41
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
NIEWIDZIALNE UZALEŻNIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY XXI WIEKU. NOWE FORMY STARYCH MECHANIZMÓW – PERSPEKTYWA SZKOŁY I WYCHOWANIA
• W XXI wieku:
Porównanie międzypokoleniowe
• Dawniej:
Rolę mechanizmu regulacyjnego przejmują narra- cje alternatywne dostępne online, pozwalające na czasowe zawieszenie konfrontacji z decyzjami i od- powiedzialnością. Stała dostępność tych światów sprzyja odwlekaniu procesu separacji i autonomi- zacji, co może wpływać na gotowość do podejmo- wania ról dorosłych.
W okresie adolescencji młodzi ludzie często po- szukiwali sensu i stabilizacji poprzez ideologie, ruchy społeczne lub aktywność artystyczną, któ- re dawały ramy interpretacyjne dla doświadczeń tożsamościowych.
• W XXI wieku:
Przypadek uczennicy klasy II liceum (styl jako warunek funkcjonowania)
Światy narracyjne gier i literatury fantasy oferują go- towe struktury znaczeń, role i ścieżki rozwoju, co czyni je atrakcyjną alternatywą wobec niepewności wyborów edukacyjno-zawodowych. Różnica po- lega na mniejszym zakorzenieniu tych aktywności w realnym kontekście społecznym szkoły i lokalnej wspólnoty.
Uczennica klasy II liceum konsekwentnie stylizuje się na wybraną estetykę kultury popularnej, przeznacza- jąc dużo czasu na dobór stroju, makijażu i dodat- ków. W rozmowach indywidualnych przyznaje, że „bez tego nie jest sobą” i ma trudność z funkcjono- waniem w sytuacjach, gdy nie może zadbać o swój wygląd. W momentach nasilonego stresu szkolnego koncentracja na ciele i wizerunku zastępuje refleksję nad własnymi emocjami i potrzebami. Uzależnie- nie to nie manifestuje się w zachowaniach jawnie problemowych, lecz w stopniowym ograniczaniu elastyczności i odporności psychicznej.
Przypadek maturzysty
Uczeń klasy maturalnej, postrzegany przez nauczy- cieli jako bezproblemowy i samodzielny, znaczną część swojego czasu poświęca nocnej aktywności w społecznościach fanowskich skupionych wokół seriali i gier narracyjnych. Deklaruje, że świat fikcyjny stanowi dla niego przestrzeń wytchnienia od presji egzaminacyjnej i oczekiwań dorosłych. W ostatnim roku nauki obserwuje się u niego narastające zmę- czenie, spadek koncentracji oraz unikanie rozmów o przyszłości. Intensywne zaangażowanie w narra- cje alternatywne pozwala mu czasowo regulować lęk, jednocześnie odsuwając konfrontację z realny- mi decyzjami i odpowiedzialnością.
Porównanie międzypokoleniowe
• Dawniej:
Eksperymentowanie z wyglądem w okresie adole- scencji było zwykle etapem przejściowym, powią- zanym z poszukiwaniem własnego miejsca w grupie rówieśniczej. Zmiana stylu nie wiązała się z głębo- kim zagrożeniem dla poczucia tożsamości.
• W XXI wieku:
Porównanie międzypokoleniowe
• Dawniej:
Stała ekspozycja na porównania wizerunkowe i estetyczne prowadzi do sytuacji, w której wygląd staje się warunkiem akceptacji i samoregulacji emo- cjonalnej. Odejście od wybranego stylu może wy- woływać lęk i dezorganizację, wskazując na utrwa- lenie mechanizmu uzależnieniowego.
Młodzież stojąca u progu dorosłości często reago- wała na presję egzaminacyjną wycofaniem, buntow- niczym zachowaniem lub intensyfikacją kontaktów rówieśniczych, które umożliwiały odreagowanie napięcia.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker