45
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
NIEWIDZIALNE UZALEŻNIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY XXI WIEKU. NOWE FORMY STARYCH MECHANIZMÓW – PERSPEKTYWA SZKOŁY I WYCHOWANIA
Schemat 1. Opracowanie własne z wykorzystaniem narzędzia Untitled notebook Źródło: Ł. Buksa, Fonoholizm i profilaktyka uzależnienia od smartfona u dzieci i młodzieży , „Zeszyty Prasoznawcze” nr 66(1)/2023, s. 115-131; R. Modrzyński, Nowe uzależnienia młodego pokolenia. Od przyjemności do przymusu , Difin, Warszawa 2012; Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców , NASK – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2023.
4.2. Uzależnienie od smutku i cierpienia
zachowanie spotyka się z brakiem reakcji lub neu- tralnym komunikatem, dziewczynka nasila swoje działania, podnosząc głos lub prowokując kolejne interakcje. W rozmowach indywidualnych ujawnia silną potrzebę bycia zauważoną przy jednoczesnej trudności w nazywaniu własnych emocji i potrzeb. Każda reakcja otoczenia – niezależnie od jej cha- rakteru – pełni funkcję potwierdzającą jej obecność i znaczenie w grupie.
Szczególnie niepokojącym zjawiskiem jest identy- fikowanie się młodych ludzi z rolą osoby cierpiącej. Smutek, lęk czy poczucie wykluczenia stają się ele- mentem tożsamości. W praktyce szkolnej wymaga to dużej ostrożno- ści – z jednej strony uznania realności emocji ucznia, z drugiej niedopuszczenia do ich utrwalenia jako jedynego sposobu definiowania siebie.
Porównanie międzypokoleniowe
W poprzednich pokoleniach potrzeba uwagi u dzie- ci była częściej zaspokajana poprzez bezpośredni kontakt z dorosłymi i rówieśnikami w przestrzeni realnej, a zachowania prowokacyjne miały zwy- kle ograniczony zasięg i czas trwania. W XXI wieku środowisko cyfrowe oraz kultura natychmiastowej reakcji wzmacniają przekonanie, że bycie zauważo- nym jest warunkiem istnienia, co sprzyja utrwalaniu zachowań eskalacyjnych również w środowisku szkolnym. Neutralność dorosłych, niegdyś trakto- wana jako bezpieczna rama wychowawcza, bywa obecnie odczytywana jako odrzucenie, co nasila potrzebę prowokowania reakcji.
Przypadek ucznia klasy VII
Uczeń klasy VII stopniowo zaczyna definiować sie- bie poprzez doświadczenie cierpienia i poczucie bycia niezrozumianym. W wypowiedziach ustnych i pisemnych często odwołuje się do motywów samotności, niesprawiedliwości i krzywdy, pod- kreślając swoją odmienność od rówieśników. Na propozycje wsparcia lub poprawy sytuacji reaguje dystansem, niekiedy irytacją, sugerując, że „i tak nic się nie zmieni”. Smutek i wycofanie pełnią funkcję stabilizującą – pozwalają mu zachować spójną nar- rację o sobie i uniknąć ryzyka rozczarowania zwią- zanego z próbą zmiany.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker