57
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
REZYLIENCJA W OBLICZU UZALEŻNIEŃ XXI WIEKU. BUDOWANIE ODPORNOŚCI PSYCHICZNEJ JAKO KLUCZOWY OBSZAR PRACY SZKOŁY
Taki sposób funkcjonowania sprzyja utrwalaniu ne- gatywnych doświadczeń edukacyjnych oraz pro- wadzi do stopniowego obniżania poczucia włas- nej skuteczności. W dłuższej perspektywie może to skutkować rezygnacją z podejmowania wysiłku, a także zwiększać podatność na nieadaptacyjne strategie regulacji napięcia, w tym zachowania ry- zykowne i kompulsywne. W przeciwieństwie do tego uczeń o wyższym poziomie rezyliencji wykazuje zdolność do względ- nie stabilnego funkcjonowania emocjonalnego, na- wet w obliczu trudności i niepowodzeń. Rezyliencja umożliwia mu reinterpretację wyzwań edukacyjnych jako naturalnego elementu procesu rozwoju, a nie jako zagrożenia dla własnej wartości. Dzięki temu uczeń pozostaje aktywny poznawczo także w sytu- acjach wymagających wysiłku i wytrwałości.
Z perspektywy szkoły rezyliencja powinna być po- strzegana jako fundament efektywnego uczenia się, a nie jedynie dodatkowy obszar oddziaływań wy- chowawczych. Jej rozwój wspiera zarówno funk- cjonowanie poznawcze ucznia, jak i jego dobrostan psychiczny. Rezylientny uczeń lepiej radzi sobie z presją oceniania, zmianami organizacyjnymi oraz wymaganiami edukacyjnymi, co sprzyja bardziej stabilnemu i długofalowemu rozwojowi szkolnemu. W kontekście edukacyjnym rezyliencja pełni za- tem kilka kluczowych funkcji: chroni ucznia przed zachowaniami ryzykownymi, wzmacnia dobrostan psychiczny oraz zwiększa skuteczność procesu uczenia się. Co istotne, odporność psychiczna nie jest cechą stałą – może być systematycznie roz- wijana poprzez codzienną praktykę pedagogiczną, sposób organizacji procesu dydaktycznego, klimat relacyjny w klasie oraz strategie oceniania, które akcentują postęp i wysiłek.
Uczeń rezylientny:
REZYLIENCJA W PRACY NAUCZYCIELA
• podejmuje wysiłek mimo napotykanych trudności, • potrafi regulować napięcie emocjonalne i powracać do równowagi po porażce, • traktuje błędy jako naturalny element procesu uczenia się, • wykazuje większą autonomię poznawczą oraz gotowość do samodzielnego poszukiwania rozwiązań. Rezyliencja sprzyja rozwijaniu tzw. orientacji na uczenie się, w której nacisk kładzie się na proces zdobywania wiedzy, a nie wyłącznie na końcowy rezultat. Uczniowie charakteryzujący się wyższą odpornością psychiczną częściej podejmują ry- zyko poznawcze, zadają pytania, eksperymentują oraz angażują się w zadania wymagające refleksji i kreatywności. Taki styl uczenia się sprzyja głębsze- mu przetwarzaniu informacji i trwałemu rozwojowi kompetencji.
Rezyliencja ucznia nie rozwija się w oderwaniu od relacji z dorosłymi. Nauczyciel pełni istotną rolę jako regulator środowiska uczenia się oraz model adaptacyjnych strategii radzenia sobie z trudnościa- mi. Każdy nauczyciel – niezależnie od nauczanego przedmiotu – może wpływać na wzmacnianie re- zyliencji uczniów poprzez: • zapewnianie przewidywalności zasad i struktury pracy, • spójność komunikatów i konsekwencję w działaniu, • uważność na sygnały emocjonalne uczniów, • wzmacnianie poczucia sprawstwa, sensu i znaczenia podejmowanego wysiłku. Tak rozumiana rola nauczyciela czyni proces dydaktyczny nie tylko przestrzenią przekazywania wiedzy, lecz także ważnym kontekstem kształto- wania odporności psychicznej uczniów.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker