43
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
NIEWIDZIALNE UZALEŻNIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY XXI WIEKU. NOWE FORMY STARYCH MECHANIZMÓW – PERSPEKTYWA SZKOŁY I WYCHOWANIA
somatyczne. Na lekcjach często zmienia pozycję, manipuluje przedmiotami, nieustannie porusza stopą lub dłońmi, a w sytuacjach wymagających skupienia wykazuje wyraźne znużenie i niepokój. Nauczyciele interpretują te zachowania jako brak dyscypliny lub trudności adaptacyjne typowe dla zmiany etapu edukacyjnego. W rozmowach indywidualnych uczeń nie potrafi jednoznacznie nazwać swoich emocji ani wskazać źródeł napięcia, opisując raczej „ciągłe zmęczenie” i potrzebę bycia w ruchu. Okazuje się, że regulacja napięcia odbywa się niemal wyłącznie na poziomie somatycznym – poprzez mikroruchy, skracanie snu i kompulsywne sięganie po bodźce cyfrowe w przerwach między zajęciami. W warunkach szkol- nych ciało pełni funkcję podstawowego regulatora stresu związanego z nowym środowiskiem, wyma- ganiami edukacyjnymi i presją porównywania się z rówieśnikami.
Nadmierne karanie takich zachowań może prowa- dzić do eskalacji napięcia, a nie do jego redukcji. Znacznie skuteczniejsze okazuje się wprowadzanie jasnych zasad oraz budowanie świadomości włas- nych reakcji ciała.
Przypadek ucznia klasy VI
Uczeń klasy VI podczas lekcji niemal nieustannie manipuluje przedmiotami znajdującymi się na ławce, często zmienia pozycję ciała i odruchowo sięga do kieszeni, w której zwykle nosi telefon. W sytuacjach gdy urządzenie zostaje odłożone lub zdeponowane, uczeń wykazuje wyraźne oznaki napięcia: przyspie- szone ruchy, rozdrażnienie oraz trudność z powro- tem do zadania. W rozmowach indywidualnych nie potrafi wskazać przyczyny swojego zachowania, określając je jako „nawyk” lub „coś, co samo się dzieje”. Zachowania te pełnią funkcję regulacyjną i umożliwiają mu utrzymanie minimalnego pozio- mu komfortu w warunkach szkolnej koncentracji i ograniczonej stymulacji.
Porównanie międzypokoleniowe:
Porównanie międzypokoleniowe
W poprzednich pokoleniach napięcie związane z adaptacją do nowego etapu edukacyjnego było częściej rozładowywane poprzez aktywność fizycz- ną, kontakt z rówieśnikami lub zachowania jawnie buntownicze, które umożliwiały ekspresję emocji w środowisku realnym. W XXI wieku regulacja na- pięcia przesuwa się w stronę subtelnych, powta- rzalnych reakcji somatycznych oraz stałej stymulacji cyfrowej, co sprzyja utrwaleniu ciała jako głównego narzędzia samoregulacji przy jednoczesnym ograni- czeniu refleksji nad przeżywanymi emocjami.
W poprzednich pokoleniach podobne potrzeby roz- ładowania napięcia przejawiały się głównie w posta- ci ruchliwości, wiercenia się lub drobnych zachowań motorycznych, które miały charakter sytuacyjny i zanikały poza klasą. W XXI wieku mikroruchy co- raz częściej sprzężone są z urządzeniami cyfrowymi, które wzmacniają odruchowe reakcje ciała i skracają czas tolerancji na brak stymulacji. Telefon przesta- je być jedynie narzędziem komunikacji, a staje się elementem regulującym napięcie somatyczne, co utrudnia uczniom adaptację do szkolnych wymagań opartych na bezruchu i długotrwałej koncentracji.
3.1. Uzależnienie od mikroruchów i urządzeń
3.2. Uzależnienie od deprywacji snu
Wielu nauczycieli zwraca uwagę na kompulsywne sięganie uczniów po telefon, manipulowanie przed- miotami czy ciągłe zmiany pozycji. Choć zachowania te bywają interpretowane jako brak dyscypliny, w rzeczywistości często mają charakter automatycznych reakcji somatycznych, służących regulacji napięcia.
Chroniczne zmęczenie uczniów staje się jednym z najczęściej zgłaszanych problemów wychowaw- czych 5 .
5 CDC – aktualizowane statystyki niedoboru snu u młodzieży.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker