44
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
DANIELA BARTOSIAK
4. UZALEŻNIENIA EMOCJONALNE – GDY EMOCJE STAJĄ SIĘ TOŻSAMOŚCIĄ Współczesne uzależnienia emocjonalne dzieci i młodzieży coraz częściej polegają nie na intensyw- ności przeżywanych uczuć, lecz na trwałym utoż- samieniu się z określonym stanem emocjonalnym. Emocje przestają pełnić funkcję sygnałów infor- mujących o potrzebach i sytuacji, a zaczynają być traktowane jako podstawowy element definiujący „kim jestem”. W środowisku szkolnym przejawia się to m.in. w trudności z elastycznym reagowaniem na zmiany, silnych reakcjach na brak uwagi lub neutral- ność dorosłych oraz w oporze wobec sytuacji, któ- re mogłyby prowadzić do poprawy samopoczucia. Z perspektywy pedagogicznej szczególnie istot- ne jest to, że tego rodzaju uzależnienia bywają my- lone z cechami osobowości lub „trudnym charak- terem”. Tymczasem mają one charakter regulacyjny i rozwojowy, a ich źródłem jest często brak bez- piecznych przestrzeni do przeżywania i nazywania emocji w sposób nieoceniający.
Przypadek ucznia klasy VIII
Uczeń klasy VIII regularnie zasypia na lekcjach, re- aguje agresją na uwagi, ma trudności z pamięcią i koncentracją. Rozmowa ujawnia wielogodzinne nocne korzystanie z gier i komunikatorów. Z perspektywy szkoły istotne jest odejście od in- terpretacji moralizujących („lenistwo”, „brak odpo- wiedzialności”) na rzecz edukacji dotyczącej funk- cjonowania mózgu i współpracy z rodziną.
Porównanie międzypokoleniowe
W poprzednich pokoleniach zaburzenia snu u mło- dzieży były najczęściej konsekwencją czynników sytuacyjnych, takich jak nadmiar obowiązków, stres szkolny lub okresowe trudności emocjonalne, a nocny odpoczynek pozostawał względnie chro- nioną sferą. W XXI wieku sen staje się obszarem sy- stematycznej deprywacji związanej z całodobową dostępnością gier i komunikatorów, co prowadzi do chronicznego zmęczenia i trwałych trudności po- znawczych. Regulacja napięcia i relacji społecznych przesuwa się z dnia na noc kosztem funkcjonowania ucznia w środowisku szkolnym. We wszystkich opisanych przypadkach wspól- nym mechanizmem jest traktowanie świata fikcyj- nego i aktywności fanowskiej nie jako formy zain- teresowania, lecz jako podstawowego narzędzia regulacji emocji i budowania tożsamości. Zaanga- żowanie to nasila się szczególnie w momentach rozwojowych i edukacyjnych obciążeń, takich jak zmiany ról społecznych, presja oceniania czy ko- nieczność podejmowania decyzji dotyczących przy- szłości. Światy narracyjne oferują młodym ludziom poczucie przewidywalności, kontroli i przynależ- ności, których brakuje im w realnym środowisku szkolnym. Z perspektywy wychowawczej kluczowe pozostaje więc rozróżnienie między zdrowym zain- teresowaniem a sytuacją, w której fikcyjna narracja zaczyna zastępować realne doświadczenie relacyj- ne i rozwojowe.
4.1. Uzależnienie od uwagi
Część uczniów funkcjonuje w nieustannej potrzebie reakcji ze strony otoczenia. Każda uwaga – nawet negatywna – staje się potwierdzeniem istnienia. W środowisku szkolnym objawia się to: • prowokowaniem konfliktów, • teatralnością zachowań, • trudnością w znoszeniu neutralności. Brak świadomości tego mechanizmu może pro- wadzić do niezamierzonego wzmacniania zacho- wań problemowych.
Przypadek uczennicy klasy VI
Uczennica klasy VI często inicjuje sytuacje konflik- towe w klasie, głośno komentuje wypowiedzi in- nych uczniów i reaguje przesadnie emocjonalnie na drobne uwagi nauczycieli. W sytuacjach gdy jej
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker