48
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
Nauczyciel jako pierwszy obserwator – rozpoznawanie i przeciwdziałanie uzależnieniom w szkole
KRZYSZTOF MICHALAK
SZKOŁA JAKO ŚRODOWISKO UJAWNIANIA SIĘ WSPÓŁCZESNYCH UZALEŻNIEŃ Współczesna szkoła funkcjonuje w rzeczywistości dynamicznych przemian społecznych, kulturowych i technologicznych, które w sposób bezpośredni wpływają na kondycję psychiczną dzieci i młodzieży. Coraz częściej wskazuje się, że to właśnie szkoła – obok rodziny – staje się przestrzenią, w której ujaw- niają się pierwsze symptomy problemów emocjo- nalnych, zaburzeń zachowania oraz różnorodnych form uzależnień 1 . Zjawiska te nie ograniczają się już wyłącznie do uzależnień od substancji psychoak- tywnych, lecz obejmują szerokie spektrum uzależ- nień behawioralnych i kompulsywnych wzorców funkcjonowania, które bywają trudne do jedno- znacznego rozpoznania. Nauczyciel, pozostający z uczniem w regular- nym, często wieloletnim kontakcie, m wyjątkową możliwość obserwowania jego funkcjonowania w różnych kontekstach: poznawczym, emocjonal- nym i społecznym. To właśnie ta perspektywa czyni
nauczyciela pierwszym obserwatorem niepokoją- cych zmian, zanim zostaną one zauważone przez rodzinę lub specjalistów. Jak podkreśla Ostaszewski, szkoła pełni kluczową rolę w systemie profilaktyki, ponieważ umożliwia wczesne reagowanie na za- chowania ryzykowne i problemowe 2 . NAUCZYCIEL JAKO UCZESTNIK SYSTEMU WCZESNEJ INTERWENCJI Rola nauczyciela w obszarze uzależnień nie pole- ga na diagnozowaniu ani terapii, lecz na rozpozna- waniu sygnałów ostrzegawczych oraz inicjowaniu działań pomocowych. Wczesna interwencja opiera się na założeniu, że odpowiednio szybka reakcja dorosłego może znacząco ograniczyć rozwój za- chowań problemowych i zapobiec ich utrwaleniu 3 . Sygnały ostrzegawcze, które mogą wskazywać na rozwijające się uzależnienie, są często niespecy- ficzne. Należą do nich m.in.: pogorszenie koncen- tracji uwagi, spadek motywacji do nauki, obniżenie 2 K. Ostaszewski, Profilaktyka zachowań ryzykownych dzieci i mło- dzieży , PARPA, Warszawa 2020. 3 Z.B. Gaś, Profilaktyka w szkole. Podstawy teoretyczne i praktyka , UMCS, Lublin 2018.
1 Z. Bauman, Płynne życie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2007; Z. Melosik, Kultura popularna i tożsamość młodzieży , Impuls, Kraków 2013.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker