93
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
JAK ZROZUMIEĆ UZALEŻNIENIE I ZAPOBIEGAĆ W PRAKTYCE SZKOLNEJ
z poradnią, a kiedy z zespołem interdyscyplinarnym. Ale przede wszystkim – szkoła potrzebuje odwagi, by nie zostawić żadnego dziecka w cieniu.
i wspieranie rodziców oraz partnerstwo ze środo- wiskiem lokalnym.
• Spotkania informacyjne i warsztaty dla rodziców: o rozwoju emocjonalnym, uzależnieniach be- hawioralnych oraz od substancji, o komunikacji z nastolatkiem; • Stały kontakt z rodzicami uczniów zagrożonych: indywidualne rozmowy, wspólne ustalenie za- sad działania; • Współpraca z poradniami (PPP, leczenia uzależ- nień), OPS, policją, organizacjami NGO: MONAR, Stowarzyszeniem „Niebieska Linia”; • Włączanie lokalnych instytucji kultury, sportu, parafii, bibliotek: budowanie sieci wsparcia i al- ternatywnych środowisk wzrostu; • Rozwój kompetencji rodziców i opiekunów: przekazywanie wiedzy na temat profilaktyki, gra- nic wychowawczych i objawów zagrożeń. Badania pokazują, że najbardziej skuteczne pro- gramy profilaktyczne to te, które angażują nie tylko uczniów, ale także ich rodziny i otoczenie społecz- ne. Szkoła jako instytucja publiczna może stać się centrum lokalnej sieci profilaktyki – miejscem nie tylko nauki, ale i realnej pomocy 6 .
ROZDZIAŁ II
1. Strategie i narzędzia w praktyce szkolnej: co może zrobić szkoła?
W codziennej pracy wychowawczej nauczyciel potrzebuje nie tylko intuicji i empatii, ale także sku- tecznych, możliwych do wdrożenia narzędzi. Do- brze zaprojektowana profilaktyka szkolna musi być systematyczna, oparta na aktualnej wiedzy i dobrze osadzona w realiach życia uczniów. Poniżej przed- stawiamy sprawdzone rozwiązania profilaktyczne: • Arkusz obserwacji ucznia – dokumentowanie sygnałów ostrzegawczych: zmiana zachowania, spadek wyników, wycofanie; • Indywidualny plan pomocy uczniowi – z udzia- łem wychowawcy, pedagoga, rodziców i – w ra- zie potrzeby – specjalistów z poradni; • Scenariusze godzin wychowawczych – m.in. z zakresu kompetencji emocjonalno-społecz- nych, zdrowia psychicznego, higieny cyfrowej. • Programy profilaktyczne oparte na skutecz- nych strategiach kształtowania przekonań nor- matywnych, informowania o bieżących konse- kwencjach, budowania potencjału i umiejętności. • Szkolne procedury interwencji – mapa reago- wania: kto, kiedy i jak podejmuje działania, jak dokumentować rozmowy, kiedy kierować do PPP lub OPS. Kluczowym aspektem jest współpraca zespołowa – nie tylko wychowawcy i pedagoga, ale wszystkich nauczycieli uczących daną klasę. Tylko wtedy moż- liwe jest uchwycenie subtelnych sygnałów i spójna reakcja środowiska szkolnego.
PODSUMOWANIE: PROFILAKTYKA JAKO RELACJA I SENS
Zapobieganie uzależnieniom dzieci i młodzieży nie jest tylko kwestią szkoleń i programów. Pojawia się również pytanie o to, kim jesteśmy jako dorośli – i jaką przestrzeń tworzymy młodym ludziom. Martin Buber pisał, że wychowanie zaczyna się tam, gdzie człowiek mówi drugiemu: Ty jesteś dla mnie waż- ny 7 . Carl Rogers podkreślał, że najgłębsza zmiana następuje w atmosferze autentyczności, akceptacji i empatii 8 . Są to filary bliskości i relacji jak najbardziej aktualne, uniwersalne i coraz bardziej cenione. 6 J.D. Hawkins, R.F. Catalano, J.Y. Miller, Risk and protective factors for alcohol and other drug problems in adolescence and early adulthood: Implications for substance abuse prevention , „Psychological Bulletin” nr 112(1)/1992, s. 64-105. 7 M. Buber, Ja i Ty (oryg. Ich und Du , 1923), Wydawnictwo KR, War- szawa 2004. 8 C.R. Rogers, The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change, „Journal of Consulting Psychology” nr 21(2)/1957, s. 95-103.
2. Współpraca z rodzicami i środowiskiem: budowanie wspólnego frontu
Choć szkoła często jako pierwsza zauważa symp- tomy problemu, nie może być w tej walce osamot- niona. Rzetelna profilaktyka to również edukacja
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker