19
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
DORADZTWO ZAWODOWE – TRENDY I WYZWANIA
zdefiniowanego zawodu, uległ całkowitej dekon- strukcji. Doradztwo zawodowe rozumiane jest jako ciągły zintegrowany proces pedagogiczny, psycho- logiczny i społeczny, który umożliwia jednostkom na każdym etapie życia identyfikację własnych kompetencji, zarządzanie wielokrotnymi tranzy- cjami edukacyjno-zawodowymi oraz adaptację do wysoce płynnej rzeczywistości rynkowej 6 . Doradca przestaje przekazywać jedynie informacje o lokal- nym rynku pracy, lecz staje się facylitatorem rozwoju poznawczego, który wspiera jednostkę w poznawa- niu siebie na podstawie posiadanych kompetencji przekrojowych. Zrozumienie współczesnych trendów w doradz- twie zawodowym wymaga w pierwszej kolejności analizy uwarunkowań ekonomicznych. Dokumenty strategiczne wskazują, że rynek pracy staje się coraz bardziej zależny od procesów starzenia się społe- czeństw 7 . Wymusza to na państwach optymalizację alokacji zasobów ludzkich. Jednocześnie obserwuje się dynamiczne zmiany strukturalne w zatrudnieniu. Kluczowym dokumentem ukazującym nierówności w dostępie do kapitału kompetencyjnego jest raport OECD „ Skills Outlook 2025” 8 . Zgodnie z tezami za- wartymi w tej publikacji pochodzenie społeczno- -ekonomiczne pozostaje jednym z kluczowych predyktorów sukcesu edukacyjnego i zawodowego. Dane empiryczne jednoznacznie wskazują, że do- rośli, których przynajmniej jedno z rodziców posia- da wykształcenie wyższe, osiągają istotnie wyższe wyniki w standaryzowanych testach badających umiejętności czytania ze zrozumieniem oraz rozu- mowania matematycznego. Nierówności te mają bezpośrednie przełożenie na wskaźniki ekonomicz- ne. Dorośli pochodzący z wykształconych rodzin zarabiają średnio o 11% więcej za godzinę pracy niż ich rówieśnicy wywodzący się z mniej korzyst- nych środowisk. Raport OECD podkreśla również 6 W. Gola, M. Kamieniecka, S. Michalik, Zintegrowany System Kwali- fikacji – nowe spojrzenie na rolę doradztwa zawodowego. Rekomen- dacje dotyczące roli doradztwa zawodowego w kontekście wspierania polityki na rzecz uczenia się przez całe życie z uwzględnieniem zaso- bów ZSK , IBE, Warszawa 2020. 7 OECD Skills Outlook 2025, https://www.oecd.org/en/publica- tions/2025/12/oecd-skills-outlook-2025_ac37c7d4.html (dostęp 17.05.2026). 8 Ibidem.
utrwalone dysproporcje związane z płcią, które de- terminują segregację zawodową. W badaniach kom- petencyjnych wykazano, że kobiety na ogół osiągają wyższe wyniki w obszarze umiejętności czytania ze zrozumieniem, jednakże mężczyźni przewyższają je w obszarze zdolności matematycznych oraz adap- tacyjnego rozwiązywania problemów. Luka kompe- tencyjna w zakresie zdolności matematycznych jest największa wśród dorosłych o najwyższych kwali- fikacjach, co tworzy zjawisko „szklanego sufitu” dla kobiet aspirujących do zaawansowanych stanowisk w branżach technicznych (STEM). W odpowiedzi na opisaną wyżej diagnozę ma- kroekonomiczną organizacje międzynarodowe redefiniują standardy jakości usług doradczych. W marcu 2026 roku Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (Cedefop) przy wspar- ciu Dyrekcji Generalnej ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego Komisji Europejskiej oraz w kooperacji z siecią CareersNet opublikowało zaktualizowane referencyjne ramy całożyciowego poradnictwa zawodowego dla Unii Europejskiej 9 . Dokument zbudowany na funda- mentach poprzednich wytycznych, opracowanych w 2015 roku przez Europejską Sieć Całożyciowe- go Poradnictwa Zawodowego (ELGPN), wprowa- dza 18 zintegrowanych wytycznych dotyczących polityki publicznej i rozwoju systemów wsparcia. Ramy te zbiegają się w czasie z przyjęciem strategii Union of Skills, która wzywa do tworzenia silniej- szych, zintegrowanych ekosystemów umiejętności na kontynencie. Cedefop jednoznacznie definiuje poradnictwo przez całe życie jako proces uświada- miania jednostkom w każdym wieku ich własnych możliwości, kompetencji i zainteresowań, co umoż- liwia podejmowanie świadomych decyzji w sferze uczenia się i pracy. Ocena skuteczności doradztwa zawodowego wymaga zastosowania zaawansowanych metodo- logii badawczych, które są w stanie powiązać dzia- łania wdrożone w wieku szkolnym z ostatecznymi wynikami na rynku pracy. Projekt badawczy OECD
9 CEDEFOP, 2026, https://www.cedefop.europa.eu/en/publica- tions/3098 [dostęp 17. 05. 2026].
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker