Greenity23

13 september 2018

8 In gesprek: TKI-directeur Michiel Roelse 16 Shownieuws: dahlia’s in vele vormen 36 Wereld van snijhortensia

Proefvelden

20 Minder milieudruk 26 Minder middelen



Mirage Elan, Betrouwbare bestrijder van Fusarium en veel meer!

voorkomt ziekte

Mirage Elan is een goede basis om uitgangsmateriaal van bloembollen te beschermen tegen schimmels als fusarium en rizoctonia en is zacht voor de bloembollen.

Mirage Elan mag in alle bloembollen en bloemknollen worden toegepast, het is een vriendelijke vloeibare formulering en laat zich uitstekend mengen met ander fungiciden in het dompelbad.

ADAMA Northern Europe B.V. | adama.com | @adama_NE | Trade Register Amersfoort (NL) No. 33282727 Gebruik gewasbeschermingsmiddelen veilig. Lees vóór gebruik eerst het etiket en de productinformatie

I NHO U D

36 Verrassende snijhortensia De familie Mesker zegde in 2010 de bol- lenteelt vaarwel en doet het nu goed in snijhortensia.

52 Kleurige najaarsshow De najaarsbloemenshow van IGH toonde een rijk palet aan lelies, Zantedeschia’s, gladiolen en amarylissen.

51 Onderbroek Op 4 mei ging een onder- broek de grond in. Wat bleef ervan over?

Vaste rubrieken 6  In de media 8  In gesprek Michiel Roelse 11  Column Hans Kleijwegt 19  Tech&Mech Autonome drone 25  5 minuten Johan ‘t Hart 28  KAVB 33 Ooit 34  Vakvenster Netten reinigen 39 Boekrecensie 40  CNB 56  Hobaho 59  Vaste planten Trifolium ochroleucon 61  Teeltverbetering 62  Teeltadvies 66 Gadgets

In dit nummer 13 Reportage: hypericumteler Jan Visbeek 16 Liefhebber en vakman zetten topshow dahlia neer 20 Milieudruk middelen verlagen 21  ‘Tijd voor herhaling zuuronderzoek’ 22 ‘Waterstof dé nieuw brandstof’ 26 Anticiperen op krimpend middelenpakket 36 Reportage: snijhortensia- kwekerij De Oosterkwel 46 Bollensector ontdekt het Landbouwportaal 48  ‘Sector neemt met visie zelf initiatief’ 51  Onderbroek als gespreksonderwerp 52 Najaarsbloemenshow IGH 54 Nieuw puzzelstuk gelegd

Op de cover 26 Adviseur Edwin Smit (links) van GMN licht bij Innoventis in Bree- zand (NH) de lelieproeven toe voor kwekers en belangstellen- den, zoals Paul van Leeuwen van BQ Support.

13 september 2018

3

13 september 2018

Lichtjaren voorsprong in hygiëne!

Molenvaart 226 1764 AW Breezand www.aadprins.nl

0223 - 52 14 20 06 53 41 66 89

   

SCHUBBEN van Uw

LELIES

 Trekkers te koop gevraagd Voor export alle types • Massey Ferguson • Landini • John Deere • Ford • Same • Fiat • Universal / UTB • Zetor

Voor het

Schade, roest of mankementen geen bezwaar. U kunt alles aanbieden!

ARIE TUIN

H&G Exporttractors Abbestederweg 30 B 1759 NB Callantsoog T 06 10922015 T 06 53672173 www.exporttractors.nl

0048 601 159 267

arie@almano.info

• SPOELT VRUCHTBOMEN, ONDERSTAMMEN, PLANTEN, BOLLEN, LEEG FUST E.D. EXPORTSCHOON EN VOOR KWEKERIJ ZODAT ZE GEMAKKELIJKER TE VERWERKEN ZIJN. •“KOOKT” DE MEEST UITEENLOPENDE SOORTEN PLANTGOED, ZODAT AALTJES GEEN KANS HEBBEN. VOOR EXPORT BEHANDELEN WIJ VOLGENS DE RICHTLIJNEN VAN DE BKD INCLUSIEF EEN BEHANDELINGSCERTIFICAAT. H&G Exporttractors Abbestederweg 30 B T 06 10922015 T 06 53672173 www.exporttractors.nl

1759 NB Callantso

telefoon: 0252-222580 email: info@helmus.nl

www.helmus.nl

koelinstallaties

VOO RWOO R D

Hollen langs bollen Hans van der Lee — Hoofdredacteur h.v.d.lee@greenity.nl

Het blijft altijd de vraag met welke boodschap kwekers naar huis gaan als ze een proefveld hebben bezocht. De afgelopen weken was weer veel te zien bij het Regionaal Onderzoek Lelieteelt in Drenthe en bij Innoventis in de Kop van

Noord-Holland. Talloze veldjes met evenzoveel spuitschema’s, die dan ook nog eens in drie herhalingen op het perceel liggen. Hier is experimenteel middel x gebruikt, daar y. Als x of y succesvol is, mag je het als vakblad niet eens melden. Je zal maar aanzetten tot gebruik van niet-toegelaten middelen.

Doorhollen naar het volgende veldje dan maar, om te kijken of een stofje uit zeewier een goed effect heeft op de bollen. Welk stofje? Een experimenteel stofje. Juist. Vorig jaar in ieder geval wel, maar één jaar is geen jaar. Nog een keer. Ondertussen dwalen de gesprekken in de paden tussen de proefvelden af naar andere onderwerpen. Niet erg, het is ook goed om adviseurs en collega’s te spreken. In ieder geval is duidelijk dat met man en macht wordt gewerkt aan het terugdringen van het middelengebruik en de emissie, en aan de inzet van milieuvriendelijke stoffen. Maar is die bood- schap nu voor de kwekers, of voor de beleidsmakers? Over hollen gesproken, verderop in deze Greenity staat Arie Dwarswaard stil bij de schone kunst van het hollen en snijden van hyacinten. Met een mesje. Dat snijden heb ik zelf ook nog gedaan, maar dan met een machientje. Ik krijg alweer jeuk bij de gedachte aan die klus. Dan sta ik toch liever op een proefveld.

13 september 2018 VERANTWOORDELIJKHEID:  De redactie werkt op basis van een redactiestatuut. Aan alle artikelen en rubrieken wordt de meest mogelijke zorg besteed. Uitgevers, redactie en medewerkers aanvaarden echter geen enkele aansprakelijkheid voor mogelijke gevolgen die direct en/of indirect kunnen voortvloeien uit de inhoud van artikelen en/of advertenties. De redactiehoudtzichhetrechtvoorom ingezondenbrievenenmededelingennietteplaatsendanweltewijzigenof intekorten.Overnamevanartikelen,berichtenof fotografie isuitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van de redactie. Greenity is een voortzetting van het tijdschrift BloembollenVisie (2003-2017). BloembollenVisie ontstond uit een samenvoeging vanMarktVisie (CNB) en Bloembollencultuur (KAVB). REDACTIE: Hans van der Lee (hoofdredacteur), Lilian Braakman, Arie Dwarswaard, Ellis Langen en Monique Ooms (vakredacteuren), André Leegwater (eind- en webredacteur). FOTOGRAFIE: RenéFaas. VORMGEVING: FilieNicolaenLiannevan ’tEnde. UITGEVERS: KAVBenCNB.ADRES:Heereweg347,2161CALisse,Postbus31,2160AALisse,tel.0252-431117of 0252-536966(kantoorA.Dwarswaard),www.greenity.nl, info@greenity.nl. ABONNEMENTEN: (excl.6%BTW):Nederland€265,–per jaar,Europa€285,–per jaar,buitenEuropa€315,– per jaar. Aan- of afmelden bij JohnMeijer, tel. 0252-431 173, administratie@cnb.nl. Meer info over abonnementen opwww.greenity.nl. ADVERTENTIES: Bureau Van Vliet bv, Postbus 20, 2040 AA Zandvoort, tel. 023-5714745, e-mail: zandvoort@bureauvanvliet.com. ISSN: 2589-4099.

5

13 september 2018

VA N D E R E D A C T I E

In de media L EE S HE T LAAT S T E N I EUWS OP WWW.GREEN I T Y. NL

Leuren met huzarenstukken

Ellis Langen — Redacteur e.langen@greenity.nl

In het tijdperk ‘Productschap Tuinbouw’ was een onderzoeksvoorstel een hamerstuk. Klap erop en een paar jaar later was er een resul- taat. Nu die collectiviteit onderuit is geschof- feld, is het aanpoten om onderzoeksprojecten die de sector nodig heeft om de uitdagingen het hoofd te bieden, gefinancierd te krijgen. Dat betekent potjes geld zoeken in werke- lijk alle hoeken en gaten. Dat begint bij geld bijeenbrengen binnen de gelederen van de sector, want anders maak je sowieso veelal geen schijn van kans op subsidie. Behalve in onderzoek moeten we tegenwoordig ook uit- blinken in ‘financial engineering’, verwoordde een onderzoeker. En dat klopt. Maar hier gaat een zeer belangrijke stap aan vooraf. Noem het ‘collaboration engineering’; letterlijk ver- taald: een samenwerkingsmachine. Beseffen al die onderdelen van de machine genoeg dat er alleen een toekomst voor ieder van hen is als ze zelf energie en geld steken om die machine überhaupt draaiende te houden? Subsidiever- lener TKI Tuinbouw & Uitgangsmaterialen van de topsector kijkt bij onderzoeksvoorstellen sterk naar de kracht van het consortium. Daar- bij is elkaar vertrouwen cruciaal. Iedere partij in het consortium moet de kennis die ze heeft en die noodzakelijk is voor het slagen van het project, open en bloot op tafel te leggen. Ook als de concurrent aan die tafel zit. Alleen wat halen en niets brengen, is er niet bij. TKI wil zeker niet het risico lopen ergens geld in te steken en dat het project spaak loopt door on- derling krakeel. De subsidiebeoordelaar heeft de luxe te kiezen voor een investering in on- derzoek dat de meeste impact gaat hebben. Bonuspunten zijn dus te behalen als de bollen- sector medestanders vindt in andere sectoren, bijvoorbeeld in de akkerbouw met het project Het Nieuwe Verwerken, of wellicht in sectoren die verderaf liggen. Projectvoorstellen moeten tegenwoordig huzarenstukken zijn: uitzonder- lijke prestaties door innige samenwerking.

Sierteelt ontbreekt in visie LNV De visie van minister Carola Schouten van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) is vooral gericht op de voedingskant van de agrari- sche sector. Een gemiste kans, volgens de KAVB en Anthos. Er zijn echter veel overeenkomsten tussen de sierteelt en de voedingsland- en tuinbouw. “Inhoudelijk kunnen we er goed mee vooruit”, zegt adjunct-directeur André Hoogendijk van de KAVB.

Schouten signaleert dat Neder- land voor een aantal grote maat- schappelijke uitdagingen staat. Zo dreigt de bodem uitgeput te raken, is er verlies aan biodiver- siteit en heeft Nederland zich ge- committeerd aan het klimaatak- koord. Ze roept in de visie daarom op de land- en tuinbouw duurza- mer te maken door zo min mo- gelijk grondstoffen te gebruiken om daarmee het milieu minder te belasten. Samenwerking tussen sectoren om voor 2030 de om- slag naar kringlooplandbouw te maken is daarbij de belangrijkste boodschap. De agrarische sector moet duurzamer, stelt de minister en daarbij is een centrale rol voor de teler weggelegd, bijgestaan door de rest van de keten. JAMMER Dat de visie vooral op productie gericht is en niet op de markt, vindt Henk Westerhof van Anthos ‘jammer’. “Het is uiteindelijk de markt die bepaalt of ondernemers duurzamer gaan werken. Er moet wel afzet zijn voor die duurzaam geteelde producten.” Westerhof is dan ook nieuwsgierig naar de gevolgen voor de interna-

tionale concurrentiepositie van de Nederlandse agrarische sector. Dat de sierteelt ontbreekt, steekt Westerhof wel. “Onze sector lijkt wel een ondergeschoven kindje. Dat valt mij al langer op.” VITALE TEELT De LNV-visie sluit volgens de KAVB prima aan bij de onlangs gepresenteerde visie Vitale Teelt. “We zijn blij met de nadruk die de minister legt op het belang van een goede positie voor de teler in de sector. In de visie van LNV is kringlooplandbouw het sleutel- woord. Dat biedt de sector ook kansen. In Vitale Teelt staat ook dat wij kringlopen willen sluiten op het gebied van fosfaat, water en CO 2 . Samenwerking met ak- kerbouwers en veehouders is voor ons heel belangrijk en die samen- werking versterken wij graag.” WEINIG MEE Westerhof vindt het ‘wel goed’ dat het ministerie met een visie komt, maar de Anthos-achterban kan er weinig mee. De KAVB bespreekt binnenkort met Schouten de Vita- le Teelt en dan komt ook de visie van de minister aan de orde.

6

13 september 2018

Agenda t/m 14 september Hobaho Lelieweek t/m 15 september AgroTechniek Holland 14 september Flower Science Café: Het Nieuwe Verwerken 18 september Bloembolleninformatiemiddag Van Iperen 19 t/m 21 september Agriflor 2018, Ecuador 20 september Open middag proeftuin Delphy Bloembollen 20 september GO Café: Biobased products 23 september Bloemencorso Winkel 24 september Snijgrassenkeuring KAVB 24 t/m 18 september CNB Siergrassendagen 1 oktober Najaarsbloeiende gewassenkeuring KAVB 1 t/m 3 oktober IPM Dubai 5 en 6 oktober Bloembollenmarkt Keukenhof

HB Veilen neemt tak Hobaho over

HB Veilen BV neemt de machine- en materialenveiling over van Hobaho by DümmenOrange. De verkoop vond 31 augustus plaats. Veilingmeester Kees Hopman heeft het nieuwe bedrijf HB Veilen opgericht. Op termijn gaan ook Jos van Oosten en Ma- rian van der Meer naar het bedrijf. Hop- man blijft voorlopig nog wel de droge bloembollenveilingen doen voor Hobaho. Volgens Hobaho by DümmenOrange is de machine- en materialenveiling maar een klein percentage van de dienstverle-

ning. Het bedrijf wil zich helemaal con- centreren op de bloembollen en daarom past deze veiltak volgens algemeen direc- teur Foeke Gardenier van Hobaho niet meer binnen de strategie. Het team van HB Veilen werkt vanuit het handelscentrum aan de Prof. van Slog- terenweg in Lisse (ZH) en vanuit Bolle- Noord in ‘t Zand (NH). In eerste instantie werkt HB Veilen samen met Hobaho, om uiteindelijk volledig zelfstandig te wor- den.

Zie ook het artikel op pagina 55 en 56.

Hogere bolopbrengst met mest bij planten

Tijdens het planten kippenmest en gft-compost meegeven, leidt tot een ho- gere opbrengst. Dat blijkt uit proeven die Herman Neelissen voor het tweede jaar heeft laten uitvoeren bij de firma John Hopman. Neelissen is op zoek naar kwekers die het mengsel bij het planten willen proberen. Neelissen bedacht enkele jaren geleden deze methode om op een efficiënte wij- ze stikstof en gft aan de grond toe te voegen. Een door loonwerker Denneman ontwikkelde plantmachine maakt deze nieuwe manier van werken mogelijk. De proef kende vier varianten, te weten normaal bemesten en respectievelijk 2, 4 of 8 ton kippenmest (droge korrels kuikenmest met 50% zaagsel) en 10 m 3 gft-compost. Geplant werden 400 stuks tulpen van zift 9. Na het rooien is gekeken hoeveel stuks zift 10, zift 11 en zift 12 elke variant opleverde. De beste verhouding leverde de combinatie van 4 ton kippenmest en 10 m 3 gft op. Dat zorgde voor 268 stuks zift 12 en 118 stuks zift 11. Daarnaast waren bij deze combinatie de bollen van zift 12 gemiddeld tien gram zwaarder. Neelissen wil graag dat deze manier van bemesten door meer ondernemers wordt getest. Een voorstel bij het Milieuplatform om dit onderzoek voort te zetten kreeg geen positief advies.

► Kijk voor de volledige agenda op www.greenity.nl

Stelling: Vitale Teelt is een mooie visie, maar regels van de overheid bepalen de koers van de sector

34 %

66 %

De KAVB presenteerde woensdag 29 augustus de visie Vitale Teelt 2030 op Kasteel Keuken- hof. Daarvoor klonken van diverse kanten complimenten: ‘De sector neemt zelf het initiatief’ en ‘De sector bepaalt zelf de agenda’. Maar wat zijn die waard als de wet- en regelgeving steeds een beetje strenger wordt? Daarmee bepaalt de overheid de koers van de sector.

Nieuwe stelling Op www.greenity.nl kunt u reageren op de nieuwe stelling: ‘Stro is voor mij dit jaar te duur’

13 september 2018

7

13 september 2018

I N G E S P R E K

13 september 2018

13 september 2018

8

13 september 2018

‘Deel waarvan je denkt dat het jou uniek maakt’

Een van de voornaamste taken van het TKI Tuinbouw & Uitgangsmaterialen is het organiseren en financieren van onderzoek ten behoeve van de tuinbouwsector. Michiel Roelse is er operationeel directeur. Hij prijst de pas gepresenteerde visie Vitale Teelt 2030. “Maar wat er nu gaat gebeuren, bepaalt of de visie zijn effect gaat krijgen of niet.”

Michiel Roelse OPERATIONEEL DIRECTEUR TKI TUINBOUW & UITGANGSMATERIALEN Management en publiek-privaat onderzoek zijn de rode draad in de loopbaan van Roelse. Hij werkte bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) bij het Nationaal Regie- orgaan Genomics. Daarna was hij zeven jaar operationeel manager van het Technologisch Topinstituut Groene Genetica (TTI GG). In 2012 ging Roelse aan de slag bij TKI Tuinbouw & Uitgangsmateri- alen en hielp dat in de steigers te zetten. De club coördineert de kennis- en innovatieagenda van Topsector Tuinbouw & Uitgangs- materialen (T&U). TKI is gehuisvest in het Hortiversum in Zoeter- meer, het gebouw waar eerst het Productschap Tuinbouw zat.

Tekst: Ellis Langen | Fotografie: René Faas

Wat doet TKI Tuinbouw & Uitgangsmaterialen? “TKI is een netwerkorganisatie, een samenwerkingsverband van onderzoeksinstellingen, bedrijven en overheden, binnen de topsector Tuinbouw & Uitgangsmaterialen. Er zijn negen topsectoren in Nederland. Het zijn sectoren waarvan Neder- land vindt dat die internationaal gezien toonaangevend zijn en die bovendien kennisintensief zijn. Een topsector heeft drie functies verdeeld over twee instituten: het topteam en TKI TUI. Het topteam zet de grote lijnen uit en houdt zich bezig met internationalisering en met de ontwikkeling en aantrekking van werknemers. TKI pakt het stuk kennis en innovatie op van de topsector en die staat in de kennis- en in- novatieagenda 2018-2021. De belangrijkste en meest zichtbare activiteit van ons is voor kwekers de jaarlijkse oproep, ook wel ‘call’ genoemd, om te komen met projectvoorstellen voor onderzoek. Dit moeten PPS-onderzoeken zijn, dat betekent dat het onderzoek wordt betaald middels publiek geld en privaat geld. We beoordelen de projectvoorstellen en geven advies over de prioritering ervan richting LNV. We zitten nu volop in dit proces. We hebben dit jaar ruim negentig projectvoorstellen ontvangen en beoordeeld, goed voor een totaalbedrag van 23 miljoen aan projecten. Bij de beoordeling zijn twee onafhankelijke beoordelingscommissies betrokken. Een themacommissie kijkt hoe goed het past in de kennis- en

innovatieagenda, een reviewcommissie kijkt naar de kwaliteit van de aanvraag. De twee beoordelingen worden bij elkaar gevoegd en daar komt een ranking uit. Uiteindelijk gaat dit in een advies naar LNV en worden er zo’n 25 tot 30 projecten gefinancierd. Die projecten kunnen begin 2019 starten.” Hoeveel geld is er beschikbaar? “LNV stelt 18 tot 19 miljoen euro per jaar beschikbaar. Tweederde van dit bedrag, zo’n 12 miljoen euro, is geen cash maar hiermee worden de onderzoeksuren van onderzoekers bij Wageningen University & Research vergoed. Jaarlijks zo’n 6 tot 7 miljoen euro wordt uitgekeerd in geld, te vergeven aan partijen in de projecten, met name aan kennis- en on- derzoeksinstellingen. We zetten onze middelen uit onder de voorwaarde van private cofinanciering: tegenover elke euro publiek geld moet een euro privaat geld staan. De meeste projecten lopen over meer jaren, dus er is niet elk jaar 36 tot 38 miljoen te besteden. Elk jaar gaan de lopende verplichtin- gen er nog af. Dit jaar blijft er 7 miljoen over die we kunnen inzetten voor nieuwe projecten. Onze call wordt meestal twee tot drie keer overschreven. We zouden veel meer projecten kunnen financieren die echt goed genoeg zijn en waar dus ook ondernemers geld voor willen uittrekken. Het publieke budget is de beperkende factor.”

13 september 2018

9

13 september 2018

I N G E S P R E K

Hoeveel subsidie heeft de bollensector sinds het bestaan van TKI TU gekregen? “Dat is moeilijk te kwantificeren. We denken meer in on- derzoeksthema’s dan in deelsectoren. Het bollenonderzoek valt afhankelijk van de onderzoeksvraag in een van onze vier thema’s. Heel vaak is dat binnen het thema ‘duurzame plantaardige productie’, omdat hieronder veredelings- of plantgezondheidsprojecten vallen. Op dit thema komen ook de meeste onderzoeksvoorstellen binnen en hier gaat ook het meeste geld heen. De drie andere onderzoeksthema’s zijn: ‘energie & water’, ‘hightech en digitalisering’ en ’consu- ment, markt en maatschappij’. Trekken de kapitaalkrachtige zaadbedrijven dan niet vaak aan het langste eind binnen het thema ‘duurzame en plant- aardige productie’? “In de zaad- en veredelingssector zit veel geld. Hun R&D-budget maakt een belangrijk deel uit van de bedrijfs- voering. Zij kunnen alleen concurrerend blijven als ze op onderzoeksgebied voor kunnen blijven lopen. Bovendien zijn daar de marges zodanig dat ze een fors budget hebben voor onderzoek. Dat zie je zeker terug bij onze call. Niet alleen in de hoeveelheid projectvoorstellen, maar ook in kwaliteit. De veredelingssector springt er enorm uit ten opzichte van andere sectoren in de topsector wat betreft het organiseren van onderzoek en het vinden van de juiste kennispartners. Bij een onderzoeksvraag zoeken ze het beste van het beste. Vaak ook in het buitenland. Onze andere thema’s zijn net zo goed van belang voor onze agenda, en voor de sector, dus we zorgen ervoor dat ‘duurzame plantaardige productie’ niet topzwaar wordt. Maar er hangt geen exacte verdeling van geld aan deze vier thema’s. Ik begrijp dat de financiële omstandigheden van de bollensector heel anders is dan in de veredeling, maar als je geen geld inbrengt, doe je niet mee.” Hoe is de bollensector vertegenwoordigd in de negentig voorstellen? “Kan ik niet zeggen, alles is nog vertrouwelijk. Maar er zitten wel voorstellen bij. Het is sterk dat de visie Vitale Teelt 2030 er is. De sector mag zich gelukkig prijzen dat initiatiefnemers dit hebben gedaan. In tijden dat alles op z’n kop staat én er enorme uitdagingen op stapel staan, heb je als sector twee dingen zeker nodig: samenwerking en visie. Een visie geeft richting aan je onderzoeksprioriteiten, weer- houd je van ad-hoc onderzoek. Maar de visie is slechts een voorwaarde, een beginpunt. Het moet van papier komen. Realiseer je dat dit tijd, geld en moeite kost en dat niemand anders dat voor je gaat doen. Besef dat innovatie de sleutel is tot voortbestaan. Met innovatie bedoel ik niet kleine stapjes die je in staat stellen nog een paar jaar precies hetzelfde te doen als nu. Van de initiatiefnemers van de visie en de partijen die er nog bij aansluiten, wordt niet alleen verwacht dat ze meedenken en inbreng hebben, maar ook meefinan- cieren. Je moet kunnen samenwerken met je concurrenten en niet bang zijn om te delen waarvan je denkt dat het jou uniek maakt. Er is voldoende generieke problematiek waar iedereen mee zit, misschien ook wel over de sector heen; pak die dan ook generiek aan. Tegen bollenkwekers wil ik zeggen: jullie hebben zeer veel kennis die voor onderzoekers heel moeilijk te krijgen is. Naast het geld dat je in een pro- ject steekt, kom je dus ook echt met meerwaarde.”

‘Bollentelers hebben veel kennis die voor onderzoekers moeilijk te kijgen is’

Staat de sierteelt nog voldoende op het netvlies van de overheid? “Mijn indruk is dat de sierteelt wegzakt. Het feit dat de bol- lensector belangrijk is voor Nederland als economie en als cultureel erfgoed, wil niet zeggen dat ze een heel belangrijke rol speelt in de visie van de overheid. Het kabinet zet in op missie-gedreven onderzoek en kijkt daarbij vooral naar zorg, veiligheid, klimaat en voeding. De overheid wil de maat- schappelijke relevantie zien van de activiteiten die ze hierin financiert. De sierteelt kan meer doen met het gezondheid- seffect van vergroening. Omdat dit niet onder het missie-ge- dreven onderzoek valt, brengt TKI dit bij de topsector zorg (Life Sciences & Health, red.) onder de aandacht. Ze kijken in die topsector vooral naar curatieve maatregelen zoals medicijnen, maar laat ze ook kijken naar de preventiekant. Projectvoorstellen bij hen indienen is nog een stapje te ver, maar we hopen wel zo ver te komen. Zo hebben we wel een samenwerkingsverband met topsector Hightech Materials waarbij we gezamenlijk onderzoek financieren. Dat zou ook mooi met zorg kunnen. Het zou prachtig zijn als we het onderzoek dat nu tussen de kieren valt, zo opnieuw op de radar bij de overheid krijgen. Want niet alleen vind ik dat erg voornaam onderzoek, ik ben er heilig van overtuigd dat dit belangrijk is voor het welzijn in Nederland.”

10

13 september 2018

C O L UMN

Land van tegenstellingen Hans Kleijwegt Algemeen directeur Artemis Nurseries bv en Van den Bos Holding bv h.kleijwegt@artemisnurseries.com ‘Amazing! Fantastic!’, is het eerste wat ik hoor als ik uit het vliegtuig stap in San Diego, Californië, USA. Amerikanen zijn goed in superlatieven en het vertalen van emoties in woorden. Wat een prachtig gebied is het toch. Het zonnetje schijnt langs de paar kleine wolkjes aan de horizon en weerspiegeld prachtig in het water van de baai van Coronado. Californië en onze vestiging daar hebben altijd nog een heel bijzonder plekje in mijn hart. Ruim vijfen- twintig jaar geleden mocht ik daar voor Van Den Bos het bedrijf leiden en het door de eerste groeis- tuipen heen brengen. Een prachtige tijd met gro- te groei. De bloemenindustrie in Californië stond nog in de kinderschoenen. Het was een tijd van enthousiasme en goede prijzen voor de bloemen. Stargazers voor twee dollar en Casa Blanca voor een tientje. En dat was niet per bos, maar per steel! De bloemenbranche is de laatste vijfentwintig jaar wel volwassen geworden en is redelijk verzadigd. De afzet is enorm veranderd van voornamelijk groot- handel en bloemist naar internet en supermarkt . Tegelijkertijd is de productie van snijbloemen in Californië gedecimeerd en grotendeels verplaatst naar Mexico, Columbia, Ecuador en andere landen aan de Zuid-Amerikaanse kant. Robin van der Schaaf en zijn team, die de Van Den Bos-vestiging nu vertegenwoordigen, hebben daar gelukkig handig op ingespeeld. Terwijl de handel in uitgangsmateriaal voor snijbloemen enorm is te- ruggelopen, compenseert de groei van andere pro- ducten, met name voor de pottenmarkt, het ver- schil. Door meer producten voor de pottenmarkt te leveren doet het bedrijf het nog steeds uitstekend. En de snijbloemenkwekers? Zij zijn massaal in een ander product gedoken. Sinds enige tijd is het on- voorspelbare gebeurd. Een product dat nog niet zo heel lang geleden als strafbaar en gevaarlijk werd aangeduid, is nu gelegaliseerd. U raadt het al. Het is Cannabis en kwekers telen dat nu op grote schaal. Prachtig toch! Zo heeft iedereen weer een boterham…

13 september 2018

13 september 2018

13 september 2018

11

13 september 2018

SLEUFLOOS draineren bij

nu ook

van der Geest Hillegom Met een nieuw aangeschafte GPS gestuurde Mastenbroek 25-30 V-ploeg kan er drainage sleufloos aangebracht worden. Bel: Herman van der Geest 06-22 91 95 07

Gebr. van der Geest b.v. info@geestgrondwerk.nl www.gebrvdgeest.nl

Job’s Bemiddeling BV Specialist in bemiddeling tussen werk en internationale arbeidskrachten binnen de agrarische sector. • uitzenden • payroll • huisvesting Wij zijn u graag van dienst!

CannaSol: virusvrije knollen Bletilla: Nederlands geteeld Pioenen: breed assortiment www.green-works.nl

Voor verdere informatie info@jobsbemiddeling.nl of bel 06-235 941 64.

greenity-jobs 180823.indd 1

23-08-18 15:51

bbv-green works 170919.indd 1

19-09-17 14:22

Betrouwbaar in techniek

Meer dan 60 jaar ervaring in de kunststof spuitgiet techniek

Wij leveren onze producten onder andere aan de agrarische sector , de voedselverwerkende industrie en de levensmiddelenbranche.

Betrouwbaar in techniek › Elektra › Koeling › Klimaat › Water

Kennemer Plastic Industrie B.V. Hoekvaartweg 14, 1771 RP Wieringerwerf The Netherlands, T : (+31)(0)227-60 16 44 F : (+31)(0)227-60 36 06/ E : info@kpi-spuitgieten.nl www.kpi-spuitgieten.nl

Galglaan 11, 2311 ND Rijnsburg T 071 402 26 21 eval@eval.nl www.eval.nl

bbv-kpi 170503.indd 1

03-05-17 15:41

Mes in geliefde akkerbouwmatige teelt

Hypericumkweker Jan Visbeek (rechts) heeft zelf een oogstmachine ontwikkeld om de takken te maaien.

E enmaal binnen op het bedrijf in het Friese Franeker, komt er geen spat meer terecht van zijn voornemen. De vriendelijke kweker stapt vrijwel meteen achter de sorteerder vandaan. Niet veel later zit hij aan de koffie in de kantine. Er is net geluncht; de geur van kip- noodles hangt nog in de ruimte. Visbeek vertelt zijn verhaal ingetogen en af en toe een tikkeltje onwennig. Hij neemt behoorlijk de tijd en doet vooral ook moeite zijn vertelling uiteen te zetten. Het draait erop uit dat de kweker van hype- ricum niet zijn allerbeste beste jaren achter de rug heeft. Visbeek teelt al meer dan twintig jaar hypericum. Op zijn achttiende werkte hij bij een akkerbouwer. Omdat het in die sector toen slecht ging, zetten ze samen wat hypericum. Toen Visbeek 23 jaar was, begon hij zelfstandig met de teelt. Eerst nog deels bij het akkerbouwbedrijf en later, rond 2006, kocht hij zelf 4 hectare land. Een paar jaar later kocht hij het bedrijf waar hij nu zit, zo’n 1,5 hectare grond met woon- huis en schuur en nog vier percelen die allemaal binnen een straal van 5 kilometer van Franeker liggen. Hij teelt er op 5 hectare eigen grond met name hypericum. De laatste

“Komen interviewen mag, maar ik heb het wel erg druk. Dus misschien blijf ik wel aan de sorteerder staan”, zo was Jan Visbeek aan de telefoon nog van plan. Je verwacht dus zoals ze dat zeggen, een ‘stugge Fries’. Wat blijkt? Niet alle clichés zijn waar. Te vaak gebruikte beeldspraken verliezen hun kracht, zo wordt duidelijk na een gesprek met deze hypericumkweker uit Franeker.

Tekst: Ellis Langen | Fotografie: René Faas

13 september 2018

13

13 september 2018

twee jaar probeert hij nieuwe gewassen uit. Er staat areaal met Viburnum opulus ‘Roseum’, rozenbottels, Gypsophila, Exochordia en Spirea ‘Snowmound’. Visbeek: “In het begin heb ik goede jaren gedraaid met hypericum, maar de laatste jaren gaat het minder goed. De prijzen staan te vaak onder druk en het hypericumgewas raakt op een gegeven moment uitgeput. De productie gaat achteruit.” Gemiddeld oogst hij vijftien jaar van een aanplant. Zijn oudste gewas is twintig jaar. Dit staat op een van de betere stukken grond. Tot nu toe is in één hectare hypericum de ploeg gezet omdat het gewas op was. In de toekomst blijft Visbeek hypericum kweken. “Ik heb recent nog een stuk aangeplant en zal ook nog een aantal jaar kunnen oogsten van oude rassen die het goed blijven doen.” SAMENWERKING Een nieuw assortiment hypericum op zijn bedrijf aan- planten, gaat niet. Na een lange teelt hypericum, wil een hypericum in diezelfde grond het niet meer doen. Omdat het moeilijk is om extra land in de buurt van Franeker aan te kopen of te huren heeft Visbeek sinds enkele jaren een samenwerking met een collega-hypericumkweker en tevens akkerbouwer in Gelderland. Op die grond, zo’n 3 hectare, wordt de hypericumteelt van Visbeek met name vernieuwd. Hier staan nu twee nieuwe rassen (zie kader op pag. 15). “Innovatie is nodig. De handel wil steeds vaker soorten met dikkere besjes en andere kleuren”, zo merkt Visbeek op. Over de verwerkingslijn in Franeker gaan ook de hyperi- cumtakken die in Gelderland zijn geoogst. De Friese kweker levert de bossen aan verschillende FloraHolland-locaties en een klein deel gaat naar Plantion. Visbeek en ook de kweker in Gelderland telen ‘akkerbouw- matig’. “Dat past bij me. Het is niet arbeidsintensief. Het oogsten – of beter gezegd het maaien – van het hele gewas komt niet op een dag aan en zelfs niet op een week. Het is ook geen fragiel gewas. Ik kan het met mijn zelfontwikkelde oogstmachine voor de voet op maaien.” Bij Visbeek planten ze stekken hypericum en oogsten er na twee jaar jaarlijks vijftien tot twintig takken per plant van. De rijen planten zitten 75 centimeter uit elkaar. “Ik doe het werk met een trekker die tussen de rijen rijdt. Zo ga ik er bij- voorbeeld een tijdje na het planten met een maaier overheen zodat alle planten worden getopt en zich gaan vertakken.” Ook wordt er met de trekker geschoffeld, bemest en gespo- ten. Het groeiseizoen loopt van maart tot en met oktober. De oogst van eind juli tot begin november. Een paar soorten verlaat hij. “Dat klinkt heel vernuftig, maar dat is het niet. Bepaalde cultivars maai ik half mei of begin juni weer tot de grond toe af en dan komen er weer nieuwe takken aan.” ‘GELUKKIG BEN IK VERZEKERD’ Visbeeks gewas heeft veel geleden onder de droogte, on- danks dat hij veel beregend heeft met oppervlaktewater. “We hebben percelen wel acht keer beregend. Doorgaans doen we dat maar één of twee keer in de zomer.” Door de droogte geeft het gewas veel kortere en minder zware en vertakte takken. “Gelukkig heb ik een Brede Weersverze- kering. Die had ik vorig jaar ook al nodig omdat we toen stormschade hadden.” De taxatie wijst straks uit hoeveel van de schade Visbeek vergoed krijgt. De komende weken zijn dus behoorlijk spannend. “Ik schat dat ik ongeveer drie ton schade heb. Ik hoop dat ze me aardig tegemoetkomen.” Het

14

13 september 2018

‘De prijs begint pas leuk te worden bij 50 cent’

gewas is voor 70.000 euro per hectare verzekerd. “Volgens de voorwaarden zou ik veertig procent van de schade gedekt moeten krijgen.” Bij het sorteerproces in de schuur toont de kweker de schade. De hypericum is kort; het gros heeft een lengte van tussen de 40 en 50 centimeter. Slechts zo’n 5 procent haalt de gewenste 70 centimeter. Gewoonlijk, maar dat is wel rasafhankelijk, haalt zo’n 40 procent die lange lengte. “De prijs begint ook pas leuk te worden bij 50 centimeter.” Ook zijn de afgemaaide takjes amper vertakt. En juist vertakte zware takken maken de Nederlandse hypericum onderschei- dend van import uit met name Afrika. In de buitenlandse aanvoer zit amper vertakte hypericum omdat ze in het buitenland pluizen. Al met al wordt dit jaar zeker geen vetpot voor Visbeek. Hij beurt lage prijzen voor de bosjes hypericum. In het begin van het seizoen, zo half en eind juli, kreeg hij 20 cent. Nu staat de prijs op 14 cent. “Terwijl ik gemiddeld ongeveer 18 cent nodig heb.” De prijsvorming zakt de laatste jaren sowieso al in. Visbeek wijt dat onder andere aan de groeiende import uit Afrika. Met lede ogen ziet hij aan dat de handel het verschil tussen import en de Nederlandse zwaardere en meer vertakte hy- pericum, niet meer waardeert. “Uit Afrika komt onvertakte hypericum met ongeveer twaalf bessen per tak. Een Neder- landse tak is zwaarder en vertakt en heeft vaak wel meer dan veertig besjes op een tak. Toch krijgen we veelal dezelf- de prijs.” Hij vindt het naar om te zeggen, maar hij vreest dat de handel de import-takken tegenwoordig net zo lief wil. Hij denkt te weten waar dat aan ligt. “De geïmporteerde hy- pericum heeft een constantere kwaliteit dan de Nederlandse. Door weersinvloeden schommelt onze kwaliteit.” LANGZAAM AFSCHEID In de toekomst zal Visbeek nog wel een aantal jaren in Franeker vooruit kunnen met de sterke rassen hypericum. Ook heeft hij pas nog op vrij verse grond één hectare nieuwe aanplant gezet. Het akkerbouwmatige telen, dat eigenlijk zijn voorliefde heeft, zal dan wel minder worden. “Spirea en Exochordia zijn machinaal goed te oogsten, maar gips en sneeuwbal niet.”

Allerlei kleuren bessen Hypericumkweker Jan Visbeek heeft in Franeker en in Gelderland acht cultivars staan, allemaal uit de Magical-lijn van Kolster in Boskoop. In Franeker staan de soorten ‘Green Power’ (groen), ‘Red Fall (rood) en ‘Fall’ (diep donkerroodbruine bes) en in Gelderland staat ‘Innocence’ (zalmkleurig), ‘Impression’ (rood), ‘Fall’, ‘Red Fall’, ‘Green Fall’ en ‘Red Fame’. Over de zalmroze ‘Innocence’, die Visbeek sinds twee jaar heeft, is hij te spreken. Die doet het qua prijs goed. Bij de keuze van rassen let Visbeek op de grootte, hoe- veelheid, houdbaarheid en kleur van de bessen, de takopbouw, het oogsttijdstip en de ziektegevoeligheid en dan met name de gevoeligheid voor roest.

13 september 2018

15

13 september 2018

Liefhebber en vakman zetten topshow neer

De honderdjarige Nederlandse Dahlia Vereniging pakte uit met een fraaie jubileumtentoonstelling bij Global Gardens in Zwaanshoek. Diverse dahliaverenigingen gaven acte de présence, maar ook een aantal kwekers deed mee. Samen zorgden ze voor een zeer aantrekkelijke en gevarieerde dahliashow.

1. Dahliavereniging Flora uit Veldhoven zette in op gemengde boe- ketten, waarin menige eigen gekweekte dahlia was verwerkt.

2. Tuindersvereniging Ons Genot maakte meer dan duidelijk waar ze vandaan komt: Utrecht. De Dom werd geflankeerd door bloem- stukken met ‘Klondike’ en ‘Sabrina’. 3. Crême de Cassis’ is al een paar jaar een echte blikvanger. Nu is er ook het zusje ‘Crême de Cognac’ met zijn warmoranjebruine kleur. J. van der Vegte uit Nijverdal liet deze noviteit zien. 4. Als er één dahlia spraakmakend is, dan is het wel ‘Café au Lait’, vooral vanwege de binnen dahlia unieke kleur. Fa. J. van der Lin- den vond in deze cultivar diverse kleurmutanten en verwerkte die in twee bloemstukken. 6. De dahliabloem leent zich niet alleen voor fraai steekwerk, maar is ook bruikbaar als decoratie voor vazen. Rieka van Aerle liet zien hoe goed beide toepassingen zijn te combineren. 7. Dahliavereniging De Jonge Stek werkte het thema Dahlias World Wide nog het meest beeldend uit, door sortiment te rangschik- ken op land van herkomst. Bij Nederland ging alle eer naar Cor Geerlings, die eind jaren veertig de dahliawereld verbaasde met ‘Glory of Heemstede’, de eerste waterlilydahlia. Een nieuwe groep was geboren. 8. De heren Mikkers uit Almelo en Schwieters uit het Duitse Legden maakten er een internationaal dahliafeest van met een prachtig gearrangeerde inzending op kleur en contrast. 5. Het thema Dahlias World Wide kwam mooi tot uitdrukking in een inzending van de National Dahlia Society uit Engeland.

Tekst: Arie Dwarswaard | Fotografie: René Faas

2

1

3

4



13 september 2018

In de groep kleine dahlia’s komen zoveel mooie nieuwe vormen voor, waarvan ‘Guitar Man’ er eentje is. Het was Dahliaver- eniging Rondom de Peperbus die deze meerkleurige selectie showde.

7

5

6

8

13 september 2018

17

13 september 2018

.RN1HWWHQ&OHDQLQJ KHUJHEUXLNWEORHPEROOHQQHW

.RN1HWWHQ&OHDQLQJ KHUJHEUXLNWEORHPEROOHQQHW

Burgemeester J. Zijpweg 14 - Venhuizen - Mobiel 06 229 454 73 - www.koknettencleaning.nl

Een nieuwe klant binnenhalen? Valt niet mee!

Bel 023 571 47 45 en vraag naar Remco Wijnhout of mail r.wijnhout@bureauvanvliet.com voor gratis advies over de advertentiemogelijkheden.

www.bureauvanvliet.com

90 x 30 fc stopper bloembollenvisie.indd 1

30-10-17 16:16

T SCHUIMAPPARAAT

greenity-vd sluis 180516.indd 1

16-05-18 15:26

Naast de uitgebreide kennis en ervaring op ons vakgebied onderscheiden wij ons door het bedenken van creatieve oplossingen, het leveren van kwaliteit en het verlenen van snelle service.

KLIMAATBEHEERSING CO 2 - EN ETHYLEENREGELING KRACHT-, LICHT- EN HUISINSTALLATIES PROGRAMMA’S VOOR BOLLENCELLEN EN KASSEN ZONNEPANELEN KEURING EN INSPECTIE VAN INSTALLATIES ADVISERING

➤ ➤ ➤

➤ ➤

Bel 0227-501211 of mail: info@totalsystems.nl

Charlottaring 2, 1761 AX Anna Paulowna Telefoon: (0223) 52 1500

info@kaandorp-wijnker.nl www.kaandorp-wijnker.nl

T E C H &M E C H

Inde rubriek Tech&Mech is er aandacht voor zowel nieuwe als vernieuwende producten uit de sector. Een plek waar techniek en mechanisatie structureel aandacht krijgen.

Autonome drone doet zijn ding

Autonome drone Corvus info@corvusdrones.com

ontwikkelen we nu – de probleem- locaties in het gewas detecteren en zien waar ziektes en plagen zitten. Dat laatste is ook van belang voor bloemenkwekers. Zij kunnen met de drone bovendien het aantal bloemen en het aantal knoppen in kaart brengen en daarmee een oogstprognose maken.” Het voordeel van een autonome drone ten opzichte van een met de hand bestuurde is de precisie. “Dat bereik je niet met een bestuurde drone. De autonome drone verza- melt exacte data, die kunnen wor- den gekoppeld aan een kaart van de kas waarmee de ondernemer kan werken. Bovendien kun je een au- tonome drone 24/7 inzetten en op elk gewenst moment data verzame- len.” Bediening werkt via een app op de smartphone of tablet, waarop ook de data uit te lezen zijn.

drone. De gebruiker program- meert in wanneer de drone moet opstijgen en nadat zijn werk is afgerond, keert hij automatisch terug naar zijn accu om zich op te laden. Zonder tussenkomst van de mens. “Voor de autonome navigatie gebruiken we een mix van technie- ken, waaronder GPS-RTK, waarmee we heel nauwkeurig kunnen wer- ken”, vertelt Gerhold ten Voorde van Corvus. Buiten vliegen met de autonome drone is nog niet toegestaan, dus wordt het apparaat ontwikkeld voor de kas. Over de toepassing vertelt Ten Voorde: “Tijdens de op- kweekfase kun je met de drone al in een vroeg stadium van de kiem- periode het exacte aantal plantjes meten. Omdat je ziet in welk stadium ze zijn, kun je de groei gericht stimuleren of juist afrem- men. Verder kun je straks ook – dat

Teks: Monique Ooms Fotografie: Corvus

De voortdurende ontwikkeling op het gebied van technologie, auto- matisering en robotisering hebben het bollenvak al veel gebracht. De laatste jaren doen drones hun in- trede: met hun camera’s scannen zij gewassen en daarmee worden grote stappen gezet in de preci- sielandbouw. Het resultaat: bespa- ring van arbeid, energie, vervuiling en kosten en ook nog eens een ho- gere productie.

Het Nederlandse technologiebedrijf Corvus ontwikkelt een autonome

13 september 2018

19

13 september 2018

Agrifirm op zoek bij ROL:

Milieudruk middelen omlaag brengen

O p de eerste van de twee open dagen bij ROL is altijd aandacht voor partijen die niet direct met de teelt te maken hebben. Uitnodigingen gaan naar amb- tenaren van gemeenten, hoogheemraadschappen en controlerende instanties. Omwonenden wordt gevraagd een kijkje te nemen en bestuurders zijn van harte welkom om te bekijken welke inspanningen de sector levert om het middelengebruik en de -emissie terug te dringen. Joop de Hoog van Cebeco Agrochemie is door Agrifirm gevraagd uit te zoeken welke middelen van natuurlijke oorsprong, zoals bacterie- en zeewierpreparaten, van nut kunnen zijn voor de lelieteelt. En passant brengt hij dat ook bij partijen buiten de sector onder de aandacht. Zo ook eind augustus op het proefveld van ROL. “We zoeken naar stoffen in bijvoorbeeld zeewier, die het afweermechanisme van lelies aanzetten”, licht De Hoog toe. “Zo bekijken we ook of stoffen uit meststoffen, bacteriepre-

Andere spuitschema’s, groenere middelen, in de lelieteelt wordt naarstig gezocht naar het terugdringen van middelengebruik en -emissie. Tegelijkertijd moet dat antwoorden opleveren op het krimpende middelenpakket. Dat was ook de rode draad in de lelieproeven op het Drentse veld van ROL in Vledder, waar onder meer Agrifirm groenere oplossingen zoekt.

Tekst en fotografie: Hans van der Lee

13 september 2018

13 september 2018

20

13 september 2018

Tagetes weert luizen, maar de groei gaat ten koste van de lelieopbrengst.

paraten en andere plantenextracten en we kijken nadrukke- lijk naar middelen die in andere teelten worden gebruikt.” Agrifirm reageert op veranderende regelgeving, zoals de aanscherping in het gebruik van bodemmiddelen. Er liggen dan ook proeven met een lagere dosering van Rhizocto- niabestrijders Amistar en Mirador. Ook wordt geprobeerd de weerstand van de lelie te verhogen met meststoffen die langzaam vrijkomen en met stoffen die gemaakt zijn van insecten. MANCOZEB Verwacht wordt dat eind dit jaar het mancozebgebruik wordt beperkt, zodat de helft van de vuurmiddelen op basis van mancozeb verdwijnt. De overheid wilde het gebruik al eerder terugdringen, maar liet toch nog een aantal verschil- lende middelen uit dezelfde ‘familie’ toe. Middelenleveran- ciers hebben te horen gekregen dat daar waarschijnlijk nog dit jaar een einde aan komt. Daarom wordt met nog meer spoed naar vervangende middelen gezocht. Een groot deel van het proefveld is ingeruimd voor de proe- ven van HLB met Tagetes. Het afrikaantje wordt ingezet om luizen te weren, om te voorkomen dat ze virus in het gewas brengen. Uit de resultaten van 2017 blijkt dat het virus- percentage inderdaad te beperken is, maar dat de Tagetes dusdanig concurreert met de lelie dat het ten koste gaat van de opbrengst. Daarom wordt nu geëxperimenteerd met zeer korte Tagetes. Tevens kwam vorig jaar aan het licht dat Trichodoride-aal- tjes zich sterk vermeerderen op Tagetes. HLB bekijkt dit jaar opnieuw welke aaltjes zich wel en niet vermeerderen. De herhaling is nodig om te zien of het beeld wordt bevestigd. De proef wordt uitgevoerd in pvc-buizen, om te voorkomen dat verstoring plaatsvindt. HLB wil namelijk weten wat de verschillende effecten zijn op Trichodorus anemones, T. pri- mitivus, T. cylindricus, T. teres, T. similis en Paratrichodorus pachydermus. Op de anemones na lijken deze aaltjessoorten zich niet te vermeerderen. Tevens lopen proeven van Delphy naar de gezondheidseffecten van Tagetes op bijen. De lelietelers kregen uitgebreide toelichtingen op de proeven, maar conclusies zijn uiteraard nog niet te trekken zolang het gewas nog op het land staat. Deze winter worden alle resultaten bij elkaar gebracht en dan krijgen de telers te horen wat het onderzoek heeft opgeleverd.

‘Groene middelen toelaten’ In de lelieproeven in Vledder was eind augustus nog geen vuur te zien. De druk was buitengewoon laag door de hete, droge zomer. Ondanks die omstandigheden is in de praktijk wel gespoten tegen het virus, voor het geval het weer zou omslaan. De daarbij gebruikte minerale olie breekt echter snel af onder invloed van zonlicht. Daarom wordt op de proeftuin van Regionaal Onderzoek Lelieteelt (ROL) gezocht naar alternatieven, bijvoorbeeld het sap van afrikaantjes. Dit middel zou gebruikt kunnen worden in de ecologische lelieteelt, waarnaar op ROL al drie jaar onderzoek wordt gedaan. Uit eerdere proeven zijn de vijf beste bodemverbeteraars en plantversterkers genomen, om dit seizoen weer proeven mee te doen. In de winter zijn lelies in de kas in bloei gebracht, met volgens het ROL-bestuur goede resultaten. Het blijkt volgens onderzoeker Hans Kok van Delp- hy en secretaris Dirk Osinga van ROL goed mogelijk te zijn om met ‘fors minder middelen een goede bolopbrengst te halen en een goe- de takkwaliteit in de kas’. Botrytis terugdringen is het voornaamste doel. Tegelijk wordt de mili- eubelasting teruggebracht. De huidige proef levert circa 6.300 mili- eubelastingspunten op, tegen 8.600 punten bij gebruik van midde- len als Allure en Mirage. Omdat gebruik van louter groene middelen nog niet het gewenste resultaat oplevert, worden schema’s getest waarbij groen en chemie elkaar afwisselen. Zo wordt wel halvering van de chemie bereikt. Behalve Delphy, Agrifirm en Proeftuin Zwaagdijk, doen ook HLB en WUR onderzoek naar het terugdringen van de milieubelasting. De middelen die veelbelovend zijn, mogen wat bestuurder Hans Wessels van de KAVB betreft sneller worden toegelaten. Hij vindt het onver- kwikkelijk dat de wetgeving op dit gebied toelating van milieuvrien- delijke middelen zo moeilijk maakt, merkte hij op tijdens een rond- gang langs de proeven.

13 september 2018

21

13 september 2018

Nico Hof: ‘Tijd voor herhaling zuuronderzoek’

Nico Hof: “Telers weten niet meer wat ze nog kunnen doen.”

Vooral bij gespoelde bollen komen partijen met 75 procent zuuraantasting voor.

H et rijtje kwalificaties dat bij teeltseizoen 2017/2018 hoort, is inmiddels bekend: te nat, te koud, te droog. Als teeltadvi- seur Nico Hof die begrippen van getallen en beelden voorziet, dan maakt dat nog meer indruk. Ruim 200 mm neerslag in december en januari samen, zes graden vorst in de grond begin maart en van mei tot eind juli niet meer dan 80 mm neer- slag, gecombineerd met vaak warm weer en veel verdamping. Het levert beelden op van soms flinke plekken met waterschade, vorstblaasjes op de bloemen, verdroogde kopeinden waar niet werd beregend en opvallend veel blauwe planten vanwege zuur. Dat zuur houdt Hof dit jaar meer bezig dan voorgaande jaren. Partijen met 75 procent zuuraantasting komen voor, vooral bij gespoelde partijen. Neuszuur na het pellen is ook vaak gezien, vooral als werd gepeld bij warm weer. “Telers weten niet meer wat ze nog kunnen doen. Er is gerooid onder perfecte omstandigheden en toch soms zoveel zuur. Er is geïnves- teerd in meer droogcapaciteit en op de meeste dagen was de RV laag. Diverse ondernemers gaven aan dat ze alles goed hebben gedaan en toch met zuur te ma- ken kregen. Ze realiseren zich dat ze geen handvatten meer hebben om dit probleem aan te pakken.” Wat Hof betreft, komt er nieuw onderzoek. “Begin jaren zeventig is er heel veel onderzoek gedaan naar zuur. Het is tijd om die proeven opnieuw uit te voeren met de stammen die er nu zijn. Daar is geld voor nodig.”

De jaarlijkse terug- en vooruitblik op het tulpenseizoen ontlokte teeltadviseur Nico Hof van CNB een aantal heldere uitspraken. Dit jaar is er minder nadruk op TVX, maar meer op zuur. En kleine maten broeien? Denk er nog eens over na, zo adviseerde Hof op de Actualiteitenavond van CNB op 29 augustus in Bovenkarspel.

voor een ongelijke afrijping van menige partij tulpen. Daarnaast was het lastig om op heel warme dagen de bewaartempera- tuur laag te houden. Daardoor zijn veel partijen ongewild te warm bewaard. “Dat heeft gevolgen voor de te geven tussen- temperatuur. Elke graad boven de 20 gra- den bewaartemperatuur gedurende een week levert een dag tussentemperatuur op. Bezuinig bij zeer warm bewaarde par- tijen dan ook niet op de kou. Het advies voor de vroegste broei is om die partijen minimaal vijf weken 5°C te geven.” INDICATIE Op basis van het stadiumonderzoek dat Hof en zijn collega’s tot nu toe hebben gedaan, is een redelijke indicatie te geven van de momenten waarop de diverse groepen op de markt komen. Het seizoen 2018/2019 begint met in Frankrijk geteel- de tulpen, die tussen 20 en 27 november beschikbaar zullen zijn. Tulpen die in Nederland onder plastic zijn geteeld, zijn naar verwachting eind november klaar voor de verkoop. De in Zuidwest-Neder- land geteelde tulpen komen net na Sinter- klaas voor de klok en vanaf half december volgen de overige tulpen, mits ze bij 20°C zijn bewaard. Het volop beoordelen van partijen op stadium G leverde Hof en zijn collega’s nog een ander beeld op. “We hebben nogal wat partijen bekeken met zift 9 of 9,5. Die gaan dus ook gebruikt worden voor de broeierij, omdat de opbrengst bij maat 11/- afgelopen zomer is tegengevallen. Of dat een goede zaak is voor de consument, valt te betwijfelen. Een bos tulpen van maat 9 of 9,5, moet je dat willen?”

Tekst: Arie Dwarswaard Fotografie: Arie Dwarswaard, René Faas

Het droge en vooral warme weer zorgde

22

13 september 2018

Dat we ‘van het gas afgaan’ heeft de overheid wel duidelijk gemaakt. Maar wat betekent dit voor de tuinbouw? Frank Brandsen van New Energy Solutions, schetste op de Actualiteitenavond van CNB op 29 augustus in Bovenkarspel een helder beeld: zet in op groen gas en waterstof.

Tekst: Arie Dwarswaard Fotografie: Arie Dwarswaard, PR

In Eindhoven rijdt sinds eind 2013 een vuilniswagen op waterstof.

Frank Brandsen: ‘Waterstof dé nieuwe brandstof’

N ederland lijkt zó vooruitstre- lopen we niet voorop. De cijfers die Frank Brandsen laat zien, liegen er niet om. Het aandeel duurzame energie in Nederland ligt al jaren rond de 6%, terwijl we over twee jaar op 14% moeten zitten en in 2023 op 16%. “Het schiet niet erg op”, aldus Brandsen. “We zijn er nog lang niet en met alleen maar windmolens en zonnepa- nelen gaan we het ook niet redden.” Tegelijkertijd staat de Nederlandse samen- leving wel het nodige te wachten als het gaat om energie. “Het lijkt er op dit mo- ment op dat de overheid zich vooral richt op de huishoudens. Die moeten van het gas af. Maar de huishoudens gebruiken maar 24% van alle energie tegen 35% door de industrie en 23% door de transportsec- tor. Daarnaast gaan aardolie en steenkool er op korte termijn ook nog eens uit. Tijd voor de energietransitie.” ANDERS DENKEN Wat Brandsen betreft zetten ondernemers vooral in op andere manieren van denken. “Om toch over voldoende energie te blij- ven beschikken, moeten we collectieven ontwikkelen waarin bedrijven samen hun energieverbruik gaan regelen. Dit bete- vend te zijn op allerlei terreinen, maar als het gaat om het beha- len van de klimaatdoelstellingen

13 september 2018 porteren. Dat is onderwerp van studie. Brandsen adviseert ondernemers om in te zetten op een mix van maatregelen. Wat de verlichting betreft, is led een prima investering. Dat levert al snel een flinke energiebesparing op. Ook zonnepanelen zijn prima. “Dat moet u altijd doen. De terugverdientijd ligt op zo’n zeven jaar.” Voor warmte zijn warmte-koudeopslag en het al genoemde groene gas opties. gas te maken.” De ontwikkelingen gaan snel, zo maakt hij duidelijk. “In China rijden binnen vijf jaar 120 miljoen auto’s elektrisch. De Chinese regering snapt dat er problemen ontstaan met de elektrische infrastructuur om te kunnen laden. Dus is het de bedoeling dat er over vijf jaar vooral auto’s op waterstof rijden. En Tokyo, dat over twee jaar de Olympische Zomerspelen organiseert, kiest voor waterstof als brandstof.” Ook dichterbij zijn er voorbeelden. Zo zijn er inmiddels al vuilnisauto’s, tractoren en heftrucks die op waterstof kunnen rijden. De eerste tankstations voor waterstof wor- den geopend. De transportsector staat op het punt om over te stappen op waterstof. “Wat mij betreft is waterstof de transi- tiebrandstof van de toekomst.” Er is nog wel een lastig punt: het transport naar de pomp. Het is onduidelijk of het aardgasnet overal geschikt is om waterstof te trans-

Frank Brandsen: “Zonnepanelen, altijd doen.”

kent dat u moet inzetten op innovatie.” Een van de mogelijkheden is het gebruik van duurzaam gas, Daar kan juist een col- lectief nuttig zijn. Biedt als groep bedrij- ven maar je groene biomassa aan om het te vergisten met groen gas als resultaat. De eerste auto’s rijden hier al op.” Verder zal het volgens hem niet lang meer duren voordat waterstof een grote rol gaat spelen in de wereld. “Noem het maar de waterstofeconomie. Dit gas kunnen we maken met elektriciteit. Je hebt geen batterijen nodig om dit gas te produceren. De stroom die je opwekt met windenergie en zonnepanelen kun je gebruiken om het

23

13 september 2018

Page 1 Page 2 Page 3 Page 4 Page 5 Page 6 Page 7 Page 8 Page 9 Page 10 Page 11 Page 12 Page 13 Page 14 Page 15 Page 16 Page 17 Page 18 Page 19 Page 20 Page 21 Page 22 Page 23 Page 24 Page 25 Page 26 Page 27 Page 28 Page 29 Page 30 Page 31 Page 32 Page 33 Page 34 Page 35 Page 36 Page 37 Page 38 Page 39 Page 40 Page 41 Page 42 Page 43 Page 44 Page 45 Page 46 Page 47 Page 48 Page 49 Page 50 Page 51 Page 52 Page 53 Page 54 Page 55 Page 56 Page 57 Page 58 Page 59 Page 60 Page 61 Page 62 Page 63 Page 64 Page 65 Page 66 Page 67 Page 68

Made with FlippingBook - professional solution for displaying marketing and sales documents online