61
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
REZYLIENCJA W OBLICZU UZALEŻNIEŃ XXI WIEKU. BUDOWANIE ODPORNOŚCI PSYCHICZNEJ JAKO KLUCZOWY OBSZAR PRACY SZKOŁY
3. Więź
cjonowaniu w tzw. czerwonej strefie chroniczne- go stresu, która ogranicza możliwości uczenia się i zwiększa podatność na uzależnienia.
• poczucie przynależności • empatia • relacje oparte na szacunku
REZYLIENCJA W PROCESIE WYCHODZENIA Z UZALEŻNIENIA
STREFA ZIELONA W PRAKTYCE SZKOLNEJ
Rezyliencja odgrywa istotną rolę nie tylko w za- pobieganiu zachowaniom uzależnieniowym, lecz również w procesie zdrowienia i powrotu do rów- nowagi psychicznej po doświadczeniu uzależnie- nia. Wychodzenie z nałogu – niezależnie od jego charakteru – wiąże się z wysokim poziomem stresu, koniecznością zmiany dotychczasowych strategii radzenia sobie oraz konfrontacją z trudnymi emo- cjami, takimi jak wstyd, poczucie winy, lęk czy ob- niżona samoocena. W tym kontekście rezyliencja stanowi zasób umożliwiający stopniową adaptację do nowej sytuacji i ograniczający ryzyko nawrotu zachowań kompulsywnych. Uczeń wracający do funkcjonowania szkolnego po doświadczeniu uzależnienia znajduje się często w stanie zwiększonej wrażliwości emocjonalnej. Proces zdrowienia wymaga czasu, cierpliwości oraz bezpiecznych warunków sprzyjających odbudowie poczucia kontroli i sprawstwa. Jednym z kluczo- wych elementów wspierających rezyliencję w tym okresie są stabilne relacje z dorosłymi, oparte na za- ufaniu i przewidywalności. Stała obecność wycho- wawcy, pedagoga lub nauczyciela, który wykazuje zainteresowanie sytuacją ucznia i reaguje w spo- sób wspierający, może pełnić funkcję regulacyjną i wzmacniać poczucie bezpieczeństwa. Równie istotne znaczenie mają jasne i spójne granice, które nie pełnią funkcji represyjnej, lecz porządkują rzeczywistość szkolną i umożliwiają uczniowi orientację w oczekiwaniach. Granice te sprzyjają odbudowie struktury dnia, uczą odpo- wiedzialności oraz pomagają w internalizacji norm społecznych. W kontekście zdrowienia granice powinny być komunikowane w sposób spokojny i konsekwentny, bez nadmiernego moralizowa- nia, co pozwala uniknąć dodatkowego obciążenia emocjonalnego.
W modelu Ricka Hansona tzw. strefa zielona odnosi się do stanu optymalnej regulacji układu nerwowe- go, w którym jednostka doświadcza poczucia bez- pieczeństwa, emocjonalnej równowagi oraz goto- wości do uczenia się i nawiązywania relacji. Jest to stan sprzyjający integracji procesów emocjonalnych i poznawczych, umożliwiający skuteczną regulację emocji, kontrolę impulsów oraz elastyczne reago- wanie na trudności. Zaspokojenie trzech podstawowych potrzeb psychologicznych – bezpieczeństwa, satysfakcji i więzi – sprzyja funkcjonowaniu ucznia w „strefie zielonej”. Jasne zasady i przewidywalność środowi- ska szkolnego obniżają poziom stresu, docenianie wysiłku i postępów wzmacnia poczucie sprawstwa, natomiast relacje oparte na empatii i szacunku bu- dują poczucie przynależności. W takich warunkach uczeń wykazuje większą otwartość poznawczą oraz większą motywację do podejmowania wysiłku edukacyjnego. Funkcjonowanie w strefie zielonej ma istotne znaczenie również w kontekście profilaktyki uza- leżnień. Uczniowie pozostający w stanie względnej równowagi emocjonalnej rzadziej sięgają po zacho- wania kompulsywne jako sposób redukcji napięcia, a częściej korzystają z dostępnych form wsparcia. Uczeń w strefie zielonej: • jest bardziej otwarty na uczenie się, • lepiej reguluje emocje, • rzadziej sięga po zachowania kompulsywne, • potrafi prosić o pomoc.
Odwrotnie, długotrwałe niezaspokojenie pod- stawowych potrzeb psychologicznych sprzyja funk-
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker