95
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
JAK ZROZUMIEĆ UZALEŻNIENIE I ZAPOBIEGAĆ W PRAKTYCE SZKOLNEJ
ROZDZIAŁ IV
z prawem. Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) 12 zaburzenia psychiczne – w szcze- gólności depresja i zaburzenia lękowe – należą do głównych przyczyn obciążenia różnymi zachowa- niami ryzykownymi i problemami, a zatem również kosztami mierzalnymi i trudnymi do oszacowania, dotyczącymi psychiki i utraty potencjału. Temat sze- rzej poruszam w publikacji „Vademecum skutecznej profilaktyki” 13 . Na tym tle szczególnego znaczenia nabierają uzależnienia behawioralne związane z intensywnym korzystaniem z mediów cyfrowych. Wyniki europej- skiego badania ESPAD z 2019 roku 14 pokazują, że znaczna część uczniów raportuje podwyższone ry- zyko problemów związanych z używaniem mediów społecznościowych oraz gier cyfrowych. Średnio w badanych krajach 46% uczniów deklarowało wy- soki poziom ryzyka problemów związanych z me- diami społecznościowymi, a 21% – ryzyko proble- mów związanych z gamingiem. W Polsce odsetek uczniów z podwyższonym ryzykiem problemowego korzystania z mediów społecznościowych należał do niższych w Europie i wynosił około 31-32%, co jednak nadal oznacza istotną skalę zjawiska. Dane te potwierdzają, że uzależnienia behawio- ralne u młodzieży należy rozpatrywać w szerszym kontekście zdrowia psychicznego i funkcjonowania społecznego. Skuteczna profilaktyka i interwencja wymagają podejścia zintegrowanego, uwzględnia- jącego zarówno czynniki indywidualne, jak i rodzin- ne, szkolne oraz środowiskowe, a także wczesnego rozpoznawania objawów współwystępujących za- burzeń psychicznych. Dlatego inwestycja w profi- laktykę to nie koszt, ale decyzja rozwojowa – spo- łeczna, edukacyjna i ekonomiczna. 12 World Health Organization, Adolescent mental health , 2021; Adole- scent mental health , 2023, World Health Organization. 13 S. Grzelak [red.], M. Sala, S. Czarnik, B. Paź, A Balcerzak, J. Gwóźdź, Vademecum skutecznej profilaktyki problemów młodzieży. Przewod- nik dla samorządowców i praktyków oparty na wynikach badań nauko- wych , Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2015. 14 ESPAD, Report 2019: Results from the European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs , Publications Office of the Euro- pean Union, Luxembourg 2020.
CZYNNIKI RYZYKA I ADHD
W kontekście współczesnych badań szczegól- ną uwagę należy zwrócić na dzieci i młodzież z diagnozowanym zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Me- taanalizy badań kohortowych wskazują, że ADHD w dzieciństwie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem późniejszych zaburzeń używania substancji oraz problemów nikotynowych. Trudności w zakresie impulsywności, niskiej tolerancji na frustrację, zabu- rzeń koncentracji i silnego poszukiwania stymulacji stanowią czynniki ryzyka, które w naturalny sposób zwiększają podatność na zachowania ryzykowne. Uwzględnienie specyfiki funkcjonowania mło- dzieży z ADHD w projektowaniu działań profilak- tycznych staje się dziś obowiązkiem szkoły. Od- powiednio przygotowani nauczyciele i pedagodzy mogą pomóc w rozwijaniu strategii samoregulacji, planowania i poszukiwania alternatywnych źródeł nagrody 15 . Temat jest bardzo szeroki, niektóre zagadnienia psychologiczne, pedagogiczne i profilaktyczne zo- stały jedynie zasygnalizowane i przedstawione nieja- ko „z lotu ptaka”, zapewniam, że ich rozwinięcie jest niezmiernie potrzebne, ale może chociaż dotknięcie tematu będzie zachętą do dalszych poszukiwań. ∞ Barbara Paź Pedagog, profilaktyk i doradca życia rodzinnego z bli- sko 25-letnim doświadczeniem w pracy z dziećmi, młodzieżą, nauczycielami i rodzicami. Realizuje pro- gramy profilaktyczne oraz prowadzi szkolenia. Współ- autorka programów profilaktycznych: Odczuwaj, ufaj, mów, Archipelag Skarbów oraz Być razem . Współ- autorka publikacji dla dyrektorów szkół, pedagogów i nauczycieli: Szkoła, która ochrania oraz Vademecum skutecznej profilaktyki.
15 T.E. Wilens, M. Martelon, G. Joshi, C. Bateman, R. Fried, C. Petty, J. Biederman, Does ADHD predict substance-use disorders? A 10-year follow-up study of young adults with ADHD , „Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry” nr 50(6)/2011, s. 543-553.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker