20
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
SANDRA CZESZEJKO-SOCHACKA
konserwujące. Ich głównym celem jest poprawa walorów sensorycznych oraz wydłużenie trwało- ści, a nie wartość odżywcza. Jak wskazują badacze, zastosowanie tego typu składników maskuje niską jakość surowców i sprzyja nadmiernej konsumpcji poprzez intensyfikację doznań smakowych 10 . Żywność wysokoprzetworzona oddziałuje w sposób szczególny na układ nagrody w mózgu. Połączenie cukru, tłuszczu i soli prowadzi do silnej stymulacji dopaminergicznej, co zwiększa atrak- cyjność produktów i utrwala zachowania nawyko- we. Regularne spożywanie takich pokarmów może prowadzić do osłabienia naturalnych mechanizmów regulujących apetyt, zaburzeń odczuwania sytości oraz wzrostu tolerancji, wymagającej spożywania coraz większych ilości jedzenia w celu osiągnięcia podobnego efektu przyjemności. W rezultacie je- dzenie przestaje pełnić funkcję zaspokajania głodu, a zaczyna być narzędziem regulacji emocji i napię- cia psychicznego. Szczególnie niepokojące jest to, że produkty wysokoprzetworzone są intensywnie promowane w mediach oraz łatwo dostępne w przestrzeni pub- licznej – w sklepach całodobowych, automatach, stacjach benzynowych czy punktach typu fast food . Taka dostępność sprzyja impulsywnemu sięganiu po jedzenie oraz utrwalaniu kompulsywnych
wzorców konsumpcji, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży, których mechanizmy samokontroli nie są jeszcze w pełni rozwinięte.
MIKROBIOTA JELITOWA I OŚ JELITO-MÓZG
W ostatnich latach coraz większą uwagę zwraca się na rolę mikrobioty jelitowej w regulacji nastroju, za- chowań oraz funkcjonowania układu nerwowego. Jelita i mózg pozostają w stałej, dwukierunkowej komunikacji, określanej jako oś jelito-mózg, która obejmuje mechanizmy nerwowe, hormonalne oraz immunologiczne 11 . Mikrobiota jelitowa uczestniczy m.in. w produkcji neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina czy GABA, które odgrywają kluczową rolę w regulacji emocji i zachowań im- pulsywnych. Dieta uboga w błonnik, a bogata w produkty wysokoprzetworzone, sprzyja zaburzeniom skła- du mikrobioty jelitowej, prowadząc do zmniejsze- nia różnorodności korzystnych bakterii i rozwoju dysbiozy. Taki stan może wpływać na zwiększoną przepuszczalność bariery jelitowej oraz przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu, który oddziałuje ne- gatywnie na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego. Badania wskazują, że zaburzenia mi- krobioty mogą być związane z obniżonym nastro-
Tabela 1. Charakterystyka żywności wysokoprzetworzonej i jej wpływ na organizm Źródło: Opracowanie własne z wykorzystaniem narzędzia ChatGPT
Cecha żywności wysokoprzetworzonej
Charakterystyka
Potencjalny wpływ na zachowania żywieniowe Szybki wzrost dopaminy, zwiększona chęć ponownego spożycia
Wysoka zawartość cukru
Cukry proste, syropy glukozowo- fruktozowe
Tłuszcze rafinowane
Tłuszcze trans, oleje utwardzane
Wysoka kaloryczność, słaba sytość
Duża ilość soli
Maskowanie smaku, poprawa atrakcyjności
Wzrost apetytu i pragnienia
Dodatki technologiczne
Wzmacniacze smaku, aromaty
Utrwalanie nawyków i preferencji smakowych Zaburzenia sytości, skłonność do przejadania się
Niska wartość odżywcza
Niedobór błonnika i mikroskładników
10 M. Jarzynka-Jendrzejewska, E. Sypnik-Pogorzelska, Jak czytać i ro- zumieć etykiety , RM, Warszawa 2023.
11 A. Dudek-Godeau, Mikrobiota jelitowa a zdrowie psychiczne , PZWL, Warszawa 2021.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker