27
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
Czym są uzależnienia? Perspektywa
teoretyczna i praktyczna
HANNA ŻENTKOWSKA
Uzależnienie jest złożonym i wielowymiarowym zjawiskiem, które współcześnie uznawane jest za chorobę przewlekłą 1 . W literaturze przedmiotu po- jęcie uzależnienia odnosi się zarówno do uzależnień od substancji psychoaktywnych, jak i do uzależnień behawioralnych, obejmujących m.in. kompulsywne zachowania seksualne (seksoholizm) oraz utrwa- lone, trudne do kontrolowania korzystanie z treści pornograficznych, które mogą prowadzić do istot- nych zaburzeń funkcjonowania psychicznego i spo- łecznego. Uzależnienie polega na stałej potrzebie przyjmowania określonej substancji lub wykonywa- nia danej czynności, mimo świadomości jej szkod- liwego wpływu na zdrowie, relacje społeczne oraz codzienne funkcjonowanie. Uzależnienie nie jest wyłącznie problemem braku silnej woli, lecz wynika z zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu, w szcze- gólności ośrodkowego układu nerwowego, a także z uwarunkowań psychologicznych i społecznych. W klasyfikacjach medycznych uzależnienie określane jest jako zaburzenie, które wpływa na wszystkie sfery życia człowieka 2 . Osoba uzależniona stopniowo traci zdolność kontroli nad swoim za- chowaniem, a jej aktywność życiowa zaczyna
koncentrować się wokół obiektu uzależnienia. Pro- wadzi to do zaniedbywania obowiązków rodzinnych, zawodowych i społecznych, a także do pogorszenia stanu zdrowia psychicznego i fizycznego. Wyróżnia się dwa podstawowe aspekty uza- leżnienia: fizyczny oraz psychiczny. Uzależnienie fizyczne polega na przystosowaniu organizmu do stałej obecności określonego bodźca. W przypadku jego nagłego braku pojawiają się objawy zespołu abstynencyjnego, obejmujące m.in. dolegliwości somatyczne, zaburzenia snu, osłabienie organi- zmu oraz silny dyskomfort fizyczny. Uzależnienie psychiczne natomiast dotyczy sfery emocjonalnej i poznawczej. Objawia się ono nieodpartą potrzebą sięgnięcia po dany bodziec w celu uzyskania ulgi, przyjemności lub uniknięcia negatywnych stanów emocjonalnych. Istotnym elementem uzależnienia jest zjawisko tolerancji, polegające na stopniowym zmniejsza- niu się reakcji organizmu na ten sam bodziec. Wraz z upływem czasu osoba uzależniona odczuwa coraz słabsze efekty, co prowadzi do zwiększania inten- sywności lub dawki substancji bądź częstotliwości wykonywanej czynności. Mechanizm ten znacząco przyczynia się do pogłębiania uzależnienia i utrudnia przerwanie destrukcyjnego schematu.
1 Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), International Classification of Diseases (ICD-11 ), Geneva 2019, WHO. 2 Ibidem.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker