42
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
DANIELA BARTOSIAK
Choć formy zaangażowania młodych ludzi uległy istotnej transformacji, podstawowy mechanizm pozostaje niezmienny: w momentach napięcia rozwojowego oraz braku poczucia wpływu poszu- kiwane są przestrzenie oferujące bezpieczeństwo, sens i kontrolę. Porównanie międzypokoleniowe pokazuje, że potrzeba ekspresji i przynależności – zarówno poprzez narracje, jak i poprzez ciało – ma charakter rozwojowo stały. W XXI wieku zasadnicza różnica polega na skali, dostępności oraz społecznej intensywności tych przestrzeni, co czyni je silniej- szym konkurentem dla doświadczeń oferowanych przez szkołę i realne relacje. Ciało coraz częściej pełni funkcję podstawowego regulatora napięcia i nośnika tożsamości, co zwiększa ryzyko utrwalenia zależności ograniczających elastyczne funkcjono- wanie uczniów w środowisku szkolnym.
znajdowała ujście w zabawie, aktywności fizycznej lub spontanicznych interakcjach rówieśniczych. W XXI wieku analogiczna potrzeba stymulacji po- znawczej zaspokajana jest głównie poprzez szybkie, zmienne bodźce cyfrowe, co utrudnia adaptację do szkolnych wymagań opartych na długotrwałym skupieniu, sekwencyjnym przetwarzaniu informacji i odroczonej gratyfikacji. 3. UZALEŻNIENIA FIZYCZNE – CIAŁO JAKO REGULATOR NAPIĘCIA Współczesne uzależnienia dzieci i młodzieży coraz częściej manifestują się na poziomie somatycz- nym, zanim zostaną uświadomione poznawczo lub nazwane emocjonalnie. Ciało staje się pierwszym i najłatwiej dostępnym narzędziem regulacji napię- cia, lęku i przeciążenia bodźcami, szczególnie w sy- tuacjach, w których uczeń nie dysponuje jeszcze rozwiniętymi kompetencjami samoregulacyjnymi. W realiach szkolnych objawia się to poprzez nad- mierną ruchliwość, kompulsywne mikrozachowa- nia, trudności z utrzymaniem rytmu dnia, a także przewlekłe zmęczenie wynikające z zaburzeń snu 4 . Z perspektywy pedagogicznej istotne jest, że tego rodzaju symptomy często interpretowane są wyłącznie w kategoriach braku dyscypliny, lenistwa lub nieprzestrzegania zasad. Tymczasem w wie- lu przypadkach mają one charakter reakcji adap- tacyjnych organizmu na chroniczny stres, presję osiągnięć oraz nieustanną dostępność bodźców cyfrowych. Uzależnienia fizyczne nie polegają za- tem na przywiązaniu do konkretnego obiektu, lecz na utrwaleniu wzorca, w którym regulacja napięcia odbywa się przede wszystkim poprzez ciało, z po- minięciem refleksji i kontaktu z własnymi emocjami.
2.2. Uzależnienie od stymulacji poznawczej
Innym zjawiskiem obserwowanym powszech- nie jest trudność uczniów w utrzymaniu uwagi przy zadaniach wymagających dłuższego wysiłku poznawczego.
Przypadek uczennicy klasy V
Uczennica klasy V, bystra i ciekawa świata, ma trud- ności z czytaniem dłuższych tekstów i pracą pisem- ną. Często zmienia pozycję, zadaje pytania niezwią- zane z tematem, sprawia wrażenie znudzonej. W tym przypadku nie mamy do czynienia z bra- kiem zdolności, lecz z mózgiem przyzwyczajonym do szybkiej zmienności bodźców. Szkoła, oparta na strukturze, ciągłości i odroczonej gratyfikacji, staje się środowiskiem trudnym adaptacyjnie 3 .
Porównanie międzypokoleniowe:
Przypadek – uczeń klasy I liceum
W poprzednich pokoleniach trudności z koncentra- cją u dzieci o dużej ciekawości poznawczej częściej wiązano z nadmiarem energii i potrzebą ruchu, która
Uczeń klasy I liceum, który w pierwszych miesiącach nauki sprawia wrażenie dobrze przystosowanego, zaczyna stopniowo przejawiać nasilone objawy
3 OECD, Students, digital devices and success , 2024 – związek dys- trakcji cyfrowej w klasie z wynikami (PISA).
4 S. Paruthi i in., Recommended Amount of Sleep for Pediatric Popu- lations (AASM, 2016); 8-10 godzin snu dla 13-18-latków.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker