18
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
SANDRA CZESZEJKO-SOCHACKA
wskazują, że podobne mechanizmy neurobiolo- giczne mogą towarzyszyć również uzależnieniom behawioralnym. W ich przypadku źródłem gratyfi- kacji nie jest substancja chemiczna, lecz określone zachowanie, które prowadzi do aktywacji układu dopaminergicznego. Powtarzanie tego zachowania wzmacnia połączenia neuronalne odpowiedzialne za nawyk, stopniowo osłabiając kontrolę poznawczą i zdolność do regulacji impulsów. W tym kontekście uzależnienie od jedzenia może być rozpatrywane jako forma uzależnienia beha- wioralnego. Osoba dotknięta tym problemem sięga po jedzenie nie w odpowiedzi na rzeczywisty głód fizjologiczny, lecz pod wpływem impulsów emo- cjonalnych, stresu, nudy lub potrzeby natychmia- stowej poprawy samopoczucia. Jedzenie staje się wówczas środkiem regulacji emocji, a nie sposobem zaspokojenia podstawowych potrzeb organizmu. Charakterystyczne są epizody utraty kontroli nad ilością i jakością spożywanych pokarmów, spoży- wanie posiłków w sposób pośpieszny lub w ukry- ciu oraz ignorowanie sygnałów sytości wysyłanych przez organizm 8 . Istotnym elementem uzależnienia od jedzenia jest również występowanie objawów przypomina- jących tolerancję i głód psychiczny. Z czasem te same ilości lub rodzaje jedzenia przestają przyno- sić oczekiwaną ulgę lub przyjemność, co prowadzi do zwiększania porcji, częstotliwości jedzenia lub sięgania po produkty o wyższej zawartości cukru i tłuszczu. Po epizodach kompulsywnego jedzenia często pojawia się silne poczucie winy, wstydu oraz obniżenie samooceny, co paradoksalnie może na- silać kolejne epizody objadania się i utrwalać me- chanizm uzależnienia. Choć uzależnienie od jedzenia nie zostało jed- noznacznie sklasyfikowane jako odrębna jednostka chorobowa we wszystkich systemach diagnostycz- nych, coraz więcej autorów wskazuje na jego liczne podobieństwa do innych form uzależnień. Dotyczą one zarówno mechanizmów psychologicznych
i neurobiologicznych, jak i przebiegu klinicznego, obejmującego utratę kontroli, kompulsywność za- chowań oraz trudności w ich modyfikacji. Z tego względu uzależnienie od jedzenia stanowi ważny obszar zainteresowania współczesnej nauki i wyma- ga dalszych badań oraz wypracowania skutecznych metod diagnostycznych i terapeutycznych.
Ilustracja 3. Objawy uzależnienia od jedzenia Ilustracja przedstawiająca najczęściej występujące symptomy uzależnienia od jedzenia, takie jak: powtarzające się epizody objadania się, niemożność kontrolowania ilości spożywanego pokarmu, bezmyślne podjadanie oraz obniżone samopoczucie psychiczne. Źródło: Opracowanie własne przy użyciu narzędzi sztucznej inteligencji (AI) NEUROBIOLOGICZNE MECHANIZMY UZALEŻNIENIA OD JEDZENIA Podstawą uzależnienia od jedzenia są złożone me- chanizmy neurobiologiczne związane z funkcjono- waniem układu nagrody w mózgu. Układ ten, obej- mujący m.in. pole brzuszne nakrywki (VTA), jądro półleżące oraz korę przedczołową, odgrywa klu- czową rolę w procesach motywacji, uczenia się oraz odczuwania przyjemności. Spożywanie produktów bogatych w cukier, sól i tłuszcz prowadzi do inten- sywnej aktywacji tego systemu, czego efektem jest wzmożone wydzielanie dopaminy – neuroprzekaź- nika odpowiedzialnego za wzmocnienie zachowań oraz subiektywne poczucie nagrody. Mechanizm ten jest analogiczny do obserwowanego w przypadku
8 B. Habrat, Zaburzenia kontroli impulsów , PZWL, Warszawa 2014.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker