39
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
NIEWIDZIALNE UZALEŻNIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY XXI WIEKU. NOWE FORMY STARYCH MECHANIZMÓW – PERSPEKTYWA SZKOŁY I WYCHOWANIA
• W XXI wieku:
Przypadek ucznia klasy VII
Uczeń klasy VII, wcześniej aktywny i komunikatywny, stopniowo wycofuje się z życia klasy. Na lekcjach wykonuje minimum, unika pracy zespołowej, rysuje postacie fikcyjne. Na próby rozmowy reaguje irytacją lub obojętnością. Mechanizm ten nie jest nowy – zmieniły się je- dynie nośniki. W przeszłości podobną funkcję peł- niła literatura, subkultury czy ideologie. Wspólnym mianownikiem pozostaje ucieczka od doświadcze- nia bezradności w świecie realnym oraz możliwość pełnej kontroli nad narracją. Z perspektywy wychowawczej istotne jest, by nie deprecjonować zainteresowań ucznia, lecz stopnio- wo odbudowywać jego poczucie sprawstwa w re- alnym środowisku szkolnym.
Współczesne wzorce influencerów oferują gotowe modele wyglądu i zachowania, które można na- tychmiast wdrożyć bez konieczności konfrontacji społecznej. Kontrola nad ciałem i wizerunkiem za- stępuje proces budowania autonomii w relacjach i działaniach offline.
Przypadek uczennicy klasy VI
Uczennica, dotychczas dobrze funkcjonująca spo- łecznie, zaczyna coraz więcej czasu spędzać w in- ternetowych społecznościach skupionych wokół jednej serii książkowej i jej adaptacji filmowej. Na lekcjach języka polskiego i plastyki wykazuje po- nadprzeciętne zaangażowanie, jednak unika wypo- wiedzi dotyczących własnych doświadczeń i relacji rówieśniczych. W rozmowach z nauczycielem chęt- nie analizuje losy bohaterów fikcyjnych, natomiast pytania o jej samopoczucie lub sytuację w klasie zbywa ogólnikami. Z czasem zauważalne staje się ograniczenie kontaktów z rówieśnikami na rzecz intensywnej aktywności online, która pełni funkcję bezpiecznej przestrzeni emocjonalnej.
Przypadek 2 – uczeń klasy VIII (ciało jako forma kontroli)
Uczeń klasy VIII wykazuje silne przywiązanie do określonego stylu ubioru i fryzury inspirowanej in- fluencerami internetowymi. Każda ingerencja do- rosłych (uwagi dotyczące regulaminu szkolnego, zmiany wyglądu) wywołuje u niego reakcje lękowe i poczucie utraty kontroli. W sytuacjach stresu szkol- nego uczniowi łatwiej jest skupić się na wyglądzie niż na przeżywanych emocjach, które pozostają nienazwane i niewyrażone. Ciało staje się w tym przypadku głównym obszarem zarządzania napię- ciem i poczucia sprawstwa.
Porównanie międzypokoleniowe
• Dawniej:
Uczniowie w wieku wczesnonastoletnim często in- tensywnie identyfikowali się z bohaterami literacki- mi lub filmowymi, traktując lekturę jako bezpiecz- ną przestrzeń przeżywania emocji. Była to forma ucieczki o charakterze indywidualnym, ograniczona czasowo i osadzona głównie w świecie wyobraźni.
Porównanie międzypokoleniowe
• Dawniej:
• W XXI wieku:
Chłopcy w wieku dorastania często manifestowali potrzebę kontroli i niezależności poprzez zacho- wania buntownicze, sport lub przynależność do subkultur, które funkcjonowały głównie w prze- strzeni realnej.
Analogiczną funkcję pełnią internetowe społeczno- ści fanowskie, które umożliwiają stałe podtrzymywa- nie zaangażowania emocjonalnego i społecznego. Różnica polega na ciągłej dostępności, interaktyw- ności oraz przeniesieniu relacji do przestrzeni onli- ne, co sprzyja stopniowemu zastępowaniu realnych kontaktów rówieśniczych.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker