46
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
DANIELA BARTOSIAK
W środowisku szkolnym chłopiec bywa postrzegany jako introwertyczny lub trudny emocjonalnie, jed- nak bliższa obserwacja wskazuje, że cierpienie stało się dla niego głównym punktem odniesienia w bu- dowaniu tożsamości oraz sposobem uzyskiwania uwagi i zrozumienia.
szkolne, zajęcia dodatkowe i konkursy, skrupulat- nie planując każdy dzień. W sytuacjach gdy pojawia się konieczność odpoczynku lub rezygnacji z czę- ści zadań, reaguje silnym niepokojem i poczuciem winy. W rozmowach indywidualnych trudno jej okre- ślić własne potrzeby niezwiązane z osiągnięciami, a chwile bezczynności opisuje jako „stracony czas”. Działanie i produktywność pełnią funkcję podsta- wowego regulatora napięcia oraz głównego źródła poczucia własnej wartości.
Porównanie międzypokoleniowe
W poprzednich pokoleniach przeżywanie smutku i poczucia wykluczenia u chłopców było częściej maskowane zachowaniami zewnętrznymi, takimi jak bunt, agresja lub wycofanie bez werbalizacji emocji. Cierpienie rzadko stawało się elementem jawnie komunikowanej tożsamości. W XXI wieku zmiana norm kulturowych oraz obecność narracji normalizujących cierpienie sprzyjają jego internali- zacji i estetyzacji, co może prowadzić do utrwalenia smutku jako centralnego sposobu definiowania sie- bie zamiast traktowania go jako stanu przejściowego wymagającego wsparcia.
Porównanie międzypokoleniowe
W poprzednich pokoleniach nadmierna aktywność młodzieży częściej miała charakter sytuacyjny i była równoważona przez wyraźne granice między cza- sem nauki a czasem wolnym. Osiągnięcia szkolne stanowiły jeden z elementów funkcjonowania, lecz rzadziej pełniły funkcję centralnego wyznacznika tożsamości. W XXI wieku kultura ciągłej efektywno- ści i porównań sprzyja utrwaleniu przekonania, że wartość jednostki zależy od nieustannego działania i wyników, co zwiększa ryzyko rozwinięcia uzależ- nień behawioralnych, maskowanych jako „ambicja” lub „zaangażowanie”.
5. UZALEŻNIENIA BEHAWIORALNE – DZIAŁANIE ZAMIAST BYCIA
5.1. Uzależnienie od wyników i rywalizacji
Uzależnienia behawioralne dzieci i młodzieży coraz częściej dotyczą nie konkretnych czynności, lecz utrwalonego stylu funkcjonowania opartego na cią- głym działaniu, osiągnięciach i kontroli. W realiach szkolnych przejawiają się one nadmiernym skupie- niem na wynikach, procedurach i porównaniach przy jednoczesnym osłabieniu kontaktu z własnymi potrzebami, emocjami i ograniczeniami. Działanie staje się wówczas sposobem regulowania napięcia i budowania poczucia wartości, a nie naturalną kon- sekwencją ciekawości czy rozwoju. Z perspektywy wychowawczej szczególnie istotne jest to, że tego typu uzależnienia często są społecznie wzmacniane i długo pozostają nierozpoznane jako czynnik ryzyka.
Uczniowie osiągający wysokie wyniki coraz częś- ciej doświadczają silnego lęku przed porażką. Każdy błąd urasta do rangi zagrożenia dla własnej warto- ści. Szkoła, poprzez system oceniania i porównań, nieświadomie może wzmacniać ten mechanizm. Kluczowe znaczenie ma sposób komunikowania błędu i doceniania procesu uczenia się.
Przypadek ucznia klasy VIII
Uczeń klasy VIII osiąga bardzo wysokie wyniki w na- uce i regularnie znajduje się w czołówce klasy. Każ- de potknięcie, nawet drobny błąd w pracy pisemnej lub niższa ocena cząstkowa, wywołuje u niego silną reakcję emocjonalną: napięcie, wycofanie lub nad- mierne usprawiedliwianie się. W sytuacjach rywaliza- cji reaguje impulsywnie, koncentrując się bardziej na
Przypadek uczennicy klasy II liceum
Uczennica klasy II liceum osiąga bardzo dobre wy- niki w nauce i jest postrzegana jako ambitna oraz odpowiedzialna. Angażuje się w liczne projekty
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker