11
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
PROFILAKTYKA W SZKOLE – SKALA PROBLEMU I ODPOWIEDŹ NA PROBLEM SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH ORAZ UZALEŻNIEŃ BEHAWIORALNYCH
zapobiegają używaniu substancji psychoaktywnych lub redukują związane z tym zagrożenia. Zweryfi- kowane naukowo czynniki chroniące to np. silne więzi z rodziną, szkołą, społecznością i rówieśni- kami, charakteryzują je postawy prospołeczne oraz wsparcie zachowań prospołecznych. Na wykresie 1 została przedstawiona wielopoziomowa struktura rozwoju problemu oraz sposoby, w jakie te poziomy (od makrośrodowiska do cech osobistych) wpływa- ją na zachowanie. Na każdym z poziomów należy podejmować działania w oparciu o analizę sytuacji. Wpływy te są różne w każdej sytuacji / społeczności i w różnych okresach rozwoju. Kontrolowanie czynników ryzyka jest tym, co odróżnia profilaktykę od promocji zdrowia, a także tym, co wyróżnia działania profilaktyczne spośród szerokiego spektrum oddziaływań nastawionych na socjalizację i wychowanie młodego pokolenia. Konstruowanie programów profilaktycznych powin- no więc być oparte na wiedzy o czynnikach ryzyka i mechanizmach ich osłabiania lub kompensowania. Przykładami działań zmierzających do eliminowania lub redukowania czynników ryzyka jest opóźnianie wieku inicjacji alkoholowej, ograniczanie dostęp- ności do substancji psychoaktywnych, korygowa- nie nieprawidłowych przekonań normatywnych dotyczących używania substancji przez otoczenie społeczne, osłabianie pozytywnych oczekiwań wo- bec skutków działania substancji psychoaktywnych. Jeśli działania profilaktyczne koncentrują się na wzmacnianiu czynników chroniących, np. na roz- wijaniu konstruktywnych zainteresowań, kształto- waniu umiejętności psychospołecznych, wspiera- niu rodziców i rodziny, wzmacnianiu pozytywnego klimatu szkoły, to ich „profilaktycznym” celem jest kompensowanie lub redukowanie wpływu istotnych czynników ryzyka. Wiedza na temat czynników ry- zyka i czynników chroniących stanowi podstawę do opracowywania skutecznych programów i stra- tegii profilaktycznych. Dlatego też do działań pro- filaktycznych nie można zaliczyć imprez, np. festy- nów, pikników, przystanków, turniejów sportowych i innych tego typu jednorazowych akcji, a także objazdowych spektakli teatrów profilaktycznych,
pogadanek na temat narkotyków, spotkań z oso- bami uzależnionymi, ponieważ nie ma dowodów, że eliminują, redukują lub kompensują one istotne czynniki ryzyka używania substancji psychoaktyw- nych, problemów behawioralnych lub problemów zdrowia psychicznego. DOBREJ JAKOŚCI PROGRAMY PROFILAKTYCZNE – BAZA PROGRAMÓW REKOMENDOWANYCH KCPU Baza „Programy rekomendowane” to ogólnopolski system wspierający m.in. szkoły w wyborze sku- tecznych, sprawdzonych i opartych na dowodach naukowych programów profilaktycznych oraz pro- gramów promujących zdrowie psychiczne. Opis sy- stemu rekomendacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego, prowadzonego przez KCPU, dostępny jest pod adresem https:// programyrekomendowane.pl. Stanowi narzędzie, które umożliwia pracownikom oświaty podejmo- wanie decyzji opartych na dowodach naukowych i standardach jakości, minimalizując ryzyko działań przypadkowych lub nieskutecznych. System rekomendacji funkcjonuje od 2010 roku i jest prowadzony przez trzy kluczowe instytucje: Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, Ośrodek Rozwoju Edukacji oraz Instytut Psychiatrii i Neurologii. Jego celem jest wyłonienie takich pro- gramów, które spełniają określone kryteria jakości – w tym m.in. udokumentowaną skuteczność, jasne cele, rzetelnie opisane metody pracy, scenariusze zajęć i warunki realizacji. Każdy program poddawany jest wieloetapo- wej ocenie, obejmującej weryfikację merytoryczną i formalną, co pozwala zakwalifikować go do jednej z kategorii rekomendacji, np. „program obiecujący”, „dobra praktyka” lub „program modelowy”. Szkoła, która decyduje się na wybór programu z listy re- komendowanej, ma pewność, że realizuje działa- nia zgodne ze standardami profilaktyki i promocji zdrowia psychicznego.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker