Takas Saklama ve Operasyon İşlemleri

Takas alacaklarının dağıtılması

• Üyelerin piyasada gerçekleştirdikleri işlemler nedeniyle oluşan ve Yönetmelikteki esaslar çerçevesinde hesaplanan takas alacakları, Takasbank tarafından üyelerin ilgili hesaplarına aktarılmak suretiyle ödenir . • Üyenin takas alacağını alabilmesi için, takas yükümlülüğünü yerine getirmiş olması ve Takasbank tarafından nakit ve/veya varlıklara ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla oluşturulan takas havuzunda yeterli bakiye bulunması zorunludur. Yükümlülüğü bulunmayan üyelerin alacakları ise takas havuzunda yeterli bakiye bulunması halinde ödenir.

• Blokeli alacaklar, borç kapatma saati dikkate alınarak serbestleştirilir.

• Alacak dağıtımı işlemleri, alacakların serbestleşme zamanı dikkate alınarak gerçekleştirilir. Takasbank takas hizmeti sunduğu piyasalar itibariyle, piyasaların özelliklerine göre, farklı alacak dağıtımı yöntemleri belirleyebilir. Buna ilişkin usul ve esaslar ilgili Piyasa Yönergelerinde belirtilir.

İşlem öncesi depo şartı

• Takasbank, takas sisteminin sağlıklı biçimde işlemesi amacıyla , risk ve temerrüt durumlarını dikkate alarak belirli bir sermaye piyasası aracında ya da belirli üye veya üyelerin işlemlerinin ya da Kurul veya borsanın gözetim faaliyetleri kapsamında tespit edilecek gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişilerin yetkililerinin işlemlerinin netleştirme yapılmadan y erine getirilmesini; alım emirlerinde emrin gerçekleştirilmesi için gerekli nakdin, satım emirlerinde ise satışa konu sermaye piyasası aracının belirli bir kısmının veya tamamının emrin gerçekleştirilmesini beklemeden depo edilmesini isteyebilir .

• İşlem öncesi depo edilen para veya kıymet , işlemin gerçekleşmemesi halinde, ilgili üyeye iade olunur .

İşlemin gerçekleşmesi halinde ise;

•

a) Alım emirlerinde, depo edilen para, alımı gerçekleşen kıymetin bedeline mahsup edilir . Alım nedeniyle doğan nakit yükümlülüğünün, depo edilen tutardan az olduğu durumda aradaki fark ilgili üyeye iade edilir. b) Satım emirlerinde, satışı gerçekleşen kıymetler alıcı üyeye bedeli tahsil edilerek teslim edilir . Tahsil edilen bedel satıcı üyeye ödenir. Depo edilen kıymetlerin tamamının satışı gerçekleşmemiş ise, kalan kısmı satıcı üyeye iade edilir. • Depo edilen tutardan daha fazla kıymet alımı ya da depo edilen kıymetten daha fazla satım yapılması durumunda , aradaki tutar veya kıymet farkı takas süresi içerisinde yerine getirilmiş olsa dahi, temerrüt esasları uygulanır .

Örnek Soru :

Takasbank’ın, alım emirlerinde emrin gerçekleştirilmesi için gerekli nakdin, satım emirlerinde ise satışa konu sermaye piyasası aracının belirli bir kısmının veya tamamının emrin gerçekleştirilmesini beklemeden depo edilmesini isteme hakkına ne ad verilir?

A) Brüt takas uygulaması

B) Teslim karşılığı ödeme

C) Çok taraflı netleştirme

D) Alacakların dağıtılması

E) İşlem öncesi depo şartı

Yanıt: Bir sermaye piyasası aracına ilişkin alım veya satım emri verildiğinde, emir konusu işleme ilişkin nakit veya sermaye piyasası aracının, yatırımcının emri verdiği yatırım kuruluşu nezdindeki hesaplarında bulunuyor olmasına veya emrin verildiği anda yatırım kuruluşuna peşinen tevdi edilmesi ve takas yükümlülüğü yerine getirilinceye kadar söz konusu nakit ya da sermaye piyasası aracının bu hesaplarda tutulması zorunluluğuna işlem öncesi depo şartı adı verilir. Cevap E.

Takas süresi

• Takas süresi ve bu sürelerin değiştirilmesi, ilgili borsa veya piyasa işleticisinin görüşü alınarak piyasa bazında belirlenir.

• Takas süresi ; takas, saklama, ödeme veya piyasa işletim sistemlerinden kaynaklanan sorunlar nedeniyle Takasbank tarafından geçici olarak değiştirilebilir.

Made with FlippingBook interactive PDF creator