58
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
KAMILA SREBRZYŃSKA-BUKREJEWSKA
Z perspektywy szkoły szczególnie niepokojące są uzależnienia behawioralne, które:
• są trudne do jednoznacznego zdiagnozowania, • często nie są traktowane jak problem, • wchodzą w bezpośredni konflikt z procesem uczenia się.
SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ŚRODOWISKU SZKOLNYM
Szkoła nie diagnozuje uzależnień, ale obserwuje funkcjonowanie ucznia. Każdy z tych sygnałów po- winien być impulsem do rozmowy, a nie do sankcji.
Sygnały ostrzegawcze w środowisku szkolnym:
• gwałtowne zmiany nastroju, • spadek motywacji i wyników w nauce, • unikanie relacji, • impulsywność, • problemy z koncentracją, • nadmierne korzystanie z urządzeń cyfrowych. Nie są one diagnozą, ale sygnałem do rozmo- wy i wsparcia. Zerwane relacje ograniczają dostęp do wsparcia. REZYLIENCJA JAKO CZYNNIK OCHRONNY W PROFILAKTYCE UZALEŻNIEŃ Rezyliencja jest jednym z najlepiej udokumentowa- nych czynników ochronnych w kontekście rozwoju psychospołecznego dzieci i młodzieży narażonych na działanie różnorodnych czynników ryzyka. Jej znaczenie w profilaktyce uzależnień potwierdzają liczne badania longitudinalne, wśród których szcze- gólne miejsce zajmuje tzw. Kauai Study, prowadzo- ne przez Emmiego Wernera i Ruth Smith. Badania te wykazały, że nawet w warunkach długotrwałego narażenia na ubóstwo, przemoc, dysfunkcje rodzin- ne czy brak stabilności środowiskowej możliwy jest prawidłowy rozwój psychospołeczny, o ile w życiu dziecka obecne są odpowiednie czynniki chroniące.
UZALEŻNIENIA JAKO ZABURZENIA ODPORNOŚCI PSYCHICZNEJ
Uzależnienia – zarówno substancjalne, jak i beha- wioralne – można rozumieć jako nieadaptacyjne strategie regulacji emocji. W sytuacji gdy jednostka nie dysponuje wystarczającymi zasobami psychicz- nymi, sięga po zachowania lub substancje, które chwilowo obniżają napięcie. Uzależnienie jest za- burzeniem o charakterze biopsychospołecznym, wpływającym na funkcjonowanie jednostki w wielu obszarach: emocjonalnym, poznawczym, społecz- nym i somatycznym. W perspektywie psychologicz- nej można je rozumieć jako nieadaptacyjną strategię radzenia sobie z trudnymi emocjami i stresem.
MECHANIZMY PSYCHOLOGICZNE UZALEŻNIEŃ
W kontekście rezyliencji uzależnienia prowadzą do: • osłabienia naturalnych mechanizmów radzenia sobie, • spadku tolerancji frustracji,
• zaburzeń funkcji wykonawczych, • zubożenia relacji społecznych.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker