28
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
KATARZYNA ZAJĄCZKOWSKA
3. Synteza – samopoznanie i zasoby jako fundament kompetencji przyszłości
komponenty: nadzieję, optymizm, odporność psychiczną oraz poczucie własnej skuteczności. Badania wskazują, że wysoki poziom kapitału psy- chologicznego sprzyja zaangażowaniu, wytrwałości i lepszemu funkcjonowaniu zawodowemu. W przy- padku nauczycieli może stanowić czynnik chroniący przed wypaleniem, natomiast u uczniów – wspierać motywację i gotowość do podejmowania wyzwań. Z perspektywy edukacyjnej zasoby można upo- rządkować w kilku wzajemnie powiązanych ob- szarach: • zasoby poznawcze – strategie uczenia się, zdol- ność planowania i monitorowania własnej pracy, elastyczność poznawcza; • zasoby emocjonalne – umiejętność rozpo- znawania i regulowania emocji, odporność na frustrację;
Przywołane koncepcje – od psychologii humani- stycznej, przez teorię metapoznania i samoregulacji, po teorię zachowania zasobów i nurt psychologii pozytywnej – wskazują na wspólny rdzeń: rozwój jednostki nie dokonuje się wyłącznie poprzez do- starczanie wiedzy czy zewnętrzne wymagania, lecz poprzez świadome uruchamianie i wzmacnianie jej wewnętrznych zasobów. Samopoznanie umożliwia identyfikację tych zasobów, natomiast ich rozwi- janie sprzyja budowaniu sprawczości, odporności oraz motywacji. W kontekście edukacyjnym oznacza to przesu- nięcie perspektywy z pytania „czego jeszcze uczeń nie potrafi?” na pytanie „jakie zasoby już posiada i jak może je wykorzystać w dalszym uczeniu się?”. Analogicznie w odniesieniu do nauczyciela – reflek- sja nad własnymi kompetencjami, przekonaniami i emocjami staje się warunkiem profesjonalnego rozwoju oraz świadomego kształtowania środowi- ska edukacyjnego. Tak rozumiane samopoznanie i praca na zaso- bach stanowią fundament rozwijania umiejętności przekrojowych wskazanych w Zintegrowanej Strate- gii Umiejętności 2030. Krytyczne myślenie wymaga świadomości własnych schematów poznawczych. Współpraca opiera się na rozumieniu własnych reak- cji emocjonalnych i stylu komunikacji. Kreatywność wiąże się z poczuciem bezpieczeństwa psycholo- gicznego i gotowością do podejmowania ryzyka. Umiejętność uczenia się przez całe życie zakłada zdolność do autorefleksji i samoregulacji. Wszystkie te kompetencje wyrastają z fundamentu, którym jest świadomość siebie jako podmiotu działania. Jeśli zatem przyjmiemy, że jednym z głównych ce- lów współczesnej szkoły jest przygotowanie ucz- niów do funkcjonowania w świecie zmiany i nie- pewności, nie sposób pominąć roli samopoznania i identyfikacji zasobów jako kluczowych elemen- tów tego procesu. Powstaje jednak pytanie: w jaki sposób rzeczywiście przekładają się one na rozwój,
• zasoby społeczne – relacje oparte na zaufaniu, umiejętność współpracy i komunikacji;
• zasoby motywacyjne i tożsamościowe – poczu- cie sensu, wartości, przynależności i sprawczości.
Identyfikacja tych zasobów nie oznacza ignoro- wania trudności. Przeciwnie – umożliwia bardziej adekwatne reagowanie na wyzwania, ponieważ jednostka dysponuje „mapą” własnych możliwości. Świadomość zasobów pozwala na ich celowe wy- korzystywanie, a także na podejmowanie działań ukierunkowanych na ich rozwój. W tym ujęciu szkoła może być postrzegana jako środowisko nie tylko przekazywania wiedzy, lecz także systematycznego budowania i wzmacniania zasobów osobistych. Tak rozumiana edukacja wpi- suje się bezpośrednio w założenia Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030, która podkreśla zna- czenie kompetencji przekrojowych jako warunku funkcjonowania w zmiennym świecie. Kompetencje te nie są jedynie zestawem technicznych umiejęt- ności – ich fundamentem są zasoby wewnętrzne, umożliwiające świadome i odpowiedzialne działanie.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker