88
Meritum 1 ( 80 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
Jak zrozumieć uzależnienie i zapobiegać w praktyce szkolnej
BARBARA PAŹ
MECHANIZM UZALEŻNIENIA: KIEDY NAGRODA STAJE SIĘ PUŁAPKĄ
z nikim gadać nie wiadomo o czym – powiedział Paweł, uczeń klasy VII, kiedy pedagog zapytał, dla- czego całe przerwy spędza z telefonem. Za taką odpowiedzią kryje się cała mapa potrzeb psychologicznych: potrzeba poczucia własnej war- tości, wpływu, radości, poczucia sprawczości. Gdy młody człowiek nie odnajduje spełnienia tych po- trzeb w realnym świecie, czasami sięga po to, co dostępne, szybkie i sprawdzone, choć nie zawsze bezpieczne, etyczne czy zdrowe. To wynika m.in. z niedoboru docenienia, struktury wspólnoty, wspie- rającej i bezpiecznej bliskości czy choćby obecności bliskich osób. Dlatego tak ważne jest, aby nauczyciel nie interpretował zachowań ucznia wyłącznie jako „niewłaściwych” lub „zaburzonych”, bo być może jest to komunikat: Nie radzę sobie, nie dorastam do stan- dardów, boję się, pomóż mi. Wiele uzależnionych dorosłych osób było dawniej wrażliwymi i zgubio- nymi nastolatkami, którzy nie znaleźli pomocy i nikt nie docenił ich potencjału, talentów, nie pomógł poradzić sobie z trudnymi emocjami, nie postawił granic i nie dał alternatywy lub nie skierował do spe- cjalisty, gdy jeszcze były szanse na wyjścia na prostą. Badania wskazują, że nastolatki z wyższą im- pulsywnością i współwystępującymi trudnościami emocjonalnymi, wysoką reaktywnością w sferze
Jednym z największych wyzwań wychowawczych XXI wieku jest zapobieganie zachowaniom ryzykow- nym i problemowym u dzieci i młodzieży, uzależnie- niom i konsekwencjom dla konkretnego człowieka, ale także jego rodziny i środowiska. Wchodzenie w uzależnienia wiąże się z wieloma czynnikami. Pod względem psychologicznym jest to często poszuki- wanie sposobu na szybką poprawę nastroju, uciecz- ka od trudnej sytuacji życiowej. Zdarza się, że młodzi ludzie regulują swoje emocje poprzez zachowania kompulsywne. Okazuje się, że smartfon, gra, sub- stancja – to nie tylko rozrywka czy eskapizm, ale często sposób na poradzenie sobie z lękiem, po- czuciem osamotnienia czy presją sukcesu. Powstaje mechanizm negatywnego wzmocnienia – ulga po sięgnięciu po daną substancję lub czynność sta- je się silniejszym bodźcem niż sama przyjemność. Tak właśnie może zaczynać się proces uzależniania. Proszę pani, ja po prostu lubię być sam. W grze wszystko jest jasne – wiem, co mam robić, jestem w tym dobry, zapominam o problemach, jestem nakręcony i nikt się mnie nie czepia ani ze mnie nie śmieje, nie muszę przed nikim się tłumaczyć, ani
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker