50
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
KRZYSZTOF MICHALAK
UZALEŻNIENIE OD NADMIERNEJ AKTYWNOŚCI I PERFEKCJONIZMU SZKOLNEGO Szczególnie trudnym do rozpoznania zjawiskiem jest uzależnienie od nadmiernej aktywności, obej- mujące kompulsywne uczenie się, perfekcjonizm szkolny, intensywne treningi sportowe czy nad- mierne uczestnictwo w zajęciach dodatkowych. Zachowania te są często społecznie nagradzane, co sprawia, że ich destrukcyjny potencjał pozostaje długo niezauważony 10 . Nauczyciel jako pierwszy obserwator może jed- nak dostrzec symptomy przeciążenia: chroniczne zmęczenie, lęk przed porażką, trudności w odpo- czynku, nadmierną samokontrolę oraz sztywność w działaniu. Długotrwałe funkcjonowanie w stanie permanentnego napięcia sprzyja rozwojowi zabu- rzeń emocjonalnych i zachowań kompulsywnych 11 . INNE ZACHOWANIA UZALEŻNIENIOWE I KOMPULSYWNE WIDOCZNE W SZKOLE W praktyce szkolnej coraz częściej obserwuje się również: • uzależnienie od pornografii internetowej, wpływające na relacje społeczne i rozwój psy- choseksualny uczniów 12 , • hazard cyfrowy, w tym gry losowe online i me- chanizmy losowości w grach komputerowych, prowadzące do impulsywności i problemów finansowych 13 , • kompulsywne samouszkodzenia – jako sposób regulowania napięcia emocjonalnego – wyka- zujące mechanizmy zbliżone do uzależnień 14 . 10 H. Rylke, B. Klimowicz, Szkoła dla ucznia , PWN, Warszawa 2016. 11 I. Grzegorzewska, Dzieci i młodzież wobec kryzysów psychicznych , Difin, Warszawa 2018. 12 M. Jarosz, M. [red.] Żywienie dzieci i młodzieży , PZWL, Warszawa 2016. 13 A. Wojtyła, Zachowania zdrowotne młodzieży szkolnej , NIZP-PZH, Warszawa 2015. 14 J. Mazur [red.] Zdrowie i zachowania zdrowotne młodzieży szkol- nej w Polsce , Instytut Matki i Dziecka, Warszawa 2018.
Rozpoznanie tych zjawisk wymaga od nauczyciela szczególnej uważności, a także świadomości granic własnych kompetencji. PRZECIWDZIAŁANIE UZALEŻNIENIOM W CODZIENNEJ PRAKTYCE DYDAKTYCZNO- WYCHOWAWCZEJ Skuteczne przeciwdziałanie uzależnieniom w szkole nie ogranicza się do realizacji programów profilak- tycznych, lecz obejmuje codzienną praktykę peda- gogiczną. Budowanie bezpiecznego klimatu szkoły, wzmacnianie relacji nauczyciel-uczeń oraz rozwija- nie kompetencji emocjonalnych uczniów stanowią kluczowe czynniki ochronne 15 . Nauczyciel poprzez sposób organizowania procesu nauczania może promować równowagę między wysiłkiem a odpoczynkiem, uczyć plano- wania czasu oraz wspierać rozwój samoregulacji. Szczególne znaczenie ma także modelowanie zdro- wych postaw poprzez własne zachowanie i dbałość o granice. GRANICE ODPOWIEDZIALNOŚCI NAUCZYCIELA I ZNACZENIE WSPÓŁPRACY Choć rola nauczyciela w rozpoznawaniu i prze- ciwdziałaniu uzależnieniom jest istotna, nie może on ponosić odpowiedzialności za cały proces po- mocy. Skuteczne działania wymagają współpracy z pedagogiem szkolnym, psychologiem, dyrekcją oraz rodzicami ucznia. Jasne procedury i systemo- we wsparcie są niezbędne dla ochrony dobrostanu zarówno uczniów, jak i nauczycieli 16 .
15 T. Zaleśkiewicz, Psychologia konsumpcji , PWN, Warszawa 2012. 16 P. Sztompka, Socjologia zmian społecznych , Znak, Kraków 2010.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker