49
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
NAUCZYCIEL JAKO PIERWSZY OBSERWATOR – ROZPOZNAWANIE I PRZECIWDZIAŁANIE UZALEŻNIENIOM W SZKOLE
NADUŻYWANIE NAPOJÓW ENERGETYCZNYCH I STYMULANTÓW
wyników szkolnych, drażliwość, impulsywność, wy- cofanie z relacji rówieśniczych, a także zaburzenia snu i chroniczne zmęczenie 4 . Ich interpretacja wy- maga od nauczyciela uważności oraz znajomości indywidualnego funkcjonowania ucznia. Istotne znaczenie ma to, że nauczyciel obserwu- je ucznia w sytuacjach obciążających poznawczo i emocjonalnie, co pozwala dostrzec trudności nie- widoczne w innych środowiskach. Z tego względu szkoła stanowi ważne ogniwo systemu wczesnej interwencji. UZALEŻNIENIA CYFROWE JAKO DOMINUJĄCE ZAGROŻENIE SZKOLNE Jedną z najczęściej obserwowanych form uzależ- nień w środowisku szkolnym są uzależnienia cy- frowe, obejmujące nadużywanie smartfonów, gier komputerowych oraz mediów społecznościowych. Badania prowadzone w Polsce wskazują, że znacz- na część uczniów spędza w świecie online czas przekraczający normy rozwojowe, co negatywnie wpływa na procesy uczenia się i relacje społeczne 5 . W praktyce szkolnej nauczyciele dostrzegają u uczniów trudności z utrzymaniem uwagi, szyb- kie znużenie zadaniami wymagającymi wysiłku po- znawczego, a także obniżoną tolerancję na frustra- cję. Charakterystyczne są również objawy niepokoju i rozdrażnienia w sytuacjach ograniczenia dostępu do urządzeń cyfrowych 6 . Uzależnienia cyfrowe często współwystępują z innymi zachowaniami kompulsywnymi, tworząc złożony obraz funkcjo- nowania ucznia.
Problemem coraz częściej zauważalnym w środo- wisku szkolnym jest regularne spożywanie napojów energetycznych przez dzieci i młodzież. Zjawisko to bywa bagatelizowane, ponieważ produkty te są legalne i społecznie akceptowane. Tymczasem ba- dania wskazują na ich negatywny wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne młodych ludzi 7 . Nauczyciele obserwują u uczniów nadmierne pobudzenie psychoruchowe, trudności w koncen- tracji, drażliwość oraz wyraźne spadki energii w cią- gu dnia. Energetyki są często wykorzystywane jako sposób radzenia sobie z przeciążeniem szkolnym, brakiem snu oraz presją osiągnięć. Mechanizm ten sprzyja utrwalaniu wzorców kompulsywnych i może stanowić wstęp do innych form uzależnień. KOMPULSYWNE ZAKUPY I PRESJA KONSUMPCYJNA WŚRÓD UCZNIÓW Uzależnienie od zakupów, choć rzadziej kojarzone z dziećmi i młodzieżą, coraz częściej dotyczy także tej grupy wiekowej. Rozwój handlu internetowego, łatwy dostęp do płatności mobilnych oraz presja mediów społecznościowych sprzyjają kształtowaniu kompulsywnych wzorców konsumpcji 8 . W środowisku szkolnym nauczyciel może do- strzec nadmierne skupienie ucznia na posiadaniu określonych przedmiotów, silne porównywanie się z rówieśnikami oraz emocjonalne reagowanie na brak dóbr materialnych. Zakupy pełnią wówczas funkcję regulacji emocji i budowania poczucia włas- nej wartości, co może prowadzić do pogłębiania problemów psychospołecznych 9 .
4 B. Woynarowska [red.] Zdrowie dzieci i młodzieży , PWN, Warszawa 2017. 5 J. Pyżalski, Cyberprzestrzeń – zagrożenia i wyzwania dla wychowa- nia , Wydawnictwo UŁ, Łódź 2019; A. Andrzejewska, Dzieci i młodzież w świecie technologii cyfrowej , Difin, Warszawa 2014. 6 J. Pyżalski [red.] Agresja elektroniczna i cyberbullying , Scholar, War- szawa 2017.
7 K. Makaruk, J. Włodarczyk, R. Szredzińska, Nastolatki 3.0 ., Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Warszawa 2019; Nastolatki wobec internetu , NASK – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2023. 8 I. Heszen, H. Sęk, Psychologia zdrowia , PWN, Warszawa 2020. 9 A. Borucka, K. Ostaszewski, Koncepcja resilience , „Medycyna Wieku Rozwojowego” nr 12(2)/2008, s. 587-597.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker