Greenity 73

14 augustus 2020

Sterke groeier 41 Showtuin Fred. de Meulder toont trends

10 Waar laten we de seizoenarbeiders?

39 Wodka opent

deuren in Polen



www.totalsystems.nl

Bel: 0223-522135 of 0653-719915 Fred Steenvoorden

greenity-totalsystems 190611.indd 1

13-06-19 10:38

greenity-steenvoorden 200206.indd 1

06-02-20 10:21

Rijksstraatweg 56a 2171 AM Sassenheim weg 56a

tel: 0252-222580 info@helmus.nl www.helmus.nl

Spoelen voor kwekerij en exportschoon van alle bollen, knollen en (vaste) planten.

Warmwaterbehandelen (koken) met of zonder ECA water van o.a. Allium, Amaryllis, Crocus, Iris, Narcis, Tulp, Aconitum, Astilbe, Hosta, Pioen en vele andere produkten. Behandelingen voeren wij uit volgens richtlijnen van de BKD inclusief behandelingscertificaat en wij hebben veel ervaring met behandelingen ‘op maat’.

koelinstallaties

greenity-helmus 190305.indd 1 1011.i it l

15-10-19 11:24 21 01 20 0:11

adv.pag G62.indd 2

04-03-20 12:19

Groot in kleine teelten

• Beschermt tegen sclerotinia en stromatinia (droogrot) • Voor een zekere oogst

BASF Nederland B.V. Agricultural Solutions | Postbus 1019 | 6801 MC Arnhem | T. (026) 371 72 71 www.agro.basf.nl | Facebook: @BASF.Agro.nl | Twitter: @BASFagronl | Allstar ® is een geregistreerd handelsmerk van BASF. Gebruik gewasbeschermingsmiddelen veilig. Lees voor gebruik eerst het etiket en de productinformatie.

I NHO U D

28 Bollen voor je huid Kim van Haaster haalt voor haar cosmeticabedrijf Bloomeffects werkzame stoffen uit bloembollen.

10 Huisvesting Huisvesting van arbeidsmigranten was al een probleem, maar dat is door corona versterkt.

12 B&L Tulips B&L Tulips broeit jaarrond, maar teelt ook zelf bollen.

In dit nummer 10  Huisvesting arbeidsmigranten 12 Aanvoerregulering dure les voor zomerbroei 16 Samen werken is niet altijd samenwerken 28  Beauty uit bollen 38  Ondertussen in...Polen 41  Dahliashowtuin dient veel doeleinden

Vaste rubrieken 4  In de media 6  In gesprek Jan Willem Griep 9  Column Emiel van Tongerlo

19  Tech&Mech 21  5 minuten

Bart Ammerlaan

22  KAVB 26  Vakvenster 30  Boekrecensie 32  CNB 43  Vaste planten

Op de cover 41 De dahliashowtuin van Fred. de Meulder is zes keer zo groot als vorig jaar. Er staan zo’n 550 cultivars. Die aandacht voor dit gewas is niet voor niets, want de dahlia is ongekend populair. Directeur René Schrama hecht aan de tuin: “We willen telers kunnen laten zien wat er is en wat er aankomt.”

Teucrium hyrcanicum

44  Hobaho 45  Teeltverbetering 46  Teeltadvies 50 Het onderzoek van... Johan Kos

14 augustus 2020

3

14 augustus 2020

VA N D E R E D A C T I E

Areaal lelie daalt ruim 500 hectare

Dit jaar is er 3.754 hectare lelies geplant. Dat is ruim 500 hectare minder dan in 2019, een krimp van iets meer dan 12 procent. Dat blijkt uit de voorlopige statistieken lelie van de Bloembollenkeu- ringsdienst. Ook de arealen van gladiool en Zantedeschia gingen omlaag.

Kom er maar eens op

Monique Ooms — Redacteur m.ooms@greenity.nl

Soms komen mensen met een idee dat zo voor de hand ligt, dat je jezelf afvraagt: waarom heeft niemand dat ooit eerder bedacht? Vaak zijn dat de beste ideeën. Denk bijvoorbeeld aan Thuisbe- zorgd: het idee van een app waarop je maaltijden bij diverse restaurants in de buurt kunt bestellen is op zichzelf heel simpel. Gelet op het succes, is het tegelijkertijd nogal briljant. Dichter bij huis is Fam Flower Farm een mooi voorbeeld. Twee kwekersvrouwen besluiten Instagram als uit- hangbord voor de business van hun partners te gebruiken met prachtige foto’s van bolbloemen, koppelen er een webshop en excursies aan en weten zo honderdduizenden volgers over de hele wereld te bereiken. In deze editie van Greenity kunt u kennismaken met Kim van Haaster, die samen met haar man Hein, van H.M. van Haas- ter uit Hillegom, heeft bedacht dat tulpen van- wege de stoffen die zij bevatten als basis kun- nen dienen voor huidverzorgingsproducten. Ze lanceerde de productenlijn op de Amerikaanse consumentenmarkt, waar tulp als een exclusief product wordt beschouwd en vanwege de Euro- pese uitstraling ongelooflijk populair is. Slim, had u zelf misschien ook kunnen bedenken, maar kom er maar eens op. Waarom was het er nog niet? In de volgende editie van Greenity Talks, onze live gestreamde talkshow op Face- book, gaan we in gesprek met Kim van Haaster en meer ondernemers zoals zij, die in staat zijn om vanuit een ander perspectief naar een pro- duct of een dienst te kijken en daarmee in te spelen op een behoefte die zij hebben gezien. Niet per se met het doel om het anders te doen, maar vooral door met een frisse blik te kijken, los te laten wat er al is, zich niet te laten hin- deren door onmogelijkheden, maar te focussen op wat er wél kan. Dan kom je dus op ideeën die zo voor de hand liggen dat anderen ze niet eerder hebben bedacht. Behalve een sterk pro- duct levert dat ook nog eens een bak energie op die meekomt in de slipstream van dat briljante idee. Ik kijk nu al uit naar de tweede editie van Greenity Talks. Die wordt overigens opgenomen in de programmering van Plantarium Digital Expo, op donderdag 3 september. Houd onze berichtgeving en die van Plantarium in de gaten als u meer wilt weten over hoe je anders naar je vak kunt kijken. En wat dat zoal kan opleveren.

Over de hele linie is er een krimp te zien in de lelies, het areaal ging van 4.272,94 hectare naar 3.754,62 hectare. De grootste krimp is dit jaar te zien bij de Oriëntals. Dat areaal nam af van 993 hectare naar 824 hectare. Daarnaast liep het areaal LA’s ook terug, namelijk van 1.008 naar 914 hectare. De OT’s namen af van 782 hectare naar 694 hectare. Vanwege de zeer zorgelijke ontwikkelingen in de leliemarkt, riep An- thos leliekwekers in maart net na de corona-uitbraak op om hun ‘ge- zonde verstand te gebruiken’ en bij het planten rekening te houden met de markt. Ook zonder coronacrisis was er al een flinke krimp van zo’n 450 hectare nodig, zo zei exporteur VWS Flowerbulbs destijds. Door de corona zou de krimp volgens dit bedrijf moeten uitkomen op ongeveer 900 hectare. TIEN PROCENT MINDER GLADIOLEN Dit jaar staat er ongeveer 10 procent minder areaal aan gladiolen ten opzichte van vorig jaar. In 2020 komt het areaal uit op 633,30 hectare. In 2019 was het areaal 705,95 hectare. Zowel de kralen- als het knollenareaal is afgenomen in 2020. Van kralen staat er 105,03 hectare en van knollen 528, 27 hectare. Hiermee daalde het areaal in 2020 ten opzichte van 2019 met respectievelijk 16 hectare en 56 hectare. Het merendeel van het areaal gladiolen wordt vertegenwoordigd door de grootbloemige knollen, namelijk 364,53 hectare, maar dit is wel met 64 hectare teruggelopen ten opzichte van 2019. Ook van de kralen liep het areaal grootbloemigen terug, namelijk van 79,64 hectare vorig jaar naar 68,72 dit jaar. Het areaal kleinbloemigen stijgt in de knollen met ongeveer 3 hectare. ZANTEDESCHIA: 30 HA MINDER Het areaal van Zantedeschia is gedaald van 353 ha naar 325 ha. Dat blijkt uit de voorlopige statistieken van de BKD. Deze krimp van bijna 30 ha is een trendbreuk. In de vier voorgaande jaren was er telkens een toename van enkele tientallen hectaren en verdubbelde het areaal van 174 ha in 2016 tot 353 ha vorig jaar.

4

14 augustus 2020

S T E L L I NG

Ik ga minder klanten bezoeken en meer online doen

We zullen vaker thuis blijven werken na de coronacri- sis en bedrijven gaan minder vanzelfsprekend even per vliegtuig naar Londen voor overleg. Wat betekent dit voor de handel in bloembollen en vaste planten? Minder reizen en meer digitaal contact?

73 % E E N S

Op www.greenity.nl kunt u reageren op de nieuwe stelling: ‘Ondanks het gevaar van brand blijven zonnepanelen aantrekkelijk’

Zonnepanelensplinters rapen Medewerkers van Wit Flowersbulbs in Moerbeek kammen de omliggende weilanden uit, nadat zo’n twee weken geleden een brand twee van de drie schuren verwoest- te en de splinters van de zonnepanelen tot 6 kilometer verder terecht kwamen. De brand en de gevolgen leidden tot een discussie over de veiligheid van zonnepane- len. De Omgevingsdienst Noord-Holland behandelde de brand als een asbestbrand, waar ook verspreiding van deeltjes kan optreden. De dienst pleit voor een landelijk plan voor dit soort branden, meldde de NOS eind vorige week. Ook zijn kamervragen gesteld. In Rutten, in de Noordoostpolder, gebeurde iets soortgelijks en ook daar kwamen de zonnepanelensplinters na een brand in de wijde omtrek terecht. Het gras voor de koeien kan niet worden gebruikt, maar gewassen die onder de grond groeien mogen volgens het RIVM wel worden geoogst. De dure en tijdrovende opruimklus en de schade die uit de splinters voortvloeit, wordt ‘uit coulance’ door verzekeraar Achmea betaald, zegt ondernemer Peter Wit in het Noordhollands Dagblad. Het bedrijf pakt de draad zo goed en zo kwaad als het kan weer op. De overgebleven tulpen zijn bij een collega verwerkt en er wordt gezocht naar een plek om te broeien. De oorzaak van de brand is nog niet duidelijk.

NVWA strenger bij overtredingen middelen De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) treedt strenger op tegen verkeerd gebruik van gewas- beschermingsmiddelen en biociden. Bij herhaaldelijke overtredingen binnen drie jaar wordt strenger gestraft en bij bedrijven die langdurig en ernstig in de fout gaan volgt toezicht. Het nieuwe beleid gaat 17 augustus 2020 in. De strengere aanpak betekent niet dat er meer contro- les uitgevoerd worden, maar dat de mogelijke sancties die opgelegd kunnen worden naar aanleiding van een inspectie strenger worden. De NVWA voert zogeheten nalevingsmetingen uit om per sector een beeld van de naleving van de regels te krijgen. Tevens voert de NVWA risico-gebaseerde controles uit. Bij slechtere naleving leidt dit tot intensiever toezicht op de bedrijven. De boetes kunnen bij meerdere overtredingen door stapeling oplopen, waarschuwt de NVWA. Er worden maximaal vijf overtredingen per inspectie beboet. Er is volgens de NVWA geen specifieke aanleiding voor het aanscherpen van het beleid. ‘Wel is het zo dat bij be- paalde doelgroepen de naleving stagneert of soms zelfs afneemt. Dit verschilt per doelgroep. De aanpassing is wel gericht op bedrijven die herhaaldelijk de fout in gaan, die worden nu strenger aangepakt’, aldus een schriftelijke reactie.

C O L O F ON

14 augustus 2020 De redactie werkt op basis van een redactiestatuut. Aan alle artikelen en rubrieken wordt de meest mogelijke zorg besteed. Uitgevers, redactie en medewerkers aanvaarden echter geen enkele aansprakelijkheid voor mogelijke gevolgen die direct en/of indirect kunnen voortvloeien uit de inhoud van artikelen en/of advertenties. De redactie houdt zich het recht voor om ingezonden brieven enmededelingen niet te plaatsen dan wel te wijzigen of in te korten. Overname van artikelen, berichten of fotografie is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van de redactie. Greenity is een voortzetting van het tijdschrift BloembollenVisie (2003-2017). BloembollenVisie ontstond uit een samenvoeging vanMarktVisie (CNB) en Bloembollencultuur (KAVB). REDACTIE Hans van der Lee (hoofdredacteur), Lilian Braakman, Arie Dwarswaard, Ellis Langen en Monique Ooms (vakredacteuren), André Leegwater (eind- en webredacteur) FOTOGRAFIE René Faas VORMGEVING Filie Nicola en Lianne van ’t Ende WEBSITE www.greenity.nl CONTACT Postbus 31 | 2160 AA Lisse | tel. 0252-431 431 | info@greenity.nl ADMINISTRATIE tel. 0252-431 200 | naw@cnb.nl REDACTIEADRES Heereweg 347 | 2161 CA Lisse ABONNEMENTEN Excl. btwper jaar:Nederland€275,–, Europa€295,–, buitenEuropa€325,– ADVERTENTIES Bureau Van Vliet bv | Postbus 20 | 2040 AA Zandvoort | tel. 023-5714745 | zandvoort@bureauvanvliet.com UITGEVERS KAVB en CNB ISSN 2589-4099

Vanwege de vele afgelastingen van evenementen door het coronavirus staat er in deze Greenity geen agenda. Zie: www.greenity.nl/agenda

5

14 augustus 2020

I N G E S P R E K

14 augustus 2020

14 augustus 2020

6

14 augustus 2020

‘Digitaal Plantarium wil sector aan het denken zetten’

Voorzitter Jan Willem Griep van boomkwekerij- en vasteplantenbeurs Plantarium staat voor een nieuwe uitdaging: een digitale vakbeurs. De corona-uitbraak zette een streep door de traditionele Boskoopse beurs. Daarop werd overwogen de beurs een jaar over te slaan, zoals bij veel evenementen dit jaar. Volgens Griep is het echter een kans om een heel nieuw platform op te zetten. “Digitaal, internationaal en verbindend voor de spelers in de sector”, vat de directeur enthousiast samen.

Jan Willem Griep DIRECTEUR PLANTARIUM

Tuinbouw is de rode draad door de carrière van Jan Willem Griep (56). Hij was vanaf 1997 financieel directeur van de Flo- riade in Vijfhuizen in 2002 en sinds die tijd is de sector niet uit zijn leven verdwenen. Hij werkte van 2003 tot 2008 als secretaris en directeur bij de Vereniging van Bloemenveilin- gen Nederland (VBN) en in 2009 trad hij aan als voorzitter van de Stichting Vakbeurs voor de Boomkwekerij, de organisatie achter Plantarium. Vlak voor hij met die taak begon, werkte hij als directeur bij lokale Rabobanken. De Floriade in Alme- re naderde en Griep werd in 2015 aangesteld als een van de kwartiermakers, waarna hij directeur Tuinbouw en Financiën werd. In mei 2018 kwam alles plots tot stilstand, toen hij een ernstig fietsongeluk kreeg. Ruim een jaar revalideerde hij en inmiddels staat hij weer aan het roer van Plantarium en is hij weer betrokken bij de Floriade-organisatie.

Tekst: Hans van der Lee | Fotografie: René Faas

Een heel nieuw initiatief voor de boomkwekerij, uit nood geboren? “Eigenlijk heeft corona het idee een forse duw in de rug gegeven, want we hebben als organisatie al eerder gesproken over digitalisering van de beurs, of een deel ervan. Nu gaan we deze weg in, want we willen geen jaar overslaan. Natuur- lijk hebben we ons eerst afgevraagd of de beurs kon door- gaan, maar al snel werd duidelijk dat een fysieke beurs er niet meer in zat dit jaar. We vonden het ook ondenkbaar als er niets was voor de internationale sector. Daarom zijn we nu dit avontuur gestart. Corona is als een golf over de sector heengeslagen en dat raakt je. Geen contacten, netwerken is een stuk ingewikkelder geworden. Vandaar dat we toch iets willen doen.” Niet getwijfeld? “Natuurlijk was het ingewikkeld. De mede-bestuursleden hebben ook allemaal een bedrijf en het was keihard werken. Tot opeens alles stil stond. De eerste gedachte was dat dit

niet te lang moest duren, maar dat doet het dus wel. Al 38 jaar is het uitgangspunt van de vakbeurs en het bestuur dat we er voor de sector zijn, wat er ook gebeurt. De sector perspectief bieden, in welke vorm dan ook. De paniek in de sector maakte plaats voor nieuwe drukte. Mensen gingen en masse naar het tuincentrum, er kwam ontzettend veel vraag. Opnieuw werd bikkelhard gewerkt, en nog. Het zette ons aan het denken. Blijft dit? Is het de nieuwe situatie? Wat zijn de gevolgen en welke veranderingen zien we? We konden een jaar overslaan, maar er is zoveel aan de hand dat we toch een soort treffen willen organiseren. Centrale vraag wordt of we uit de markt halen wat er in zit en we willen de kansen en bedreigingen in dit nieuwe landschap in beeld brengen. Het draait bij Plantarium ook om de lange termijn, waarbij we proberen vooruit te lopen op de ontwikkelingen en we willen prikkelen. Het publiek mag daar best iets van vinden, als de ondernemers maar aan het denken worden gezet.” De ondernemers die het redden, zijn de mensen die het goed

14 augustus 2020

7

14 augustus 2020

I N G E S P R E K

‘Plantarium is de andere vakbeurzen een stap voor’

georganiseerd hebben en die naar voren kijken. Dat doen wij ook. Het stimuleert ons te vernieuwen. We blijven niet hangen bij de waan van de dag en willen snel anticiperen op wat de sector is overkomen. Corona is onvoorspelbaar, maar voor de sector heeft het blijvende gevolgen. Plantarium is net als een onderneming, al zijn wij een stichting: we willen toekomstbestendig zijn, overleven en weer starten.” Corona heeft het bestuur tot een nieuw inzicht gebracht? “Deze crisis wijst ons erop dat de boomkwekerij krachtiger moet zijn, meer partijen moet vinden om mee samen te wer- ken. Ons product staat meer in de belangstelling dan ooit en we hebben goud in handen. Er liggen nog enorme kansen, met name bij stedebouwkundige projecten. Met die weten- schap willen we onmiddellijk aan de slag.” Lukt het ook de aandacht te verdelen tussen Plantarium en Floriade? “Er zijn veel raakvlakken tussen beide evenementen en de boomkwekerij is ook een belangrijke speler voor de Floriade. Je zit in veel gevallen met dezelfde partijen om de digitale tafel en dat maakt het ook makkelijker. Via de Floriade in 2002 ben ik destijds ook bij het Pantarium-bestuur terecht- gekomen. Het zijn verschillende werelden, met dus vele raakvlakken. Dat is een deel van de lol.” Er komt een nieuw soort evenement, maar is de sector daar ook klaar voor? “Achteraf zullen we zien of we het goed hebben gedaan en wat we moeten veranderen. Vergeet niet dat de onderne- mers in de coronaperiode ook veel meer digitaal zijn gaan werken. De eerste vergaderingen achter het beeldscherm waren onwennig, maar nu is het normaal. Er gebeurt ook veel meer op social media en dat is inspirerend. De nieuwe digitale markt ligt er. De digitale stappen zijn soms onbehol- pen, maar ze zijn authentiek. We laten daarom een deel van het beursprogramma ook verzorgen door Mister Plantgeek, Michael Perry. Dat is een influencer met vele volgers die heel veel met groen doet. Het mooie is dat het digitale overleg eigenlijk informeler is geworden dan de gebruikelijke vergaderingen. Je krijgt een inkijkje in iemands huis en er lopen bijvoorbeeld kinderen door het beeld. Het heeft iets ontwapenend en dat is best leuk.”” Het buitenlandse publiek logt ook gewoon in dit jaar? “Er is veel belangstelling uit het buitenland, vooral omdat dit het enige evenement in de boomkwekerij- en vasteplan- tensector is dat doorgaat. Ik ben ervan overtuigd dat deze

vorm een pad biedt naar nieuwe markten, nieuwe regio’s voor publiek en deelnemers. Daarmee is Plantarium een stap verder dan de andere beurzen. De beurs is op 2 en 3 septem- ber, maar eigenlijk zit je niet echt aan die data vast. Het is de bedoeling het platform daarna levend te houden, zodat er telkens nieuwe dingen te vinden zijn terwijl de andere gesprekken en presentaties ook terug te kijken zijn.” Maar sommige dingen veranderen niet? “Nee, aan sommige zaken moet je niet komen. We hebben dus een selectie noviteiten die ook te zien is en die gekeurd wordt door de KVBC. Daar zijn we blij mee, het is een groot goed dat we dat hebben. Bedrijven stemmen niet voor niets de introductie van nieuwe soorten af op de beurs. Het effect van de prijzen van de keuringscommissie op de belangstel- ling en de verkoop van de producten is ook krachtig en dat willen we dus absoluut behouden.”

8

14 augustus 2020

C O L UMN

Ruimte gezocht Emiel van Tongerlo — Verkoper Zabo Plant Emiel@zaboplant.nl

Momenteel hebben we een tekort aan wonin- gen. Dit schijnt nog zeker tien jaar te duren. Waar wonen deze mensen nu dan, vraag ik me wel eens af. Een gangkast in Amsterdam hu- ren, laat staan kopen, zit er voor veel starters momenteel niet eens in. Het aantal eenper- soonshuishoudens lijkt sterk toe te nemen. De bevolking groeit jaarlijks met honderdduizend personen. Politieke partijen zeggen ‘verrast’ te zijn door de explosieve groei van migratie. Jon- geren blijven (noodgedwongen) langer bij paps en mams wonen. Ondertussen daalt het aantal verleende bouwvergunningen al enkele jaren… Sinds afgelopen voorjaar is er iets substantieel veranderd in onze gedachtegang. Doordat er meer in en om huis gebivakkeerd wordt, is er behoefte ontstaan aan extra ruimte. Nu hoor ik de gemiddelde lezer al denken ‘hier in het pol- derdorp hebben we ruimte zat.’ Klopt, maar het grootste deel van de bevolking woont nu eenmaal dicht op elkaar in stedelijk gebied. ‘Vol’ is nog- al een beladen begrip. Randstedelingen ervaren ‘vol’ nou eenmaal anders dan een dorpeling in Noord-Friesland. In de stad Los Angeles wonen ongeveer evenveel mensen als in Nederland. Als je Los Angeles op Nederland zou leggen, beslaat het nog geen derde… Alles is relatief. Momenteel beïnvloedt de anderhalvemetersamenleving ons gedrag. Ruimte gezocht! Het is deze zomer ‘vech- ten’ voor een plekje met het gezin op de Neder- landse camping. Er bestaat tegenwoordig zelfs een jarenlange wachtlijst voor een volkstuin. Volks- tuinen hebben een publieke functie gekregen, complete gezinnen strijken neer op de picknick- banken… Er lijkt een toenemende behoefte aan ‘groen’. Ook ‘millennials’ zijn ineens dol op plan- ten. Sommige tuincentra werken verbaasd en met een grote glimlach met verkeersregelaars in en om de zaak. Een run op groen! De Nederland- se tuinbouwsector lijkt me inventief genoeg om op een slimme manier deze ruimte op te vullen.

14 augustus 2020

9

14 augustus 2020

D e kabinetsreactie volgt op de aanbevelingen van het zogeheten Aanjaagteam bescherming ar- beidsmigranten onder leiding van Emile Roemer. Het kabinet wil op korte termijn met gemeenten praten over extra woonruimte. Daar is geld voor uit het potje voor de huisvesting van kwetsbare groepen. Voorts is het Rijksvastgoedbedrijf in te zetten en corporaties worden vrijgesteld van de verhuurdersheffing. Wethouder Theo Meskers van Hollands Kroon is niet onder de indruk van de actie van het kabinet. Zijn gemeente heeft nog een tekort aan 1.000 tot 1.500 woonplekken voor arbeidsmigranten. “Alles wat het Aanjaagteam op tafel heeft gelegd, is hier al jaren bekend. Wij zijn al een paar stappen verder. Zeventig procent van de arbeidsmigranten komt een korte periode en gaat weer weg. Het kabinetsvoornemen biedt wellicht soelaas voor de resterende dertig procent die langer blijft. Corporaties kunnen gemakkelijker flexhuizen bouwen die voor meerdere groepen geschikt zijn. Denk aan jongeren, mensen na een echtscheiding én arbeidsmigran- ten. Alleen zie ik nog weinig enthousiasme, want de meeste corporaties bouwen voor honderd jaar. Daardoor zijn huizen te duur voor de onderkant van de markt en daar moet iets aan gebeuren.” ENERGIE Voor de 70 procent arbeidsmigranten wordt volgens wethou- der Meskers in Hollands Kroon veel werk verzet. Sinds 2012 heeft dat onder meer geleid tot de bouw van huisvesting voor 360 arbeidsmigranten in de glastuinbouw op het bedrij- venterrein Agriport bij de A7. “Dat zien wij als een voorbeeld van hoe het moet. Huisvesting, vervoer en recreatie zijn goed geregeld. Klachten zijn er praktisch niet.” Hollands Kroon heeft een stokje gestoken voor het opkopen van woonhuizen door agrarische bedrijven of uitzendbu- reaus voor de huisvesting van arbeidsmigranten. “Als er nu een locatie als een oude school of leegstaand gebouw is waar meer mensen worden gehuisvest, mogen mensen daar maxi- maal een jaar wonen.” Ook bollenbedrijven krijgen toestemming om woonruimte te maken voor maximaal veertig arbeidsmigranten. “In princi- pe voor de eigen werknemers, maar als de huizen leeg staan tussen januari en maart, mag een ander bedrijf er gebruik van maken. We hebben het dan niet over caravans, maar over een goed gebouw dat voldoet aan het Agrarisch Keur- merk Flexwonen.” Zo is vlak voor de zomervakantie nog een principeakkoord gegeven voor de bouw van 330 woningen op drie plekken. WEERSTAND Toch zijn nog zeker 1.000 tot 1.500 woonplekken nodig. Volgens Meskers zijn het vooral de buurtbewoners die zich tegen de huisvestingsplannen verzetten. “In de tijd dat niets was geregeld is een enorm wantrouwen ontstaan. Er was overlast van geluid, parkeren en dronken arbeidsmigran- ten. Dat zit nog steeds heel diep. Mensen zijn bang dat hun kinderen wat overkomt of dat hun tuin wordt leeggeroofd. Terwijl op de plekken waar het wél goed geregeld is geen enkele klacht is. Net toen we bezig waren om op een paar plekken huisvesting te regelen, gingen de omwonenden voor de plannen liggen. Ze kregen steun van de gemeenteraad waardoor het speelveld nu kleiner is.”

Schiet op met de huisvesting van arbeidsmigranten. Dat is de boodschap van het kabinet aan de Nederlandse gemeenten en provincies. Reden voor de spoed is het risico van een uitbraak van het coronavirus onder arbeidsmigranten. Voor dit bollenseizoen is het te laat. Oorzaken huisvestigingsproblemen: Weerstand omwonenden en onvoldoende registratie

Tekst: Roza van der Veer | Fotografie: René Faas, Hollands Kroon

Een andere hobbel is de registratie. Provincies bepalen hoeveel een gemeente mag bouwen. Veel arbeidsmigranten

Theo Meskers, wethouder Hollands Kroon: “Huisvesting op bedrijventerrein Agriport is een voorbeeld van hoe het moet.”

10

14 augustus 2020

schrijven zich niet in bij de gemeente, waardoor ze niet mee- tellen als inwoner. Door dit vertekende beeld mag Hollands Kroon minder huizen bouwen dan nodig is. “Daardoor rijzen de huizenprijzen de pan uit. Natuurlijk speelt de absurd lage rente ook een rol, maar als gemeentebestuur zit je tussen twee vuren. Er is een flinke behoefte aan huizen, maar we mogen lokaal niet beslissen om meer te bouwen.” De provincie Noord-Holland neemt het huisvestingspro- bleem serieus. Er wordt meegedacht over het plan van de West-Friese Bedrijvengroep, uitzendorganisaties, FNV en bouwers voor een park met 450 appartementen voor 1.500 tot 2.000 arbeidskrachten. “Ze zien de worsteling en willen graag een stap maken. Misschien is zoiets ook voor ons een oplossing.” REGISTRATIE Hollands Kroon probeert ondertussen werkgevers over te halen werknemers in te schrijven bij de gemeente. Zo krijgt de provincie de juiste getallen én heeft de gemeente recht op een hogere uitkering uit het Gemeentefonds, de belangrijk- ste inkomstenbron van gemeenten. “We gaan naar bedrij- ven, zodat ze werknemers groepsgewijs kunnen inschrijven. Dat doen ze in het Westland ook, dat geldt een beetje als proefgebied voor heel Nederland. Daarnaast heffen we vanaf 2021 toeristenbelasting als niet wordt ingeschreven. Voorheen hoefde die belasting niet betaald te worden als iemand hier was voor werk, maar we hebben de verordening veranderd als een stok achter de deur.” Niets doen is volgens de wethouder van Hollands Kroon geen mogelijkheid. “Als je de arbeidsmigranten wegjaagt, zet je de regio economisch op slot. Ze kunnen ook elders in Europa terecht en kiezen voor plekken waar ze niet in caravans en op zolders hoeven te wonen. Als gemeente moet je meewer- ken om dit probleem op te lossen. Niet alleen voor agrari- ërs, ook jouw postpakketje komt op tijd door de inzet van arbeidsmigranten. Dat besef is er nu gewoon niet.”

Voor iedereen een veilig onderkomen Ook in de Bollenstreek worden stappen gezet om te zorgen voor betere woonomstandigheden. Zo kan in Hillegom, Lisse en Tey- lingen sinds 2018 een aanvraag voor een omgevingsvergunning worden ingediend om arbeidsmigranten te huisvesten. Als werk- gevers en uitzendbureaus toestemming krijgen, moet het altijd gaan om huisvesting die voldoet aan de voorwaarden van het Stichting Normering Flexwonen. De drie gemeenten kampen met gebrek aan zicht op de aantallen arbeidsmigranten die in de Bollenstreek wonen en werken. Sinds kort wordt werk gemaakt van de registratie, in de hoop dat het na de zomer duidelijk is. Reguliere woningen moeten beschikbaar blijven voor de inwoners van de Bollenstreek, zodat de krapte op de woningmarkt wordt bestreden. ‘Het huisvesten van arbeids- migranten is geen wettelijke verplichting van gemeenten, maar de urgentie is hoog en we willen geen wantoestanden’, laten de gemeenten schriftelijk weten. Dat het kabinet nu aandringt op actie, wordt in de Bollenstreek gewaardeerd. Programmamanager Andries Middag van Green- port is blij: “Nu is er te veel vrijheid. De huisvesting moet wor- den vlotgetrokken en dan is het handig als er een drempeltje min- der is.” Hij wijst op de weerstand van omwonenden. “Inspraak is geen probleem, maar er wordt te veel geluisterd naar een paar klagers. Dat is ook lastig voor politici die voor vier jaar worden gekozen. Het afbreukrisico is groot. Misschien is het handig voor gemeenten om een aparte organisatie op te zetten die op zoek gaat naar locaties. Dan kun je aangeven waarom je afwijkt van bestaande regels en op sommige plekken in het buitengebied wél bouw toestaat.” De drie gemeenten nemen het idee van Middag niet over. Ze houden het op samenwerking, zodat ‘iedereen die in de gemeente overnacht een veilig en goed onderkomen heeft.’

14 augustus 2020

11

14 augustus 2020

12

14 augustus 2020

Aanvoerregulering dure les voor zomerbroei

Zo’n vijf jaar geleden zegde Jn. van der Lee & Zn in Ursem de teelt van bollen nagenoeg vaarwel en bleef alleen de broeierij over. Jaarrond worden er tussen 9 en 10 miljoen tulpen getrokken. Ruim de helft daarvan buiten het tulpenseizoen. De aanvoerregulering van afgelopen voorjaar zit het bedrijf nog dwars. “Gewone broeiers hebben hun productie naar achteren geschoven. Wij voelen nu de negatieve effecten”, aldus Bart van der Lee (23).

Tekst: Ellis Langen | Fotografie: René Faas

S cholieren pellen de laatste Rosario’s. Vooraan staan twee ‘eigen mensen’, zegt Bart, die langs de pellijn loopt. Zij halen de verkeerde bollen er secuur uit. De jeugd pelt de rest en haalt de kleintjes eruit. Dit is het enige soort dat Van der Lee zelf is blijven kweken op twee hectare, de rest van de circa vijftig soorten koopt het bedrijf in. “Binnen anderhalve week hebben we alles met de hand gepeld.” Een drukke tijd, zo halverwege juli. Het is bollen rooien en verwerken én broeien. “Je bent de oude bollen van vorig jaar aan het oogsten en wat nu op bedrijf staat, moet je goed behandelen om volgend jaar een optimaal resultaat te krijgen. Dat betekent het koppie erbij houden en een tandje bij zetten. Maar dat is alleen maar leuk”, zegt Bart. Hij instrueert iedereen in het voorbijgaan kort en vriende- lijk. De meeste kwekers hebben allang afscheid genomen van ‘Rosario’. “De teelt is een drama en in de broeierij is ie ook niet ideaal. Het is een oud soort dat degenereert. Boven- dien: hij zuurt, maakt geen plantgoed en de huiden vallen er snel af.” Toch broeit Van der Lee het soort nog. Vervan- ger ‘Dynasty’ is er dan wel, maar bepaalde afnemers willen toch ook ‘Rosario’. Vooral de verre export; ‘Dynasty’ gaat te veel door in de knop. En dus neemt B&L Tulips de nadelen voor lief. ’s Zomers wil het voor zijn klanten toch een zo

14 augustus 2020

13

14 augustus 2020

compleet mogelijk totaalpakket broeien. “We sorteren ‘Rosa- rio’ heel goed uit. Dat is niet zo moeilijk om te doen, maar je moet er vooral zin in hebben”, lacht Bart, en hij haalt zijn hand door een gesorteerde partij. Alleen met de sterkste bollen waardeert het bedrijf de partij weer op waardoor deze nog geteeld kan blijven worden. ALLEEN NL-BOLLEN De bollenteelt stelt naar verhouding op dit bedrijf niet veel voor. De broeierij is veel groter. Ongeveer 4,5 miljoen stelen van januari tot week 20, de rest van het jaar ‘tot ze los zijn’, meestal ergens in november, zo’n 5 tot 5,5 miljoen tulpen. Geheel jaarrond broeien doet maar een handjevol bedrijven. De meeste zijn kwekerij en broeierij en die hebben het ’s zo- mer te druk met rooien en verwerken. Bovendien moeten de bollen voor de zomerbroei langer bewaard worden. “Dat is altijd een uitdaging. Mijn vader heeft met het juist prepare- ren van bollen veel kennis en ervaring opgedaan.” Van der Lee loopt de koelcellen in, waar het onder nul is. Veel partijen met bewortelde tulpen staan hier. Een deel van het assortiment wordt bij CNB in Bovenkarspel in ULO-cellen bewaard. “We bestellen twee keer in de week wat we nodig hebben en laten het hierheen komen.” Alles wordt gebroeid uit Nederlandse bollen en daarmee is B&L Tulips een van de weinige. ’s Zomers biedt de broeier een zo goed en compleet mogelijk totaalpakket aan. ’s Winters heeft hij wat grotere partijen en wat minder soorten. In de zomer gaan de tulpen veelal ver weg. Naar Zuid-Korea, China, Amerika, weet Bart. “Vanuit de handel op West-Europa is er geen vraag. Daar is de tulp alleen een seizoensproduct. Het meest nabije land dat buiten het tulpenseizoen doorgaat, is Rusland.” ’s Winters doet het bedrijf een deel rechtstreekse daghandel en een deel via de klok. ’s Zomers is vrijwel alles bestemd voor de rechtstreekse daghandel. B&L Tulips verkoopt al zijn tulpen aan zes vaste klanten. Het bedrijf maakt bewust geen gebruik van de klok omdat het vraaggericht wil produceren. “Bij overproductie zijn we genoodzaakt de goede tulpen te storten. Je kunt de afzet niet dwingen.” KRITIEK OP AANVOERREGULERING Over de afzet is Bart tot half juli niet tevreden. Door de aanvoerregulering die FloraHolland instelde aan het begin van corona, bleven gewone broeiers een stuk langer aan de markt. Daarvan hebben zomerbroeiers nu last. “Vanwege de volle markt en lagere prijzen produceren we nu de helft tot 75 procent van wat we normaal doen. Ook wij schuiven nu naar achteren toe op.” Het prijsverschil met vorig jaar is groot. Bart laat een koele ruimte zien. Hier staan wat partij- tjes tulpen die bijna oogstbaar zijn. “We zetten ze hier even stil omdat gewone broeiers deze nu ook nog leveren. En voor zo’n lage prijs produceren wij niet.” Op deze manier kan B&L Tulips dus wat schuiven in de afzet. Het bedrijf meent dat FloraHolland op een oneerlijke manier de aanvoer reguleert. Eigenlijk zouden kwekers die normaal rond deze tijd nooit aanvoeren dat nu ook niet moeten mogen, vindt Van der Lee. Sowieso zet het bedrijf vraagte- kens bij aanvoerregulering; je moet het altijd doen of nooit. Immers, de marktwerking wordt eruit gehaald. “De kosten van het weggooien werden de veiling te hoog en zijn voor rekening van de veiling. Die kosten worden uiteindelijk na- tuurlijk weer uitgesmeerd over iedereen.” Het systeem van doordraai moet volgens Van der Lee ook op de schop. “Als

14

14 augustus 2020

de handel jouw tulpen A1-kwaliteit niet wil, dan moeten de doordraaikosten naar de betreffende kweker gaan. Zo brengt die kweker zijn tulpen ook minder snel naar de veiling.” BOS- EN SORTEERMACHINE AANPASSEN De broei gebeurt op rolcontainers buiten in een schaduwhal en deels in een kas. In de winter wordt op water gebroeid en ‘s zomers op potgrond. Bart loopt behendig langs de containers. De achterkant van de schermhal is open. Een fleurige akkerrand steekt mooi af bij het groene loof van de tulpenbroei. De 4,5 hectare hierachter is van henzelf. “Het is nu wintervoedselland. We willen het laten rusten zodat we er wellicht weer eens tulpenbollen kunnen telen.” Kriskras lopend belandt hij in de kas. Hier kan waar nodig gekoeld geoogst worden. “Zo kunnen we de groei wat tempe- ren.” Medewerkers oogsten er een mooie witte Crown-tulp. Niet alles gaat over de Furora, soms is een partij de moeite niet. De oogst- en bosmachine draait nu 2,5 jaar en Bart zou niet meer zonder willen of kunnen. Echter, de Furora is niet voor alle soorten geschikt. ’s Zomers oogst B&L Tulips toch een wat brozere tulp en soorten die wat meer ‘slingeren’. De Furora kan die tulpen minder goed aan. “Het verenkelen gaat te snel, het scannen kan beter en het afsnijden zou wat minder schade en breuk kunnen geven.” Bepaalde zaken aan de machine heeft B&L Tulips zelf aangepast en opgelost. Maar softwarematig kan het niks doen en ook zijn bepaalde onderdelen aan de machine geheel afgeschermd. Sommige kwekers vinden dat de tulpensoorten zich moeten aanpassen aan de machine. Bart is een andere mening toebedeeld. “Dat is de wereld op z’n kop. De machine moet worden aange- past. De klant wil een bepaalde soort niet voor niets.”

VOF Jn. van der Lee & Zn in de tijd… B&L Tulips is de handelsnaam van de VOF Jn. van der Lee & Zn in Ursem, het bedrijf van vader Ed, moeder Jolanda en zoon Bart van der Lee. Opa Jan begon in 1954 het bedrijf in Avenhorn. Eerst met groenten, daarna al snel bollen. Drie jaar later verhuisde het naar De Goorn. In 1968 kwam de broeierij erbij. De boel verhuis- de in 1985 naar de huidige plek in Ursem. Van lieverlee kreeg het bedrijf steeds meer kennis over het prepareren van bollen, zodat het die jaarrond kon broeien. De drie zonen hebben in verschil- lende tijden in het verleden het bedrijf mee gerund. Later bleef zoon Ed met zijn vrouw Jolanda en zijn vader over. In 1997 trad vader Jan als vennoot uit het bedrijf en sindsdien bestond Fa. Jn. van der Lee & Zn. uit Ed en Jolanda. B&L Tulips ontstond op 1 januari 2003 door een samenwerking met Martin Braas en Fa. Jn. van der Lee & Zn. In oktober 2015 splitste B&L Tulips weer op in VOF Martin Braas en Fa. J. van der Lee & Zn. Braas legde zich vanaf die tijd vooral toe op de bollenteelt, Fa. Jn. van der Lee & Zn deed vrijwel alleen broeierij en dan vooral ook steeds meer ’s zomers. Bart is vanaf 2015 ook werkzaam in het bedrijf. In 2016 breidde de zomerbroeierij rustig uit. Bart is bezig het bedrijf over te nemen. Zijn vader doet steeds vaker een stapje terug en laat veel aan hem over. Met oom Ton, die een bollenkwekerij in De Goorn heeft, werkt de kwekerij nog veel samen qua teelt. Er wer- ken zo’n acht mensen vast op het bedrijf.

14 augustus 2020

15

14 augustus 2020

‘Samen werken is niet altijd samenwerken’

Bij bedrijfsovername wordt veel tijd, geld en energie in fiscale en financiële zaken gestoken, maar er wordt veelal onvoldoende over ‘samenwerking’ gesproken. Dat kan tot spanningen leiden als blijkt dat vennoten of familieleden andere verwachtingen hebben. Neem bij bedrijfsoverdracht het onderwerp ‘samenwerking’ mee als bespreekpunt, adviseert coach Willy Kempen. “Samen werken is niet altijd samenwerken.”

Tekst: Annemarie Gerbrandy

S amenwerken is niet altijd even gemakkelijk, weet Willy Kempen, agrarisch coach en mediator in de bloembollensector. Zeker niet op een familiebedrijf waar zakelijk en privé nauw met elkaar verweven zijn. Kempen komt in haar praktijk schrijnende voorbeel- den tegen van problemen bij samenwerking. Ze vertelt over een voorval tussen vader en zoon, die niet meer met elkaar wilden praten. De opvolger had grote ambities: hij wilde investeren om vooruit te kunnen. De vader had daar proble- men mee, hij wilde de opgebouwde reserve gebruiken om een huis in het dorp te kopen. “De vader was trots op wat hij had bereikt en het eigen vermogen dat hij had opgebouwd. Daar wilde hij geen risico mee lopen”, aldus Kempen. “De spanningen liepen zo hoog op en beiden waren zo boos en verdrietig over de situatie, dat geen van beide de eerste stap naar een constructief gesprek wilde zetten en er niet meer met elkaar gepraat en naar elkaar geluisterd werd. Uiteinde- lijk heeft de schoondochter de stap gezet om met elkaar uit deze moeilijke situatie te komen.” VERSCHIL IN GENERATIES Het door elkaar lopen van familie- en bedrijfssystemen, generatieverschillen en verschil in levensfase zijn drie be- langrijke oorzaken van problemen bij samenwerking, aldus de coach. “Een vader is een vader in familieverband, maar in het bedrijf is hij een vennoot, vader en opvolger hebben daar dezelfde positie. Houd zakelijke gesprekken zakelijk en privégesprekken privé. Spreek bijvoorbeeld af om elke maandagochtend werkoverleg te houden. Praat met elkaar

als vennoten, niet als vader en kind.” In generatieverschillen ziet Kempen vooral dat de oudere generatie hardwerkende ondernemers zijn, vaak zuinig, risicomijdend en gesteld op privacy/baas op eigen erf. Jongeren willen meer tijd voor ge- zin en ontspanning, kansen grijpen en in gesprek gaan met de maatschappij. “Maak zaken bespreekbaar. Hoe sneller dat gebeurt, hoe minder lading erop zit en hoe beter dat is.” Ook verschil in levensfase kan een goede samenwerking in de weg staan. Een jonge ondernemer wil verandering, de ou- dere generatie is vaak meer behoudend, aldus Kempen. “De overdrager moet leren loslaten. De opvolger vergeet echter wel eens dat de werkwijze uit het verleden helemaal niet zo slecht was. Daarnaast zie je nog wel eens dat kleine dingen gaan irriteren. Bepaalde routines van de één hoeven niet per se worden overgenomen door de ander. Dan zie je dat er te weinig wordt gecommuniceerd. Pa weet niet dat zijn zoon zich aan die routines ergert.” COMMUNICATIESTIJLEN Bij samenwerkingsproblemen spelen soms ook zaken als karakter, man-vrouw verschillen en communicatie en communicatiestijlen een rol. “Kijk bij samenwerking naar de kwaliteiten van iemands karakter en geef hem daar een taak of rol in”, geeft zij als tip. “De een is zakelijk, de ander harmonieus. Zie een bepaalde karaktertrek niet als zwakte maar als kracht, een aanvulling. Soms is een vennoot zo ge- focust op een karaktertrek van een ander, dat hij die als last gaat zien en geen oog meer heeft voor de positieve eigen- schappen van een medevennoot.”

16

14 augustus 2020

‘Echt samenwerken komt dat ten goede aan bedrijfsresultaat én aan werkplezier’

Geen of een gebrekkige communicatie heeft een negatieve invloed op samenwerking. Over grote zaken, zoals de aan- koop van een trekker, wordt vaak wel gesproken, maar over alledaagse zaken wordt te weinig gecommuniceerd, ervaart Kempen in de praktijk. Verschillen worden opgelost of han- teerbaar gemaakt door met elkaar in gesprek te gaan, zegt Kempen. In dat gesprek spreek je uit welke verwachtingen je van elkaar hebt, worden irritaties besproken of werk je aan een gezamenlijke toekomstvisie voor het bedrijf. Daarbij gaat het er vooral om dat je niet voor de ander aan het in- vullen bent, maar open en eerlijk doorvraagt op belangrijke verschilpunten, aldus de coach. “Begin met het besluit dat je periodiek met elkaar de tijd wilt nemen om de samenwerking te bespreken. Plan daar een vast tijdstip voor. Bespreek wat goed gaat en wat beter kan. Houd het gezamenlijke doel voor ogen en wees res- pectvol naar elkaar. Goed luisteren is een hele kunst. Met goede wil van beide kanten kom je stap voor stap tot meer openheid en vertrouwen en daardoor tot een betere samen- werking. Als samen werken echt samenwerken wordt, komt dat ten goede aan het bedrijfsresultaat én het werkplezier. Daar word je allemaal gelukkiger van.” AFSPRAKEN Terug naar de vader en de zoon, die niet meer spraken met elkaar. De eerste opdracht om het gesprek weer op gang te krijgen was om ‘goedemorgen’ tegen elkaar te zeggen, ver- telt Willy Kempen. “Dat was de grootste stap.” Vervolgens werd besloten om een deel van het EV af te schermen uit het

bedrijf, zodat de ouders een huis konden kopen. Ook werd afgesproken dat vader en moeder de plannen van hun zoon zouden steunen en een aantal vaste taken op het bedrijf voor hun rekening zouden nemen. De schoondochter kon daardoor buitenshuis gaan werken en inkomen van buiten naar binnen halen.” De sleutel van de oplossing zit volgens Kempen vaak in het uitspreken van verwachtingen. “Zie verschillen als kracht in plaats van last en bespreek hoe je ieders kwaliteiten tot z’n recht kan laten komen. In de kern van moeilijkheden schuilen juist de mogelijkheden.”

14 augustus 2020

17

14 augustus 2020

van ventilatoren verhoogt het rendement op uw omzet.

   

CannaSol: virusvrije knollen Bletilla: Nederlands geteeld Pioenen: breed assortiment www.green-works.nl  Trekkers te koop gevraagd Voor export alle types • Massey Ferguson • Landini • John Deere • Ford • Same • Fiat • Universal / UTB • Zetor Schade, roest of mankementen geen bezwaar. U kunt alles a nbie en! H&G Exp rttractors Abbestederweg 30 B 1759 NB Callantsoog T 06 10922015 T 06 53672173 www.exporttractors.nl

VLAMING Intern Transport Toyota 80V-serie! Hefvermogen van 2,0 t/m 3,5 ton. Kijk op onze website

www.vlaming-interntransport.nl of voor gebruikte machines op: www.vlaming-occasions.nl.

Engelselaan info@ijssel

www.ijsselmuiden-ventilatoren.nl

T: +31 (0)228-565011 Zaadmar kt 8 | Bedr i j f venpar k WFO-Wes t | Zwaagdi j k -Oos t | T 0228 -565010 | F 0228 -565015 | E inf o@vl aming -gr oep.n l

bbv-green works 170919.indd 1

19-09-17 14:22

greenity-ijsselmuiden 190514.indd 1

14-05-19 16:34

H&G Exporttractors

www.necap.nl - info@necap.nl - Wieringerwerf - 0227-603353 Abbestederweg 30 B 1759 NB Callantsoog Burgemeester J. Zijpweg 14 - Venhuizen - Mobiel 06 229 454 73 - www.koknettencleaning.nl

T 06 10922015 T 06 53672173 www.exporttractors.nl

greenity-kok netten 190411.indd 1

11-04-19 13:43

Vanaf nu leverbaar ! Centrale data communicatie

RISK-MANAGEMENT EN ONKRUIDBEHEERSING

Voor ‘parel’ beste bollen�!

verlengt de werking van bodemherbiciden en beperkt groeiremming van uw gewas op lichte grond! • Beste Rhizoctonia-bestrijding • Optimale plantbescherming en hoogste bolopbrengst • Sterkste huidkwaliteit • Op alle grondsoorten effectief (ook toepasbaar in grondwaterbeschermingsgebieden)

Méér gemak, hogere productiviteit

Geschikt voorTSV-1560 en CSL-560 Centraal productie-data overzicht Centrale (draadloze) bediening

MEER INFORMATIE OP WWW.HOLLANDFYTO.NL

www.belchim.nl

T E C H &M E C H

Inde rubriek Tech&Mech is er aandacht voor zowel nieuwe als vernieuwende producten uit de sector. Een plek waar techniek en mechanisatie structureel aandacht krijgen.

Serenade nu ook voor bollen

Serenade € 13,00 per liter www.agro.bayer.nl

Tekst: Monique Ooms | Fotografie: PR

Het biologische product Serenade is gebaseerd op een bacterie die van nature voorkomt in de bodem. Jolanda Wijsmuller, manager Value Chain, Biologics and Minor Crop bij Bayer, vertelt hierover: “Deze bacte- rie (Bacillus amiloliquefaciens) kent allerlei stammen en wij hebben een stam gevonden (QST 713) die zeer effectief is bij de bestrijding van schimmels en bacteriën. In de fles van Serenade zitten én sporen én stoffen, lipopeptiden genaamd, die tijdens de productie door de bacterie worden gemaakt. Deze stoffen heb- ben een werking tegen schimmels en bacteriën bij toepassing op blad.” LANGDURIGE WERKING Serenade is met name effectief in de bodem. “De bacterie koloniseert op de wortels van planten en maakt daar gebruik van de uitscheidings- producten van de wortel (exudaten) om de stoffen te blijven produceren die schimmels en bacteriën be- strijden. Omdat de wortels blijven groeien gaat ook de kolonisatie door, waardoor het middel een lang-

durige werking heeft.” Bijvangst is dat het middel ook effect heeft op de groei van de plant. “We zien dat de wortelontwikkeling van de plant door Serenade wordt bevorderd. Tevens zien we in allerlei teelten wereldwijd – ook in Nederland – dat er een verbetering is van opname van voedingselementen zoals ijzer, mangaan, borium en fosfaat. Zo wordt de plant krachtiger en weer- baarder.” Bram Mulder, teeltbegeleider bij Agrifirm GMN, doet al een aantal ja- ren onderzoek naar Serenade bij het Expertisecentrum Bloembollenteelt in Breezand. “In eerste instantie hebben we het effect van Serenade getest in de vuurbestrijding. Gaan- deweg is duidelijk geworden dat Serenade in de bollenteelt meer per- spectief biedt als middel om mee te dompelen en voor de grondbehan- deling, vooral in de bestrijding van grondgebonden schimmelziektes, zoals Rhizoctonia en Pythium, en bij de bestrijding van Erwinia. In het etiket van Serenade is inmiddels ook

een dompel- en grondbehandeling voor bloembollen opgenomen. Het is een middel dat vooral preventief werkt, omdat het koloniseert op de wortel en daar een directe werking heeft op schimmels en bacteriën. Daarnaast versterkt het de plant- weerbaarheid.” MINDER AANTASTING Bij het Expertisecentrum Bloembol- lenteelt is onderzoek gedaan naar effecten van Serenade in hyacint en calla. “Bij hyacint zagen we minder uitval en een hogere opbrengst als gevolg. Het gewas was bovendien vitaler, beter bestand tegen ziekten en plagen. Bij calla kwamen minder kraterkoppen voor, omdat er min- der aantasting was door Pythium. Bij tulp zagen we geen overtuigende resultaten.” Het onderzoek gaat nog door. “Een middel op basis van microbiologie werkt anders dan een chemisch middel. Meer onderzoek en praktijk- ervaring zullen ons helpen om nog meer inzicht te krijgen in de wer- king van Serenade.”

14 augustus 2020

19

14 augustus 2020

WWW.STAPELBED.COM

Betrouwbaar in techniek

Metalen stapelbare bedden, als enkel of als dubbel bed v.a. E 59,-

Kwaliteit: Hufter- en Hooligan proof!!

Metalen nieuwe lockerkasten

Kantinetafels & Stoelen

Matrassen & Kussens

• hang-leg • SNF norm

Een-deurs kast 45x50x185

Betrouwbaar in techniek › Elektra › Koeling › Klimaat › Water

Industrieweg 30B 2382 NW Zoeterwoude Tel: 071-5230184 info@stapelbed.com

Twee-deurs kast 60x50x185 E 89,- á

Galglaan 11, 2311 ND Rijnsburg T 071 402 26 21 eval@eval.nl www.eval.nl

E 119,- á

WWW.STAPELBED.COM

Stapelbed com pr4 NL VS2 geel.indd 1

20-4-2020 12:51:08

Stapelbed.indd 1

28/05/2020 10:45

Tel : +(31)223522135 E-mail: info@fredsteenvoorden.nl : +(31)653719915 magazijn@fredsteenvoorden.nl Kijk nu op onze website www.fredsteenvoorden.nl Ook maken wij nieuwe spoelmachines!

Allround kluitenscheider as/iss Dompelpomp gebruikt 40m3 Lappendroger 17 rol, 1000mm breed geheel gereviseerd Lappendroger 23 rol, 1000mm breed geheel gereviseerd Pelrollen Schouten, van Dijke, Compas met nieuw rubber Ø48mm en Ø52mm Steenvoorden gebruikte kluitenscheider type 320K links/rechts Dompelpomp gebruikt 40m3 Flygt dompelpomp 60m3 in nette staat Flygt domp lpomp 8 m3 in go de staat Flygt dompelpomp 100m3 in goede staat Pelrollen Schouten, van Dijke, Com- pas met nieuw rubber Ø48mm en Ø52mm Steenvoorden gebruikte kluitenscheider type 450K links/rechts Steenvoorden gebruikte vellenbak rvs 1000mm breed Steenvoorden gebruikte vellenbak gespoten, band 1000mm breed Steenvoorden trommelspoeler 1650 x 5000mm dubbel portaal perforatie 10mm, geheel gereviseerd. Steenvoorden nieuwe lappendroger keuze uit 1000-1200-1400mm breed, 10-24 rollen. Steenvoorden gebruikte kluitenscheider type 600K links/rechts Steenvoorden gebruikte trommelspoelmachine 2000 x 1000mm Steenvoorden gebruikte vellenbak rvs 1200mm breed Steenvoorden trommelspoeler 1650 x 5000mm dubbel portaal perforatie 10mm, geheel gereviseerd. Steenvoorden nieuwe lappendroger keuze uit 1000-1200-1400mm breed, 10-24 rollen. Steenvoorden gepoedercoate vellenbakken/ontsmetbaden nieuw, 120cm breed universeel gebouwd voor links/rechts of achteruitloop, bediening, montage links/ rechts Steenvoorden nieuwe kluiten/stenenscheiders grote capaciteit, standaard gepoe- dercoat en alle delen universeel links of rechts te monteren, scherp geprijsd, bel voor meer info Steenvoorden nieuwe trommelspoelmachines grote capaciteit, standaard gepoe- dercoat en alle delen universeel links of rechts te monteren, scherp geprijsd, bel voor meer info Steenvoorden gebruikte gespoten vellenbak band 1000mm breed Stee v orden gepoedercoate vellenbakken/ontsmetbaden nieuw, 120cm breed universeel gebouwd voor links/rechts of acht ruitloop, bediening, montage links/rechts rden nieuwe kluiten/st ensch iders grote apaciteit, st ndaard g poed rcoat en alle delen un verseel links of rechts te monteren, cherp gep ijsd, bel voor meer info rden nieuwe tro melspoelmachines grote apaciteit, st ndaard g poed rcoat en alle delen un verseel links of rechts te monteren, cherp gep ijsd, bel voor meer info Van Dijke UDZ 800mm breed 2 vijzels, geheel gereviseerd, gestraald en gespoten Wortex staartpomp GF150 1.1kW 400Volt 12m3 bij 4 M/WK Van Dijke UDZ 800mm breed 2 vijzels, geheel gereviseerd, gestraald en gespoten Van Dijke vellenbak gegalvaniseerd 1200mm band breedte in knappe staat, band 2 seizoenen oud Wortex staartpomp GF150 1.1kW 400Volt 12m3 bij 4 M/WK

Voor onderdelen zoals: pelrollen, pelnokken, onderhoud en service van uw Botman/Demco machines, en ook andere merken o.a Antha, Compas, van Dijke. Bel: 0223-522135 of 0653-719915 Fred Steenvoorden

greenity-steenvoorden 200206.indd 1

06-02-20 10:21

Page 1 Page 2 Page 3 Page 4 Page 5 Page 6 Page 7 Page 8 Page 9 Page 10 Page 11 Page 12 Page 13 Page 14 Page 15 Page 16 Page 17 Page 18 Page 19 Page 20 Page 21 Page 22 Page 23 Page 24 Page 25 Page 26 Page 27 Page 28 Page 29 Page 30 Page 31 Page 32 Page 33 Page 34 Page 35 Page 36 Page 37 Page 38 Page 39 Page 40 Page 41 Page 42 Page 43 Page 44 Page 45 Page 46 Page 47 Page 48 Page 49 Page 50 Page 51 Page 52

Made with FlippingBook flipbook maker