P oslednja nedelja Velikog posta, od Velikog po- nedeljka do Velike subote, u pravoslavnoj tra- diciji naziva se Strasna ili Stradalna nede- lja. Naziv potiče od staroslovenske reči koja u ovom kontekstu znači stradanje – patnju i iskušenja kroz koja je prošao Isus Hrist u poslednjim dani- ma svog zemaljskog života. Tokom ovih dana bogosluženja prate poslednje dane Hristovog života – od njegovih po- uka u Jerusalimu do raspeć a i polaganja u grob. Za verni- ke je to vreme pojačane molitve, pokajanja i najstrožeg po- sta, ali i period dubokog promišljanja o žrtvi, veri i nadi u vaskrsenje. Veliki ponedeljak Veliki ponedeljak u pravoslavnoj tradiciji obeležava- ju dve snažne biblijske slike: starozavetni patrijarh Jo- sif i Hristovo prokletstvo nerodne smokve. Josif, koga su braća iz zavisti prodala u ropstvo, u crkvenom tumače- nju nevin je odbačen i ponižen, ali na kraju biva uzdignut i postaje spas za druge. Istog dana Crkva podseća i na do- gađaj iz Jevanđelja kada je Hrist, prolazeć i pored smokve koja nije imala plod, prokleo drvo koje se potom osuši- lo. U hrišćanskoj simbolici smokva predstavlja veru ko- ja postoji samo spolja, bez dela i duhovnih plodova. Zato se ovaj događaj tumači kao opomena da vera ne može biti samo forma ili tradicija – ona mora donositi dobra dela. Veliki utorak Bogosluženja Velikog utorka posvećena su Hristovim poslednjim poukama u Jerusalimu. U jevanđeljima se tog dana čita o odgovornosti, budnosti i spremnosti na susret sa Bogom. U crkvenoj simbolici ovaj dan podseća da ve- ra nije samo očekivanje spasenja već i stalna spremnost da se živi prema moralnim načelima koje je Hristos pro- povedao. Velika sreda Ovaj dan donosi snažan kontrast između pokajanja i izdaje. Prema predanju, jedna žena izlila je skupoceno mi- risno ulje na Hristove noge i pomazala ih u znak dubokog pokajanja i poštovanja. Nasuprot tom činu ljubavi i po- kajanja stoji odluka Jude Iskariotskog da izda svog učite- lja. Tog dana on odlazi kod jevrejskih prvosveštenika i do- govara izdaju za trideset srebrnjaka. U liturgiji se ova dva događaja često tumače zajedno – kao izbor između poka- janja koje vodi ka oproštaju i izdaje koja vodi ka padu. Veliki četvrtak Veliki četvrtak podseća na događaje Tajne večere, po- slednjeg obroka koji je Isus imao sa svojim učenicima uoči hapšenja. Tokom te večere Hristos uzima hleb i vino i da- je im novo značenje, govoreć i apostolima da su to njegovo telo i krv. Time je, prema hrišćanskom učenju, ustanovlje- na sveta tajna pričešća – jedan od centralnih obreda hri- šćanske crkve. Jevanđelja beleže i još jedan snažan sim- bol tog večernjeg susreta: Hrist je apostolima oprao noge,
što je u tadašnjoj kulturi bio posao sluge. Time je pokazao primer poniznosti i služenja drugima. Posle večere odlazi u Getsimanski vrt na Maslinovoj gori, gde provodi noć u molitvi znajuć i šta ga čeka. Tu ga vojnici hapse nakon što ga Juda prepoznaje i izdaje poljupcem. Veliki petak Veliki petak smatra se najtužnijim danom u hrišćan- stvu. Posle noći ispunjene ispitivanjima i suđenjima pred jevrejskim prvosveštenicima i rimskim upraviteljem Pon- tijem Pilatom Isus biva osuđen na raspeće – kaznu koju su Rimljani primenjivali za najteže zločine i pobunjenike. Pre raspeća bio je bičevan, a zatim primoran da nosi krst do brda Golgota, izvan zidina Jerusalima. Tamo je raza- pet između dvojice osuđenika. Prema jevanđeljskom pre- danju, na krstu je proveo nekoliko sati pre nego što je iz- dahnuo. Nakon smrti njegovo telo je skinuto sa krsta i polože- no u grob koji je ustupio ugledni član jevrejskog veća, po- tajni Hristov sledbenik. U pravoslavnoj tradiciji toga da- na se ne služi liturgija, a u crkvama se iznosi plaštanica – platno sa prikazom Hristovog polaganja u grob – pred kojom vernici prolaze u tišini i molitvi.
Easter » Vaskrs | 83
Made with FlippingBook interactive PDF creator