21
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
UZALEŻNIENIE OD JEDZENIA – CICHY NAŁÓG CYWILIZACJI XXI WIEKU
jem, zwiększoną impulsywnością oraz trudnościami w regulacji emocji, co pośrednio sprzyja rozwojowi kompulsywnych zachowań żywieniowych. Zaburzona komunikacja na osi jelito-mózg może również wpływać na odczuwanie głodu i sytości poprzez modyfikację wydzielania hormonów jelito- wych, takich jak grelina czy leptyna. W konsekwencji osoba może częściej doświadczać subiektywnego uczucia głodu, nawet przy braku rzeczywistego zapotrzebowania energetycznego. Mechanizm ten dodatkowo wzmacnia tendencję do nadmiernego spożywania żywności wysokoprzetworzonej, zamy- kając błędne koło uzależnienia od jedzenia. Zestawienie przedstawione w tabeli 2 wska- zuje na istotne różnice pomiędzy dietą opartą na żywności wysokoprzetworzonej a dietą bazującą na produktach nieprzetworzonych, zarówno pod względem składu, jak i wpływu na funkcjonowanie organizmu. Dieta wysokoprzetworzona sprzyja nad- miernej stymulacji układu nagrody, zaburzeniom mi- krobioty jelitowej oraz osłabieniu mechanizmów re- gulacji apetytu, co może zwiększać ryzyko rozwoju
kompulsywnych zachowań żywieniowych. Z kolei dieta oparta na produktach naturalnych wspiera równowagę metaboliczną i neuropsychologiczną, zmniejszając podatność na uzależnienie od jedzenia.
Ilustracja 5. Świeże warzywa: pomidory, papryka, czosnek, cebula, chili Zdjęcie ilustrujące naturalne składniki o niskim lub minimalnym stopniu przetworzenia, które mają wysoką wartość odżywczą i wspierają równowagę mikrobioty. Źródło: Zasoby własne
Tabela 2. Porównanie diety opartej na żywności wysokoprzetworzonej i diety opartej na produktach nieprzetworzonych Źródło: Opracowanie własne z wykorzystaniem narzędzia ChatGPT
Dieta oparta na produktach nieprzetworzonych
Kryterium
Dieta oparta na żywności wysokoprzetworzonej
Stopień przetworzenia Wysoki – liczne procesy technologiczne
Niski lub minimalny
Duża ilość cukrów prostych, tłuszczów rafinowanych, soli i dodatków technologicznych
Naturalne składniki, brak lub minimalna ilość dodatków
Skład
Zawartość błonnika
Niska
Wysoka
Gęstość energetyczna Wysoka
Umiarkowana
Niska – niedobór witamin i składników mineralnych
Wysoka – bogactwo mikro- i makroskładników
Wartość odżywcza
Wpływ na mikrobiotę jelitową
Sprzyja dysbiozie i zmniejszeniu różnorodności bakterii
Wspiera równowagę mikrobioty
Wpływ na układ nagrody
Silna stymulacja dopaminowa, ryzyko kompulsywnego jedzenia
Umiarkowana stymulacja, mniejsze ryzyko uzależnienia
Odczuwanie sytości
Krótkotrwałe, szybki powrót głodu
Długotrwałe, stabilizacja apetytu
Wpływ na regulację emocji
Może nasilać impulsywność i wahania nastroju
Sprzyja stabilizacji nastroju
Ryzyko uzależnienia od jedzenia
Wysokie
Niskie
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker