullanımını içeren üyeliği ifade eder.
Emir öncesi risk yönetimi: Borsa’nın emir sistemine gönderilen emirlerin eşleşmeden önce, emrin gerçekleşmesi durumunda portföyün yeni emirle birlikte maruz kalacağı olası riskin ölçülmesi ve buna göre emrin kabul edilip edilmemesi sürecidir.
Garanti fonu: Merkezi karşı taraf hizmeti verilen piyasa veya sermaye piyasası araçları ile ilgili takas yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi durumunda kullanılmak amacıyla Takasbank nezdinde tutulan, teminatlar dışında kalan ve MKT üyelerinin katkı paylarıyla oluşturulan fondur/fonlardır.
Geriye dönük test : Risk ölçüm modellerinin performansını ölçmeye yönelik örneklem içi veya örneklem dışı testlerdir.
İşlem teminatı: Piyasa’da vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alımı ya da satımı amacıyla, Takasbank’ta açılan saklama ya da işlem ve saklama hesaplarına yatırılan teminatlarıdır. Başlangıç ve değişim teminatlarından oluşur.
1
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
İşlemci kuruluş: Takasbank’ın MKT olduğu piyasa veya sermaye piyasası araçlarında işlem yapan ancak söz konusu işlemlere ilişkin yükümlülüklerin tasfiyesini bir genel MKT üyesi aracılığı ile gerçekleştiren kuruluşlardır.
Ka muyu Aydınlatma Platformu (KAP): Mevzuat uyarınca kamuya açıklanması gerekli olan bilgilerin elektronik imzalı olarak iletildiği ve kamuya duyurulduğu elektronik sistemdir.
Karşı taraf kredi riski: İki tarafa da yükümlülük getiren bir işlemin muhatabı olan karşı tarafın, bu işlemin nakit akışında yer alan son ödemeden önce temerrüde düşme riskidir.
Karşılanmış riskler (covered risk): Takasbank’ın verdiği merkezi karşı taraf hizmeti nedeniyle maruz kaldığı, ancak teminatlar, garanti fonu ve Takasbank sermayesinden tahsis edilen bölüm ile korunan risklerdir.
Kısa pozisyon: Sahibine, vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin işlemlerde, sözleşmenin vadesi geldiğinde dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satmak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamak, alım opsiyonuna ilişkin işlemlerde sözleşme nin vadesinde v eya vadeye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satmak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamak, satım opsiyonuna ilişkin işlemlerde ise sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde d ayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın almak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamak yükümlülüğü veren pozisyondur.
Kollektif yatırım kuruluşları: Yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıdır.
Likidite riski: Piyasalarda derinliğin olmaması veya aşırı dalgalanma nedeniyle finansal kurumun herhangi bir pozisyonunu, piyasa fiyatlarından kapatamaması veya dengeleyememesi sonucu maruz kalabileceği zarar olasılığını ifade etmektedir.
Merkezi karşı taraf hizmeti: Takasbank’ın, Kurul tarafından uygun görülen piyasa veya sermaye piyasası araçları bazında açık teklif, sözleşme yenileme veya hukuken bağlayıcılığı olan başka bir yöntemle alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı da alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt ettiği faaliyettir.
MKK Üyeliği : MKK Yönetmeliğinde belirtilen koşulları sağlayan kuruluşların Merkezi Kaydi Sisteme tanımlanmasını, erişimini ve sistemin kullanımını içeren üyeliği ifade eder.
MKT üyesi: MKT hizmeti verilen piyasa veya sermaye piyasası araçlarında gerçekleşen işlemlerden kaynaklanan hak ve yükümlülüklere ve bu hak ve yükümlülüklerin tasfiyesine taraf olması Takasbank tarafından uygun görülen kuruluşlardır.
Merkezi Kaydi Sistem : Kaydi sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin haklarla ilgili kayıtların tutulduğu, işletimi MKK tarafından yürütülen elektronik ortamı ifade eder.
Net teminatlandırma: MKT üyelerinin müşteri pozisyonları için müşterileri adına yatırmaları gereken teminat tutarının, müşterilere ait pozisyonların birbiriyle netleştirilmesi sonrasında hesaplanan teminat yükümlülüğü kadar olmasıdır.
Ödünç Pay Piyasası: (ÖPP) Takasbank tarafından belirlenen tür, miktar ve dönemlerde teminat göstererek ödünce konu kıymet ödünç almak veya vermek isteyen aracı kurum ve bankalar ile bunların müşterilerinin talepleri ile tekliflerinin karşılaşmasını sağlayan, Takasbank tarafından kurulan ve işletilen piyasadır.
Opsiyon Sözleşmesi: Belirli bir vade ya da vadeye kadar, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikteki ekonomik veya finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ya da dövizi alma veya satma hakkı sağlayan sözleşmelerdir.
Piyasa işleticisi: SPKn’nda tanımlanan piyasa işleticileri ile Genel Yönetmelik uyarınca Takasbank’ın takas hizmeti sunmak üzere SPK tarafından yetkilendirildiği piyasa ve pazar yerlerini yöneten ve/veya işleten kuruluşlardır.
Piyasa riski: Piyasa fiyatlarının seviyesindeki değişimlerden veya oynaklıklarından kaynaklanan risklerdir. Piyasa riski; hisse senedi fiyat riski, kur riski, faiz oranı riski ve emtia riski gibi unsurlardan oluşmaktadır. Ayrıca, piyasa riski hesaplanırken his se riskine ilişkin spesifik riski de hesaba katmak gerekmektedir.
Piyasa üyesi : Takasbank’ın takas hizmeti sunduğu piyasa ve diğer pazar yerlerinde işlem yapma yetkisi olan, ancak Takasbank’a takas üyesi olmayan kuruluşlarıdır.
2
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
Portföy bazlı teminatlandırma: Takasbank tarafından MKT üyelerinden alınacak teminat tutarlarının aynı hesaptaki varlıklar arasındaki korelasyonların risk azaltıcı etkileri dikkate alınmak suretiyle hesaplanmasıdır.
Riske maruz değer (RMD): Elde tutulan bir portföy ya da varlık değerinin, faiz oranlarında, döviz kurlarında, emtia ve pay fiyatlarındaki dalgalanmalar nedeniyle meydana gelebilecek değişiklikler sonucunda maruz kalabileceği en yüksek zararı, belli bir dönem dahilinde ve belli bir olasılık seviyesinde ifade eden ve genel kabul görmüş sayısal yöntemlerle tahmin edilen değeridir. Sözleşme yenileme yöntemi: MKT hizmeti verilen piyasa veya sermaye piyasası araçlarında gerçekleşen işlemlerde piyasa yönergelerinde belirlenen esaslar çerçevesinde ve her hâlükârda takas tamamlanmadan önce, taraflar arasında yapılmış sözleşmenin iptal edilerek Takasbank’ın taraflarla ayrı ayrı sözleşme yapmasıdır. Stres testi : Merkezi karşı taraf riskleri için kullanılabilecek finansal kaynakların, aşırı, ancak imkansız olmayan piyasa koşullarında oluşacak riskleri karşılama düzeyinin ölçülmesini teminen, stres altındaki piyasa koşullarını yansıtan parametreler, varsayımlar ve senaryoların teminatlandırmada kullanılan modellere uygulanmasıdır. Takas: Piyasada gerçekleşen işlemlerle ilgili olarak ortaya çıkan yükümlülüklerin, Takasbank tarafından belirlenen süre ve şartlarda, üyeler tarafından yerine getirilmesi suretiyle taraflar arasında nakit ve/veya varlıkların transferini sağlayan süreçlerin tamam ıdır.
Tarihsel benzetim yaklaşımı : Geçmiş belli bir dönemdeki tarihi piyasa koşullarını cari piyasa portföyüne tatbik etmenin sonucunda doğacak değer kaybı veya kazancını analiz eden yaklaşımdır.
Tekil pozisyon hesabı: Takasbank nezdinde MKT üyeleri adına açılan hesapların alt hesabı olarak üyelerin tek bir müşterisine veya üyelerin kendi portföylerine ait pozisyonların izlendiği hesaplardır.
Teminat hesapları : Takasbank nezdinde MKT üyeleri adına açılan, üyelerin kendi portföylerine veya müşterilerine ait pozisyonlarına ilişkin teminatların izlendiği hesaplardır.
Teşkilatlanmış diğer pazar yerleri : Borsalar dışında sermaye piyasası araçlarının alıcı ve satıcılarını bir araya getiren, alım ve satımına aracılık eden, bunlar için sistemler ve platformlar oluşturan ve bunları işleten alternatif işlem sistemleri, çok taraflı işlem platformları ve teşkilatlanmış diğer piyasalardır. Uzun pozisyon: Sahibine, vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin işlemlerde, sözleşmenin vadesi geldiğinde dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın almak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamak yükümlülüğü, alım opsiyonuna ilişkin sözleşmelerde, sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın almak ya da nakdi uzlaşmada bulunmak hakkı, satım opsiyonuna ilişkin işlemlerde sözleşmenin vadesinde veya vad eye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satmak ya da nakdi uzlaşmada bulunmak hakkı veren pozisyondur.
Vadeli işlem sözleşmesi: Belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikteki malı, kıymetli madeni, ekonomik ve finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını ya da dövizi alma ya da satma yükümlüğü veren sözleşmeleridir.
Volatilite: Finansal varlıkların fiyatlarında veya risk faktörlerinin seviyesinde belli bir zaman aralığında kaydedilen değişimdir.
Yatırım kuruluşu: Kurul’dan yatırım hizmet ve faaliyetlerinde bulunmak üzere izin almış aracı kurumlar ile yatırım hizmeti ve faaliyetinde bulunmak üzere kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumları ve bankalardır.
Yetkili Sınıflandırıcı : Kanun kapsamında lisans almış olan ve tarım ürünlerini analiz eden, ürünün nitelik ve özelliklerini belirleyen, standartlar a uygun olarak sınıflandıran ve bu durumu belgelendiren laboratuvarları işleten gerçek ve tüzel kişileri,
3
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
1. MERKEZİ TAKAS KURULUŞLARININ KURULUŞ VE ÇALIŞMA ESASLARI
1.1. MTK ÜYELERİ
Merkezi Takas Kuruluşları: Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde işlem gören sermaye piyasası araçlarının teslimi, bedellerinin ödenmesi ve bu işlemlere ilişkin teminat yükümlülüklerinin ifası ile ilgili işlemleri yürüten anonim ortaklık şe klindeki özel hukuk tüzel kişiliğini haiz kurumlar olarak tanımlanmaktadır.
Kuruluşu: MTK’larının kuruluşuna SPK’nın teklifi üzerine ilgili Bakan tarafından izin verilir ve MTK’ların faaliyete geçmesi SPK’nın iznine tabidir.
Üyeleri: - Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası,
- Kanun uyarınca faaliyet gösteren yatırım kuruluşları
- MTK’lar tarafından önerilen ve Kurulca kabul edilen diğer kişiler MTK’lara üye olabilir.
- MTK’lar, üyeliğe kabulü, bir borsanın veya teşkilatlanmış diğer piyasaların üyeliği şartına bağlayabilir.
• MTK’ların üyelerinden, takas süreci ve işlemleri dolayısıyla MTK’ya verebilecekleri zararların karşılanması amacıyla üyelik teminatı talep edebilirler . • Üyelik ilişkisi sözleşme ile kurulur . Bu sözleşmeye ilişkin hususlar , üyeliğe başvuru, üyeliğe kabul, üyelik türleri ve bu üyelerin yerine getirebilecekleri faaliyetler, üyelerin temsili, üyelerin yükümlülükleri ile bunlara verilecek disiplin cezaları, bunların durumlarında meydana gelen değişikliklerin bildirilme esasları, üyelikten ayrılma, çıkarılma ve sair konularla ilgili usul ve esaslar MTK’ların yönetim kurullarınca hazırlanarak Kurulun onayı ile çıkarılacak MTK yönetmeliğinde gösterilir .
Örnek Soru :
MTK’ların üyelerinden, takas süreci ve işlemleri dolayısıyla (aidat, ücret vb) MTK’ya verebilecekleri zararların karşılanması amacıyla talep ettikleri karşılığa ne ad verilir?
A) İşlem teminatı
B) Garanti Fonu
C) Asgari katkı payı
D) Üyelik teminatı
E) Maktu teminat
Yanıt: Üyeler sorumluluklarını zamanında yerine getirmedikleri takdirde MTK bundan zarar görebilir. Bu riske karşılık bulundurulan teminat üyelik teminatı adını alır. Cevap D.
Üyelerin sorumluluğu, faaliyet esasları ve üyelere uygulanacak tedbirler
• MTK üyeleri; mevzuatta belirlenen esaslar dâhilinde, borsalarda ve teşkilatlanmış diğer pazar yerleri ile bunların dışında işlem gören sermaye piyasası araçlarının teslimi , bedellerinin ödenmesi ve bu işlemlere ilişkin teminat ve garanti fonu katkı payı yükümlülüklerinin ifası ile ilgili işlemlerin tümünden ve bu kapsamda çalışanlarının görevleri çerçevesinde yaptıkları işlerden sorumludur . MTK üyeleri ile müşterileri arasında yapılacak sözleşmelere konulacak hükümlerle üyelerin sorumlulukları kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz .
MTK üyeleri ilgili mevzuatta yer alan ilke ve kurallar ile takas faaliyetlerine ilişkin olarak aşağıda sayılan hususlara uyma k zorundadır:
a) MTK tarafından belirlenen ilke ve kurallara uygun hareket etmek ,
b) Müşterilerine ve diğer üyelere karşı iyi niyet ve dürüstlük ilkelerine uygun davranmak,
c) Müşterilerine ve diğer üyelere karşı doğabilecek mali ve hukuki sorumluluğu teminat altına almak üzere MTK tarafından öngörülebilecek genel ve özel mahiyetteki sigortaları yaptırmak ve bu nitelikteki diğer tedbirleri almak,
4
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
ç) Ortaklık, yönetim yapısı ve mali durumu ile ilgili olarak önemli her türlü değişikliği , gerçekleştiği tarihte derhal MTK’ya bildirmek , d) Yasal olarak tutmakla yükümlü oldukları defter ve kayıtlara ek olarak, MTK tarafından kararlaştırılan diğer kayıtları tutmak , bilgi ve belgeleri usulüne göre düzenlemek ve bunları periyodik olarak veya MTK’nın istediği zamanlarda MTK’ya iletmek ve MTK tarafından belirlenen süre boyunca saklamak . • Bu hususlara uymayan veya takas yükümlülüklerini tam olarak yerine getirememesi sonucunu doğuracak sermaye piyasası aracı eksikleri tespit edilen üyeler hakkında MTK kendi yetkisindeki tedbirleri uygular.
1.2. TAKAS ESASLARI
• MTK’lar, borsalarda ve teşkilatlanmış diğer pazaryerlerinde ve borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerleri dışında işlem gören sermaye piyasası araçlarının teslimi, bedellerinin ödenmesi ve bu işlemlere ilişkin teminat yükümlülüklerinin ifası ile ilgili işlemleri yürütürler. • Bunların MTK’lar nezdinde yerine getirilmesi esastır. Kurul, MTK’ların takas hizmeti verebilecekleri pazaryerlerini belirler . Bu belirleme, piyasa, pazar ve platformlar ve/veya işlem görecek araçlar bazında olabilir. MTK’ların takas hizmeti verebilecekleri borsaların belirlenmesinde borsaların uygun görüşleri alınır . • MTK’lar, TCMB tarafından oluşturulanlar hariç olmak üzere sermaye piyasaları dışında kurulmuş ve kurulacak diğer piyasalar ile yurtdışında faaliyet gösteren borsa ve teşkilatlanmış pazaryerlerinin ve tezgahüstü piyasaların da takas, ödeme ve teminat işlemlerini Kurulun izni ile yerine getirebilir . Ayrıca Kurul , borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerleri dışında gerçekleştirilen sermaye piyasası araçları ile ilgili işlemlerin takasının MTK nezdinde yerine getirilmesini zorunlu tutabilir. • MTK’lar ilgili mevzuata göre yetkilendirilmek kaydıyla, belirtilen işlemleri, lisanslı depolar tarafından düzenlenen ürün senetleri konusunda da yürütebilir . • Takas sistemine ilişkin esaslar MTK Yönetmeliği ile düzenlenir. Takas prensipleri her bir araç, pazaryeri veya piyasalar bazında ayrı ayrı belirlenebilir . • MTK ; MTK Yönetmeliğinde tanımlayacağı durumlar için mahsup işlemi yapılmadan takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesini istemek , alım emirlerinde emrin gerçekleştirilmesi için gerekli nakdin , satım emirlerinde ise satışa konu sermaye piyasası aracının belirli bir kısmının veya tamamının emrin gerçekleştirilmesini beklemeden depo edilmesini istemek gibi tedbirleri öngörebilir .
Örnek Soru :
Türkiye’de sermaye piyasası işlemleri nedeniyle MTK’ların takas hizmeti verebilecekleri pazaryerlerini belirleme yetkisi hangi kuruluşa verilmiştir?
A) TCMB
B) BDDK
C) BİAŞ
D) Hazine Müsteşarlığı
E) SPK
Yanıt: Sermaye piyasası araçlarının teslimi, bedellerinin ödenmesi ve bu işlemlere ilişkin teminat yükümlülüklerinin ifası işlemlerini yürüten MTK’lar SPK’nın izni ile faaliyette bulunurlar. Cevap E.
Hizmet verilecek borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerleri ile imzalanacak sözleşmeler
• MTK ile hizmet verilecek borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerleri arasında her iki kurumun hak, yükümlülük ve yetkilerinin belirleneceği bir sözleşme yapılır . Bu durumda MTK , hizmet verdiği kurumun MTK’nın görev alanına giren iş ve işlemlerinin yürütülmesine ilişkin ilgili düzenlemelerde yer alan tüm yetki ve sorumlulukları devralır . Düzenlenecek sözleşme, tarafların sözleşmeyle birbirlerine karşı belirlenen mali yükümlülükleri dışında Kurul onayına tabi olup , sözleşmede bu Yönetmeliğe aykırı hususlara yer verilemez. Kurul, bu sözleşmede değişiklikler yapılmasını isteyebilir. MTK ile borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerleri arasındaki anlaşmanın feshedilmesi için asgari bir ihbar süresi belirlenmelidir . Söz konusu sözleşmelerde yapılacak değişiklikler de Kurul onayına tabidir .
5
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
• Borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerleri tarafından takas işlemlerini yürüten MTK ; pazaryerinin yönetim kurulu kararı ve Kurulun onayı ile değiştirilebilir . • MTK ile hizmet verdiği borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerleri arasında piyasanın güven ve istikrar içerisinde işleyişi ni engelleyecek unsurların ortaya çıkması ve bunun da MTK’ların yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirememesi nden kaynaklandığının tespiti halinde, MTK’nın görevlerinin bu kurumlar tarafından doğrudan yerine getirilmesine ve/veya başka bir MTK’nın görevlendirilmesine Kurul tarafından karar verilebilir . • Hizmet verilen borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerlerine ilişkin işlemler ve düzenlemeler; borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerleri lehine haklar ve/veya yükümlülükler oluşturduğunda, bunlar MTK lehine haklar ve/veya yükümlülükler olarak da kabul edilir .
Teminatlar
• MTK yapılan işlemler sonucunda nezdinde oluşacak yükümlülüklerin yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, üyelerden MTK yönetmeliğinde belirlenecek esaslar çerçevesinde teminat talep eder . • MTK üyelerine işlem, hesap ve işlem görecek araçlar bazında değişik oranlarda teminat ve teminatlandırma yöntemleri uygulanmasına, teminat olarak kabul edilebilecek kıymetlere ve bunların temini , tahsili , tamamlanma süreleri , nemalandırılması ve kullanılmasına ilişkin esaslara MTK yönetmeliğinde yer verilir . • MTK üyeleri, asgari olarak MTK düzenlemeleri ile belirlenecek oran veya tutarı karşılayacak kadar teminatı müşterilerinden talep etmek zorundadır. Kurul, piyasa koşullarındaki gelişmeleri dikkate alarak, gerektiğinde teminat oranlarına ya da tutarlarına asgari bir sınır getirebilir .
MTK’ların merkezi karşı taraf olmadığı hallerde oluşturulan garanti fonu
• MTK, yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumlarında kullanılmak üzere gecikmelerin önlenmesi amacıyla bir garanti fonu oluşturabilir . Kurul, hizmet verilen borsa ve teşkilatlanmış diğer pazaryerlerinde açılan piyasalar ve sermaye piyasası araçları itibariyle garanti fonu oluşturulmasını zorunlu tutabilir. • Üyelerin ve MTK’nın Garanti Fonu’na yapacakları katkılar, bu katkıların nemalandırılması, fonun yönetimi ve kullanımına ve fonla ilgili diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, MTK yönetmeliğiyle belirlenir.
Teminatlar ve garanti fonundaki varlıkların korunması
• Borsalar ve MTK’lar nezdinde Kurulca yapılan düzenlemeler uyarınca takas risklerinin önlenmesi amacıyla tutulan teminatlar ve oluşturulan garanti fonundaki varlıklar, amaçları dışında kullanılamaz, kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez, idarî mercilerin tasfiye kararlarından etkilenmez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyatî tedbir konulamaz.
Örnek Soru :
Borsalar ve MTK’lar nezdinde Kurulca yapılan düzenlemeler uyarınca takas risklerinin önlenmesi amacıyla oluşturulan fona ne ad verilir?
A) İşlem teminatı
B) Garanti Fonu
C) Asgari katkı payı
D) Üyelik teminatı
E) Maktu teminat
Yanıt: MTK’ların, üyelerin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumlarında kullanılmak üzere gecikmelerin önlenmesi amacıyla oluşturdukları fona Garanti Fonu adı verilir. Cevap B.
6
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
1.3. MERKEZİ KARŞI TARAF FAALİYETLERİ
• Kurul, merkezi takas kuruluşlarının, alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı da alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt ettikleri merkezî karşı taraf uygulamasını, piyasalar veya sermaye piyasası araçları itibarıyla zorunlu tutabilir. • Borsalar veya teşkilatlanmış diğer pazaryerleri de nezdlerinde işlem gören sermaye piyasası araçlarıyla ilgili merkezi karşı taraf uygulamasına geçmek üzere Kurula başvurabilirler.
Örnek Soru :
MTK’ların bir işlemin eşleştiği anda piyasa katılımcıları arasına girerek alıcıya karşı satıcı ve satıcıya karşı ise alıcı konumuna geçerek takasın tamamlanmasını taahhüt ettiği uygulamaya ne ad verilir?
A) Brüt teminatlandırma
B) Çoklu Pozisyon
C) Merkezi karşı taraf
D) Piyasa yöneticiliği
E) Likiditenin son kaynağı olma
Yanıt: Merkezi Karşı Taraf Hizmeti, Takasbank’ın, alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı ise alıcı konumuna geçerek, bu hizmeti verdiğ i ve vereceği piyasalarda gerçekleştirilen işlemlerin takasının tamamlanmasını teminat, garanti fonu ve tahsis edeceği sermayes i il e taahhüt ettiği hizmettir. Cevap C.
Başvuru ve izin
Merkezi karşı taraf görevini üstlenmek için Kurula başvuran MTK’lara izin verilebilmesi için;
• Hizmet verilecek sermaye piyasası araçlarında üstlenilecek mali riskler ile diğer risklere uyumlu olarak , Kurulca belirlenecek tutardan az olmayacak şekilde asgari özsermaye bulundurmaları ; Merkezi karşı taraf olunması nedeniyle ortaya çıkabilecek riskleri tanımlayabilecek, hesaplayabilecek ve raporlayabilecek etkin bir risk yönetim mekanizması ve birimi oluşturmaları ve idame ettirmeleri, gereklidir. • MTK’ların, MTK olma veya merkezi karşı taraf olarak yetkilendirilme koşullarından herhangi birini kaybetmesi halinde, durumun ortaya çıktığı gün itibariyle Kurula bildirimde bulunulur . • Belirli bir piyasa veya sermaye piyasası aracında merkezi karşı taraf olma izni verilmiş olan bir MTK , başka bir piyasa veya sermaye piyasası aracı için merkezi karşı taraf olarak faaliyet göstermek isterse Kurula yeniden izin başvurusunda bulunmak zorundadır.
Merkezi karşı taraf uygulamasında merkezi takas kuruluşlarının mali sorumluluğu
• Takas kuruluşlarının merkezi karşı taraf görevini üstlendiği takas işlemlerinde mali sorumluluğu, tesis edilecek limitler dâhilinde ve üyelerden alınacak teminatlar ile diğer garantiler çerçevesinde belirlenir. • Yükümlülüklerin yerine getirilmesi merkezi takas kuruluşunun özsermayesinde bir azalmaya neden olmuşsa, durum gerekçeleriyle birlikte aynı gün içinde Kurula bildirilir . MTK mali durumunu eski düzeyine getirmek için sermaye artırımı dâhil gereken her türlü tedbiri ivedilikle alır. Gerekli özsermaye tutarı yeniden tesis edilene kadar, MTK, Türkiye Muhasebe Standartlarına göre hazırlayacağı özsermaye değişim tablosunu haftalık olarak Kurula gönderir .
Teminat ve malvarlıklarının ayrı izlenmesi
• Merkezi karşı taraf hizmeti verecek kuruluş tarafından alınan teminatlar ile hesap sahiplerinin malvarlıklarının bu kuruluşun malvarlığından ayrı izlenmesi esastır. Takasın yerine getirilmesine ilişkin işlemler hariç olmak üzere merkezi karşı taraf hizmeti veren kuruluş söz konusu teminat veya varlıkları tevdi amaçları dışında kullanamaz . Merkezi karşı taraf hizmeti verecek kuruluş bu maddeye uyumun sağlanmasını teminen gerekli önlemleri alır.
7
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
Merkezi karşı taraf faaliyeti çerçevesinde oluşturulan garanti fonuna ve risk yönetimine ilişkin diğer hususlar
• Merkezi karşı taraf hizmeti verecek MTK’lar verilecek hizmete ilişkin olarak üyelerinden alacağı katkı payı ile bünyelerinde her bir piyasa için ayrı ayrı veya tüm piyasa için tek bir garanti fonu oluştururlar. • Başlangıçta belirlenmiş olan risk yönetim sisteminin içinde yer alan herhangi bir süreçte ya da kullanılan risk hesaplama yöntemlerinde önemli bir değişiklik yapılması gerekliliğinin ortaya çıkması halinde ve her hâlükârda 6 ayda bir Kurula bildirimde bulunulması zorunludur . Kurulun söz konusu yöntemlerde değişiklik talep etme hakkı saklıdır. • Merkezi karşı taraf olarak faaliyette bulunacak MTK’lar nezdinde oluşturulan risk yönetim sistemlerinin, herhangi bir zamanda ve her bir üyenin toplam riskini de gösterebilecek nitelikte olması gereklidir.
Örne k Soru:
Aşağıdakilerden hangisi MTK faaliyetinde bulunacak kuruluşların ilgili yönetmelik uyarınca Merkezi Karşı Taraf faaliyetleri kapsamında asgari sorumlulukları ile ilgili yanlış bir bilgidir?
A) Asgari özsermaye bulundurmalıdırlar
B) Etkin bir risk yönetim mekanizması ve birimi oluşturmalıdırlar
C) Yetkilendirilme koşullarından herhangi birini kaybetmesi halinde, bir hafta içinde Kurula bildirimde bulunmalıdırlar.
D) Merkezi karşı taraf hizmeti verecek kuruluş tarafından alınan teminatlar ile hesap sahiplerinin malvarlıklarının bu kuruluşun malvarlığından ayrı izlenmesi esastır.
E) Merkezi karşı taraf hizmeti veren kuruluş söz konusu teminat veya varlıkları tevdi amaçları dışında kullanamaz.
Yanıt: MTK hizmetinde bulunan kuruluşlar kendileri ile ilgili olumsuz durumlarla karşılaşmaları durumunda bunu aynı gün içerisinde Kurul’a bildirirler. Cevap C.
8
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
4. MTK yönetmeliğinde düzenlenen takas sistemine ilişkin esaslar doğrultusunda aşağıda yer alan ifadelerden hangisi doğrudur? A) MTK’lara takas, ödeme ve teminat işlemlerine ilişkin izin BİAŞ tarafından verilir. B) MTK’lar teminat yükümlülüklerinin ifası ile ilgili işlemleri yürütürler. C) Takas prensipleri her bir piyasa için bir arada belirlenmiştir. D) MTK mahsup işlemi yapılmadan takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesini isteyemez. E) MTK’ların takas hizmeti verebilecekleri pazaryerlerini belirleme yetkisi BİAŞ’a verilmiştir.
BÖLÜM 1 ÜNİTE TARAMA TESTİ
1.
I. TCMB
II. Katılım Bankaları
III. Yatırım kuruluşları
IV. Borsa İstanbul A.Ş.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri merkezi takas kuruluşu üyesi olabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
5. I. Anlaşmanın feshedilmesi için asgari bir ihbar süresi belirlenmelidir
D) III ve IV
E) I, II ve III
II. Değişiklikler Kurul onayına tabidir
III. Genel anlamda ihbar süresi 90 gün olarak belirlenmiştir. MTK ile hizmet verilecek borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerleri arasında yapılan sözleşmeler ile ilgili yukarıda yer alan ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?
2. Sermaye Piyasası Mevzuatına göre Merkezi Takas Kuruluşları (MTK) üyeliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) MTK’lara üyelik için faaliyet izni Borsa İstanbul’dan alınır.
B) MTK’lar üyelik teminatı talep edebilirler.
A) Yalnız I
C) Üyelik ilişkisi sözleşme ile kurulur.
B) Yalnız II
D) Sözleşmeye ilişkin hususlar MTK’ların yönetim kurullarınca hazırlanarak Kurulun onayı ile çıkarılacak MTK yönetmeliğinde gösterilir. E) MTK ile borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazaryerleri arasındaki anlaşmanın feshedilmesi için asgari bir ihbar süresi belirlenmelidir.
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I – II – III
6. MTK’ların, üyelerin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumlarında kullanılmak üzere gecikmelerin önlenmesi amacıyla oluşturduğu hesaba ne ad verilir?
3. Aşağıdakilerden hangisi ilgili mevzuatta yer alan ilke ve kurallar ile takas faaliyetlerine ilişkin olarak MTK üyelerinin uymak zorunda olduğu hususlar arasında yer almaz?
A) İşlem Teminatı
B) Başlangıç Teminatı
A) İlke ve kurallara uygun hareket etmek
C) Sürdürme Teminatı
B) İyi niyet ve dürüstlük ilkelerine uygun davranmak
D) Garanti Fonu
C) Her türlü değişikliği, gerçekleştiği tarihten 3 işgünü içerisinde MTK’ya bildirmek D) Gerekli kayıtları tutmak, bilgi ve belgeleri usulüne göre düzenlemek E) Mali ve hukuki sorumluluğu teminat altına almak üzere genel ve özel mahiyetteki sigortaları yaptırmak
E) Katkı Payı
9
Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri
7. Borsalar ve MTK’lar nezdinde Kurulca yapılan düzenlemeler uyarınca takas risklerinin önlenmesi amacıyla tutulan teminatlar ve oluşturulan garanti fonundaki varlıklar ile ilgili olarak aşağıda yer alan ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Garanti fonundaki varlıklar üzerlerine yalnızca ihtiyatî tedbir konulabilir.
CEVAP ANAHTARI
1. E
2. A
3. C
4. B
5. E
6. D
7. A
8. B
9. A
10. B
B) Garanti fonundaki varlıklar, amaçları dışında kullanılamaz.
C) Garanti fonundaki varlıklar, kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez.
D) Garanti fonundaki varlıklar, rehnedilemez.
E) Garanti fonundaki varlıklar, iflas masasına dâhil edilemez.
8. Merkezi takas kuruluşlarının, alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı da alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt ettikleri uygulamaya ne ad verilir?
A) Saklama Kuruluşu
B) Merkezi karşı taraf
C) Tescil merkezi
D) Kayıt kuruluşu
E) Piyasa yapıcı
9. MTK’ların, MTK olma veya merkezi karşı taraf olarak yetkilendirilme koşullarından herhangi birini kaybetmesi halinde, kaç gün itibariyle Kurula bildirimde bulunmaları zorunludur?
A) Aynı gün
B) Bir iş günü
C) Üç iş günü
D) 7 İş günü
E) Bir ay
10. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında merkezi saklama kuruluşları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Sermaye piyasası araçlarının merkezi saklanması ve bunlara ilişkin hakların kullanımı hizmetlerini veren kurumlardır.
B) Kamu tüzel kişiliğini haizdirler.
C) Anonim ortaklık şeklinde kurulur.
D) Kuruluşlarına, Sermaye Piyasası Kurulu’nun uygun görüşü üzerine ilgili Bakan tarafından izin verilir. E) Faaliyete geçmeleri; Sermaye Piyasası Kurulu’nun iznine tabidir.
10
Page 1 Page 2 Page 3 Page 4 Page 5 Page 6 Page 7 Page 8 Page 9 Page 10 Page 11 Page 12 Page 13 Page 14 Page 15 Page 16 Page 17 Page 18 Page 19 Page 20 Page 21 Page 22 Page 23 Page 24 Page 25 Page 26 Page 27 Page 28 Page 29 Page 30 Page 31 Page 32 Page 33 Page 34 Page 35 Page 36 Page 37 Page 38 Page 39 Page 40 Page 41 Page 42 Page 43 Page 44 Page 45 Page 46 Page 47 Page 48 Page 49 Page 50 Page 51 Page 52 Page 53 Page 54 Page 55 Page 56 Page 57 Page 58 Page 59 Page 60 Page 61 Page 62 Page 63 Page 64 Page 65 Page 66 Page 67 Page 68 Page 69 Page 70 Page 71 Page 72 Page 73 Page 74 Page 75 Page 76 Page 77 Page 78 Page 79 Page 80 Page 81 Page 82 Page 83 Page 84 Page 85 Page 86 Page 87 Page 88 Page 89 Page 90 Page 91 Page 92 Page 93 Page 94 Page 95 Page 96 Page 97 Page 98 Page 99 Page 100 Page 101 Page 102 Page 103 Page 104 Page 105 Page 106 Page 107 Page 108 Page 109 Page 110 Page 111 Page 112 Page 113 Page 114 Page 115 Page 116 Page 117 Page 118 Page 119 Page 120 Page 121 Page 122 Page 123 Page 124Made with FlippingBook interactive PDF creator