94
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
BARBARA PAŹ
Profilaktyka powinna być stylem relacji, codzienną postawą wychowawcy, który nie pyta: Co robisz źle? , ale: Kim się stajesz – i jak mogę ci w tym to- warzyszyć? Każda rozmowa z uczniem, każde Jak się dziś czujesz? – to akty profilaktyki. I choć nie da się uchronić młodych ludzi przed wszystkimi zagro- żeniami, można dać im coś znacznie ważniejszego: doświadczenie, że nie są sami.
rolę jakości realizacji programów profilaktycznych. Analizując różne podejścia do profilaktyki szkolnej – w tym modele informacyjne, afektywne, oparte na umiejętnościach życiowych oraz alternatywne – Hansen wskazywał, że największą skuteczność przy- noszą programy integrujące elementy tych modeli, ze szczególnym naciskiem na praktyczne umiejęt- ności i realne sytuacje społeczne, dostosowane do wieku i potrzeb 10 . 3. Profilaktyka wg K. Wojcieszka Krzysztof Wojcieszek, jeden z pierwszych teorety- ków i praktyków skutecznej profilaktyki w Polsce, wskazuje, że skuteczna profilaktyka uzależnień opiera się przede wszystkim na relacji wychowaw- czej, jasno komunikowanych wartościach oraz bu- dowaniu wspólnoty. Profilaktyka powinna stanowić integralny element wspierania rozwoju osobowości, tożsamości i systemu wartości młodego człowieka, wspierać w podejmowaniu osobistych postanowień, zgodnych z ochroną życia, zdrowia i wartości etycz- nych. Autor podkreśla szczególną rolę wewnętrznej motywacji oraz spójności postawy nauczyciela i wy- chowawcy, traktując świadectwo – przykład życia dorosłych – jako jeden z kluczowych czynników profilaktycznych 11 .
ROZDZIAŁ III
KONCEPCJE TEORETYCZNE W PROFILAKTYCE: CZYNNIKI RYZYKA I MODELE DZIAŁAŃ Współczesna profilaktyka opiera się nie tylko na in- tuicji pedagogicznej, lecz także na dobrze udoku- mentowanych modelach i teoriach, które pomagają identyfikować mechanizmy zagrożeń i planować skuteczne interwencje. Wśród kluczowych podejść wyróżniają się koncepcje: strategie Hansena oraz profilaktyka Wojcieszka.
1. Czynniki ryzyka i chroniące – model Hawkinsa
Model ten zakłada, że zachowanie ryzykowne po- jawia się wówczas, gdy czynniki ryzyka dominują nad ochronnymi. Do najważniejszych czynników ryzyka należą m.in. zaburzenia w relacjach rodzin- nych, niski poziom kontroli rodzicielskiej, przemoc rówieśnicza, brak przynależności, niska samoocena, impulsywność. Czynniki chroniące to m.in.: silna więź z opiekunem, pozytywna atmosfera szkolna, jasne normy, umiejętność rozwiązywania konfliktów, wysoka samoświadomość 9 .
4. Koszty braku profilaktyki: utracony potencjał, wymierne straty
WSPÓŁWYSTĘPOWANIE UZALEŻNIEŃ I PROBLEMÓW ZDROWIA PSYCHICZNEGO U MŁODZIEŻY
Problemy uzależnień dzieci i młodzieży rzadko występują w izolacji. Badania epidemiologiczne wskazują, że często współwystępują one z innymi trudnościami rozwojowymi i psychospołecznymi, takimi jak depresja, zaburzenia lękowe, samookale- czenia, przedwczesne porzucanie nauki czy konflikty 10 W.B. Hansen, School-based substance abuse prevention: A review of the state of the art , „Health Education Research” nr 7(3)/1992, s. 403- 430. 11 K.A. Wojcieszek, Wygrać życie: szkolny program profilaktyki , Rubi- kon, Kraków 2002; K.A. Wojcieszek, Na początku była rozpacz…: antro- pologiczne podstawy profilaktyki , Rubikon, Kraków 2005.
2. Klasyczne strategie profilaktyczne wg W. Hansena
William B. Hansen podkreślał znaczenie szkolnej profilaktyki opartej na rozwijaniu kompetencji psy- chospołecznych uczniów, takich jak rozpoznawa- nie norm grupowych oraz umiejętności społeczne i asertywność w sytuacji presji rówieśniczej. W swo- ich badaniach zwracał również uwagę na kluczową
9 J.D. Hawkins, R.F. Catalano, J.Y. Miller, op. cit., s. 64-105.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker