35
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
Niewidzialne uzależnienia dzieci i młodzieży XXI wieku. Nowe formy starych mechanizmów – perspektywa szkoły i wychowania
DANIELA BARTOSIAK
W artykule podjęto problematykę współczesnych uzależnień dzieci i młodzieży, które nie mają cha- rakteru substancjalnego, a mimo to znacząco wpływają na funkcjonowanie uczniów w środo- wisku szkolnym. Przeanalizowano psychiczne, fizyczne, emocjonalne i behawioralne formy uza- leżnień charakterystycznych dla XXI wieku, wska- zując na ich powtarzalność międzypokoleniową przy jednoczesnej zmienności form. Tekst oparto na opisach przypadków zaczerpniętych z prak- tyki szkolnej i pedagogicznej, a jego celem jest wsparcie środowiska edukacyjnego w rozumieniu zjawisk często mylnie interpretowanych jako prob- lemy wychowawcze, brak motywacji lub deficyty charakterologiczne 1 .
Jednocześnie wiele z tych trudności nie mieści się w klasycznych kategoriach zaburzeń ani tradycyjnie rozumianych uzależnień. Współczesne uzależnie- nia fizyczne nie ograniczają się wyłącznie do reak- cji somatycznych i regulacji napięcia poprzez ruch czy deprywację snu. Coraz częściej ciało staje się także narzędziem manifestowania przynależności i tożsamości, inspirowanej postaciami fikcyjnymi, influencerami lub celebrytami kultury popularnej. Styl ubioru, fryzura, makijaż, sposób poruszania się czy mimika przestają pełnić funkcję ekspresji in- dywidualnej, a zaczynają być powtarzalnym rytua- łem podtrzymującym poczucie bycia „kimś”. W realiach szkolnych zjawisko to bywa po- strzegane jako przejaw mody, buntu lub ekspery- mentowania z wizerunkiem. Jednak w sytuacji gdy zmiana wyglądu staje się kompulsywna, a odejście od określonej estetyki wywołuje silny dyskomfort, lęk lub poczucie utraty tożsamości, można mówić o utrwalonym mechanizmie regulacyjnym. Ciało przestaje być wówczas przestrzenią przeżywania, a staje się kostiumem, który chroni przed niepew- nością i brakiem akceptacji.
WPROWADZENIE
Współczesna szkoła funkcjonuje w rzeczywisto- ści, w której coraz trudniej jednoznacznie oddzielić normę rozwojową od zachowań problemowych. Nauczyciele i wychowawcy obserwują narastające trudności uczniów z koncentracją, regulacją emocji, relacjami rówieśniczymi oraz motywacją do nauki.
1 World Health Organization, Gaming disorder (ICD‑11, FAQ).
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker