92
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
BARBARA PAŹ
impulsów i regulowania stanów emocjonalnych me- chanizm ten ulega utrwaleniu i prowadzi do utraty kontroli nad zachowaniem. Jak wskazują Robbins i Clark 4 , uzależnienia beha- wioralne dzielą podstawowe cechy z uzależnieniami od substancji, w tym głód (craving), utratę kontroli oraz kontynuowanie zachowania pomimo negatyw- nych konsekwencji. Bodźce środowiskowe oraz we- wnętrzne stany emocjonalne mogą wyzwalać głód.
Przestałam rozpoznawać swoją córkę. Od ponad pół roku nie chce ze mną jeść posiłków, zamyka się w pokoju, jest wiecznie zmęczona. Myślałam, że to bunt, ale to chyba coś więcej – opowiada matka 14-letniej uczennicy podczas rozmowy w gabine- cie pedagoga. W ostatnich latach można zauważyć obniżenie dobrostanu psychicznego i podwyższony poziom stresu zawodowego wśród nauczycieli. Warto wy- mienić: technostres związany z intensywnym wy- korzystywaniem technologii informacyjno-komuni- kacyjnych, trudności w utrzymaniu jakości istotnych relacji edukacyjnych oraz przeciążenie obowiązka- mi organizacyjnymi i komunikacyjnymi. Doświad- czanie wzmożonego stresu psychicznego, często wraz z objawami psychosomatycznymi, takimi jak zaburzenia snu, chroniczne napięcie czy lękowe reagowanie na sytuacje szkolne, obciążają nauczy- cieli. W tym kontekście brak spójnych i powszech- nie znanych procedur dotyczących postępowania w sytuacjach trudnych emocjonalnie — zarówno wobec nauczycieli, jak i wobec uczniów – staje się problematyczne. Brak jasnych zasad postępowa- nia oraz wsparcia organizacyjnego dla nauczycieli nie tylko potęguje ich stres, lecz również ogranicza możliwości realizacji działań profilaktycznych i dy- daktycznych dotyczących zdrowia psychicznego uczniów. Takie warunki sprzyjają sytuacjom, w któ- rych uczniowie mogą mieć trudność z otrzymaniem adekwatnego wsparcia w rozwijaniu umiejętności samoregulacji emocji i kontroli impulsów, co jest czynnikiem ryzyka rozwoju zachowań kompulsyw- nych i uzależnień behawioralnych. Wdrażanie skutecznych programów promocji zdrowia psychicznego na poziomie instytucjonal- nym może mieć bezpośredni wpływ zarówno na efektywność pracy dydaktycznej, jak i na profilakty- kę zachowań problemowych i uzależnień uczniów 5 . Szkoła potrzebuje edukacji dla nauczycieli i szkoleń, jak rozpoznawać problemy, jak reagować, jak roz- mawiać z rodzicami, kiedy uruchomić współpracę
2.6. Mechanizm „rozdwojonego ja” i utrata spójności
W miarę rozwoju uzależnienia osoba zaczyna funk- cjonować w dwóch odmiennych stanach – jakby dwóch osobach: • stanie codziennego funkcjonowania, często przeżywanego jako trudny i obciążający, • stanie nagrody, kojarzonym z ulgą i poczuciem kontroli. To sprzyja osłabieniu tożsamości, wzrostowi wewnętrznego konfliktu, coraz silniejszemu i częst- szemu pragnieniu przebywania w stanie nagrody. Uzależnienie staje się nie tylko zachowaniem, lecz także sposobem regulowania obrazu siebie i relacji ze światem.
3. Głos szkoły: nauczyciel, dyrektor, rodzic
Z doświadczeń wielu pedagogów wynika, że naj- trudniejsze w pracy z uczniem zagrożonym uza- leżnieniem jest nie brak dobrej woli, ale bezradność. Jak zareagować, kiedy uczeń odcina się od świata, a kontakt z nim ogranicza się do półsłówek i nie- obecnego wzroku? Jak rozmawiać z rodzicem, który sam wypiera problem lub reaguje złością? Mamy coraz więcej sytuacji, w których czujemy się jak ratownicy bez koła ratunkowego. Zgłaszamy, rozmawiamy, piszemy notatki, ale co dalej? – mówi dyrektorka jednej z dużych szkół podstawowych.
5 J. Pyżalski, W. Poleszak, Stres, dobrostan i zdrowie psychiczne na- uczycieli w okresie edukacji zdalnej i po jej zakończeniu – przegląd badań empirycznych , „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” nr 41(2)/2002, s. 25-40.
4 T.W. Robbins, L. Clark, Behavioral addictions , „Current Opinion in Neurobiology” nr 30/2015, s. 66-72.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker