29
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
CZYM SĄ UZALEŻNIENIA? PERSPEKTYWA TEORETYCZNA I PRAKTYCZNA
Uzależnienie od substancji psychoaktywnych uzna- wane jest za chorobę przewlekłą, charakteryzującą się skłonnością do nawrotów 4 . Do tej grupy uzależ- nień zalicza się uzależnienie od narkotyków, zarów- no o charakterze stymulującym, depresyjnym, jak i halucynogennym, których długotrwałe przyjmo- wanie prowadzi do poważnych zmian neurobiolo- gicznych, zaburzeń psychicznych oraz degradacji funkcjonowania społecznego. Nie wynika ono wy- łącznie z braku silnej woli, lecz z zaburzeń funk- cjonowania mózgu, szczególnie w obrębie układu nagrody. W międzynarodowych klasyfikacjach me- dycznych uzależnienie zaliczane jest do zaburzeń psychicznych i zachowania, ponieważ wpływa na sposób myślenia, przeżywania emocji oraz podej- mowania decyzji. Jednym z kluczowych elementów uzależnienia od używek jest utrata kontroli nad ilością i często- tliwością przyjmowania substancji. Osoba uzależ- niona stopniowo traci zdolność regulowania swo- jego zachowania, a coraz częściej pojawia się silne pragnienie sięgnięcia po używkę, określane mianem głodu. W konsekwencji życie jednostki zaczyna kon- centrować się na zdobywaniu i zażywaniu substancji psychoaktywnych. W przebiegu uzależnienia od używek dochodzi zarówno do uzależnienia fizycznego, jak i psychicz- nego. Uzależnienie fizyczne polega na adaptacji organizmu do stałej obecności substancji w orga- nizmie, co prowadzi do wystąpienia objawów ze- społu abstynencyjnego w przypadku jej odstawie- nia. Objawy te mogą obejmować drżenie rąk, bóle mięśni, nudności, zaburzenia snu, osłabienie oraz silny dyskomfort fizyczny. Uzależnienie psychicz- ne natomiast wiąże się z potrzebą emocjonalną i poznawczą, powodującą sięganie po substancję w celu uzyskania ulgi, odprężenia lub uniknięcia negatywnych emocji.
Rozwój uzależnienia od używek jest procesem dłu- gotrwałym i stopniowym. Na początkowych etapach osoba często ma poczucie kontroli i przekonanie, że w każdej chwili może przestać. Z czasem jednak mechanizmy uzależnienia nasilają się, prowadząc do całkowitej utraty kontroli oraz dominacji nałogu nad innymi sferami życia. Wraz z postępem choroby po- jawiają się problemy rodzinne, zawodowe i społecz- ne, a także pogorszenie stanu zdrowia psychicznego. Jedną z najczęściej występujących form uzależ- nienia od używek jest alkoholizm 5 . Ma on destruk- cyjny wpływ nie tylko na osobę uzależnioną, lecz także na jej rodzinę i otoczenie. Osoby uzależnione od alkoholu często doświadczają izolacji społecznej, konfliktów rodzinnych, problemów zawodowych, zaniedbują swoje obowiązki. W rodzinach alkoho- lików mogą występować zjawiska przemocy domo- wej, współuzależnienia, trudności wychowawcze oraz problemy finansowe. Uzależnienie od nikotyny jest jednym z najbar- dziej rozpowszechnionych uzależnień na świecie. Nikotyna zawarta w papierosach jest substancją o silnym potencjale uzależniającym. Palenie tyto- niu prowadzi do utrwalenia przymusu sięgania po papierosa, mimo świadomości poważnych konse- kwencji zdrowotnych, takich jak choroby układu oddechowego, krążenia czy nowotwory. Osoby uzależnione stopniowo zwiększają liczbę wypala- nych papierosów, tracąc kontrolę nad nałogiem. Leczenie uzależnień od używek wymaga kom- pleksowego podejścia obejmującego oddziaływa- nia medyczne, psychoterapeutyczne oraz wsparcie społeczne. Kluczowe znaczenie ma identyfikacja problemu przez osobę uzależnioną oraz jej go- towość do zmiany. Skuteczna terapia nie polega jedynie na zaprzestaniu przyjmowania substancji, lecz także na odbudowie zdolności do zdrowego funkcjonowania w życiu codziennym.
5 Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Alkohol i zdrowie społeczne . Warszawa 2021.
4 Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), International…, op. cit.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker