22
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
SANDRA CZESZEJKO-SOCHACKA
PSYCHOLOGICZNE UWARUNKOWANIA UZALEŻNIENIA
KONSEKWENCJE ZDROWOTNE I SPOŁECZNE
Długotrwałe uzależnienie od jedzenia prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych, które obej- mują zarówno sferę somatyczną, jak i psychiczną. Jednym z najczęściej obserwowanych następstw jest rozwój nadwagi i otyłości, które znacząco zwiększają ryzyko wystąpienia chorób metabolicz- nych, takich jak cukrzyca typu 2, insulinooporność czy dyslipidemia. Ponadto uzależnienie od jedzenia sprzyja rozwojowi chorób układu krążenia, nad- ciśnienia tętniczego oraz zaburzeń hormonalnych, w tym zespołu policystycznych jajników czy zabu- rzeń funkcjonowania tarczycy 13 . Konsekwencje psychiczne uzależnienia od je- dzenia są równie istotne i często nakładają się na problemy somatyczne. Osoby zmagające się z tym zaburzeniem częściej doświadczają obniżonego nastroju, objawów depresyjnych, stanów lękowych oraz zaburzeń snu. Poczucie utraty kontroli nad je- dzeniem, wstyd związany z wyglądem oraz nega- tywna samoocena prowadzą do obniżenia jakości życia i pogorszenia funkcjonowania emocjonalnego. W skrajnych przypadkach mogą pojawiać się myśli depresyjne oraz zachowania autodestrukcyjne. Uzależnienie od jedzenia niesie ze sobą rów- nież istotne konsekwencje społeczne. Problemy zdrowotne i psychiczne mogą prowadzić do wy- cofania z życia społecznego, trudności w relacjach interpersonalnych oraz obniżonej efektywności zawodowej lub edukacyjnej. Osoby dotknięte uza- leżnieniem często doświadczają stygmatyzacji i dys- kryminacji ze względu na masę ciała, co dodatkowo pogłębia poczucie izolacji i bezradności. W konse- kwencji uzależnienie od jedzenia staje się proble- mem o charakterze wielowymiarowym, wymaga- jącym kompleksowego podejścia terapeutycznego, uwzględniającego zarówno aspekty psychologiczne, biologiczne, jak i społeczne.
Uzależnienie od jedzenia często współwystępuje z trudnościami w regulacji emocji, które przejawia- ją się niezdolnością do rozpoznawania, nazywania i konstruktywnego przeżywania stanów emocjo- nalnych. Osoby dotknięte tym problemem mają skłonność do tłumienia emocji lub doświadczania ich w sposób skrajny, co sprzyja poszukiwaniu szyb- kich i łatwo dostępnych strategii radzenia sobie z na- pięciem. W takim kontekście jedzenie staje się spo- łecznie akceptowanym i pozornie nieszkodliwym sposobem regulowania emocji, dającym chwilowe poczucie ulgi i komfortu psychicznego 12 . Duże znaczenie dla rozwoju uzależnienia od je- dzenia ma również niskie poczucie własnej wartości oraz negatywny obraz siebie. Jedzenie może pełnić funkcję kompensacyjną, zastępując niezaspokojo- ne potrzeby emocjonalne, takie jak potrzeba ak- ceptacji, bezpieczeństwa czy bliskości. Dodatkowo u wielu osób obserwuje się cechy perfekcjonizmu oraz nadmiernej samokrytyki, które sprzyjają stoso- waniu restrykcyjnych diet i rygorystycznej kontroli zachowań żywieniowych. Tego rodzaju podejście zwiększa ryzyko epizodów utraty kontroli i prowa- dzi do charakterystycznego mechanizmu błędnego koła: nadmierna kontrola – utrata kontroli – po- czucie winy i wstydu – ponowna próba restrykcji. Do psychologicznych uwarunkowań uzależ- nienia od jedzenia należą również doświadczenia traumatyczne, w tym przemoc emocjonalna, fi- zyczna lub seksualna, zaniedbanie oraz chroniczny stres w dzieciństwie. Trauma może prowadzić do trwałych zaburzeń regulacji emocji i funkcjonowa- nia układu stresu, co zwiększa podatność na kom- pulsywne zachowania. Jedzenie staje się wówczas formą samouspokojenia oraz sposobem na chwi- lowe odcięcie się od trudnych wspomnień i emo- cji. Mechanizm ten, choć krótkotrwale skuteczny, w dłuższej perspektywie pogłębia problem i utrwala uzależnienie.
12 L. Stanger, Uzależnienie w rodzinie. Wsparcie dla bliskich – rozpo- znanie problemu, emocje, zdrowienie , Publicat, Poznań 2020.
13 A. Witczak, Z.E. Sikorski, Szkodliwe substancje w żywności , PWN, Warszawa 2020.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker