86
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
BEATA ROLA
IMPLIKACJE PEDAGOGICZNE
6. Szacunek dla przeżyć: nie unieważniać („przesadzasz”), zwłaszcza w tematach wyglądu i pozycji rówieśniczej.
Z perspektywy pedagogiki edukacyjnej uzależnienia behawioralne w okresie dojrzewania wymagają po- dejścia zintegrowanego, uwzględniającego kontekst rodzinny i szkolny. Skuteczne oddziaływania łączą jasne granice (zasady korzystania z urządzeń, higie- na snu, priorytety szkolne) z działaniami wzmacnia- jącymi relację (dialog, uznanie emocji, przewidy- walność). Model „od problemu do celu” może być wykorzystywany przez rodziców, wychowawców i pedagogów szkolnych jako rama planowania in- terwencji oraz monitorowania postępów, zwłaszcza w sytuacjach nawrotów.
7. Świeżość: unikać „taśmy” z dawnych kłótni; rozmawiać o tym, co dzieje się dziś.
8. Sedno: trzymać się celu rozmowy (bez przesłuchań i drobiazgowej rekonstrukcji).
9. Słuchanie: parafraza i odzwierciedlanie emocji obniżają napięcie i zmniejszają potrzebę ucieczki w zachowanie kompulsywne.
10. Zwięzłość: jedna myśl naraz, jasne zasady i przewidywalne konsekwencje.
Zasady te nie zastępują interwencji specjali- stycznej, gdy zachowanie prowadzi do poważnych szkód, ale stanowią fundament codziennej profi- laktyki relacyjnej.
Wiek
Dominujące formy
Funkcja regulacyjna
Ryzyko relacyjne
Cele wychowawcze
5-7
smartfon, bajki online, gry mobilne
redukcja nudy, samouspokojenie
konflikt o granice, „zastępcza opieka” ekranu
rytuały dnia, współobecność, modelowanie
8-10
gry, YouTube, wczesne media społecznościowe media społecznościowe, wizerunek, trening media społecznościowe, ciało, gry online, trening
poczucie kompetencji, przynależność
negocjacje/ handel, ukrywanie
jasne zasady, alternatywne źródła sukcesu
11-13
samoocena, tożsamość, porównania
wstyd, podatność na krytykę, spory o kontrolę
dialog o emocjach, granice + autonomia
14-15
kontrola napięcia, ucieczka, przynależność
silny opór, tajemnice, konflikty o zaufanie
odpowiedzialność, kontrakt, wspólne cele
16-17
smartfon, wizerunek, sport wyczynowy
regulacja stresu, rola społeczna
oddalanie się, ryzyko izolacji
partnerstwo, planowanie, wsparcie specjalistyczne
Tabela 1. Charakterystyka uzależnień behawioralnych w zależności od wieku (z naciskiem na adolescencję) Źródło: Opracowanie własne
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker